کتاب دستور نقشی زبان فارسی

کتاب دستور نقشی زبان فارسی (A Functional of the Persian Language)، نوشته محمد راسخ مهند، دستور زبان را از منظر ارتباط میان صورت، معنا و کاربرد بررسی کرده است. ساخت‌های فارسی چگونه اطلاعات را منتقل می‌کنند و چه نسبتی با الگوهای زبان‌های دیگر دارند؟ نویسنده به‌‌جای محدودکردن موضوع به نام‌گذاری اجزای جمله، نقش ساخت‌ها را در برقراری ارتباط مبنا قرار داده و از معرفی اصول نقش‌گرایی و رده‌شناسی تا بررسی جمله‌های پیچیده پیش رفته است. کتاب حاضر را انتشارات سمت منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دستور نقشی زبان فارسی

کتاب دستور نقشی زبان فارسی، حاصل پژوهش محمد راسخ مهند، درباره‌ی ساخت‌های صرفی‌ـ‌نحوی فارسی در چارچوب نقشی‌ـ‌رده‌شناختی است. نویسنده زبان را ابزاری برای ارتباط می‌داند و بررسی دستور را از همین ویژگی آغاز می‌کند. واحد تحلیل در این چارچوب «ساخت» است؛ یعنی همراهی یک صورت دستوری با معنا و نقشی مشخص. هر موضوع ابتدا نقش ارتباطی ساخت را روشن می‌کند، سپس ویژگی‌های صرفی و نحوی ساخت را توضیح می‌دهد و در ادامه جایگاه ساخت را در مقایسه با الگوهای زبان‌های دیگر بررسی می‌کند.

تمایز میان معنای واژه و نقش کلامی یکی از پایه‌های کتاب دستور نقشی زبان فارسی است. محمد راسخ مهند محدودیت‌های دسته‌بندی واژه‌ها بر اساس معیارهای توزیعی را بررسی کرده است. پرداختن به مرز اسم و صفت نشان می‌دهد که چرا کاربرد واژه در یک ساخت مشخص برای تحلیل دستوری اهمیت دارد. این کتاب در ۱۶ فصل تنظیم شده است. دو فصل نخست مفاهیم پایه را معرفی می‌کنند. فصل‌های بعد بر اساس سه نقش (کلامی ارجاع، تعریف و اسناد مرتب) شده‌اند.

فصل‌های پایانی کتاب دستور نقشی زبان فارسی به زمان، نمود، وجهیت، گواه‌نمایی و انواع ساخت‌های پیچیده، همپایه، قیدی، متممی و موصولی پرداخته است.

خلاصه کتاب دستور نقشی زبان فارسی

شناختن دستور بدون توجه به کاربرد زبان در ارتباط، بخشی از مسئله را نادیده می‌گذارد. سخنگویان درباره‌ی چیزی صحبت می‌کنند، اطلاعاتی درباره‌ی همان‌چیز ارائه می‌دهند و ویژگی‌هایی را برای معرفی دقیق‌تر مطرح می‌کنند. نویسنده این فعالیت‌ها را در قالب ارجاع، اسناد و تعریف توضیح می‌دهد. ساخت‌های دستوری ابزار تحقق این نقش‌ها هستند و زبان‌های مختلف ممکن است برای یک نقش مشترک، صورت‌های متفاوتی داشته باشند. تحلیل فارسی در این چارچوب هم ویژگی‌های خاص این زبان را در نظر می‌گیرد و هم از مقایسه‌ی بین‌زبانی بهره می‌برد. اصل اقتصاد زبانی، تصویرگونگی و بسامد نیز در توضیح برخی الگوها نقش دارند. این کتاب تغییرپذیری زبان را می‌پذیرد و مرز مقولات دستوری را همواره قطعی نمی‌داند.

چرا باید کتاب دستور نقشی زبان فارسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دستور نقشی زبان فارسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت محتوای معنایی واژه‌ها و نقش کلامی ساخت‌ها را تبیین می‌کند.
• مقایسه‌های بین‌زبانی، زمینه‌ی شناخت ویژگی‌های خاص دستور فارسی را فراهم می‌کند.
• بررسی محدودیت‌های معیارهای توزیعی، بازاندیشی درباره‌ی مرز مقولات دستوری را ممکن می‌کند.
• منابع پایان فصل‌ها و واژه‌نامه‌های دوزبانه به پیگیری پژوهشی مباحث کمک می‌کند.

خواندن کتاب دستور نقشی زبان فارسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دستور نقشی زبان فارسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان زبان‌شناسی که با مفاهیم مقدماتی دستور آشنا هستند و نحو فارسی را مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگرانی که به نقش‌گرایی، رده‌شناسی و مقایسه‌ی ساخت‌های زبان‌ها علاقه دارند.
• مدرسان دستور و آموزش زبان فارسی که می‌خواهند رابطه‌ی صورت، معنا و کاربرد را بررسی کنند.