کتاب منظومه شمسی

کتاب منظومه شمسی نوشته بابک دهقانی، نمایشنامه‌ای برای کودکان و نوجوانان است که آشنایی با خورشید و سیاره‌ها را به صحنه‌ی نمایش می‌آورد. خورشید در نقش مادری ظاهر می‌شود که اعضای خانواده‌اش هریک رنگ، حرکت و ویژگی مخصوص خود را دارند. این نمایشنامه اقتباسی آزاد از کتاب خانواده خورشید خانم اثر مهدی نیک پندار است. شعرخوانی شخصیت‌ها، لباس‌های رنگی و چرخش بازیگران، بخشی از شیوه‌ی معرفی اجرام آسمانی در این کتاب هستند. انتشارات جستارنامه فرهنگ و هنر اسلامی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب منظومه شمسی

کتاب منظومه شمسی اثر بابک دهقانی، آشنایی مقدماتی با نجوم را در قالب نمایشی کوتاه برای گروه سنی شش سال به بالا ارائه کرده است. نویسنده در مقدمه، هدف اقتباس خود را جان‌بخشیدن به فضای کتاب خانواده خورشید خانم روی صحنه معرفی می‌کند. شخصیت‌ها به‌جای توضیح‌های طولانی، خودشان را با شعر معرفی می‌کنند و حرکت بدن، رنگ لباس و وسایل همراهشان نیز به شناخت ویژگی‌هایشان کمک می‌کند. راوی میان تماشاگران و شخصیت‌ها ارتباط برقرار می‌کند؛ او مسیر آشنایی با اعضای خانواده‌ی خورشید را پیش می‌برد و توجه کودکان را از یک شخصیت به شخصیت دیگر هدایت می‌کند. تصویر خورشید به‌عنوان مادر، فاصله‌ی موضوع نجوم از تجربه‌های آشنای کودک را کمتر می‌کند. حال‌وهوای نمایش شاد است، اما موضوع فقط نام‌بردن از سیاره‌ها نیست. متن از تفاوت اندازه‌ها، نزدیکی به خورشید، وجود قمرها و برخی ویژگی‌های محیطی نیز سخن می‌گوید. زمین در این میان جایگاهی آشنا دارد؛ خانه‌ی انسان‌ها و جانوران است و حفظ پاکیزگی آن نیز در شعرها مطرح می‌شود.
کتاب منظومه شمسی برای اجرایی حدود ۲۰ دقیقه طراحی شده و ۱۰ شخصیت دارد. متن در ۱۰ صحنه تنظیم شده است؛ «آغاز نمایش»، «خورشید خانم»، «عطارد (تیر)»، «زمین و ماه» و «کیوان (زحل)» از عنوان‌های صحنه‌ها هستند. بخش آغازین، مشخصات ظاهری شخصیت‌ها و پیشنهادهایی برای صحنه‌آرایی، نورپردازی و موسیقی در اختیار گروه اجرا می‌گذارد. تاج نورانی خورشید، کره‌ی کوچک در دست زمین و حلقه‌ی مقوایی کیوان، نمونه‌هایی از تبدیل ویژگی‌های آسمانی به نشانه‌های دیدنی هستند. دستورهای میان گفت‌وگوها نیز ورود بازیگران، چرخیدن، ایستادن و تغییر حالت آن‌ها را مشخص می‌کنند. متن برای جشن‌های مدرسه، هفته‌ی نجوم و برنامه‌های فرهنگی در نظر گرفته شده است. تجربه‌ی خواندن این نمایشنامه، علاوه‌بر دنبال‌کردن شعرها، شامل تصور چگونگی اجرای آن‌هاست؛ مخاطب می‌تواند ارتباط میان کلام، نور، پوشش و حرکت را در معرفی هر شخصیت ببیند. این ویژگی برای مربیانی اهمیت دارد که قصد دارند موضوعی مرتبط با آسمان را به فعالیت نمایشی گروهی تبدیل کنند.

خلاصه کتاب منظومه شمسی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
راوی در آغاز نمایش از زمین، آسمان و کهکشان راه شیری سخن می‌گوید و سپس توجه تماشاگران را به خورشید خانم جلب می‌کند. خورشید خودش را مادری معرفی می‌کند که به فرزندانش نور و گرما می‌دهد. اعضای این خانواده یکی‌یکی وارد صحنه می‌شوند و هرکدام از ویژگی‌های خود می‌گویند. عطارد نزدیکی‌اش به خورشید را نشان می‌دهد و ناهید از گرما و خطرهای محیط خود حرف می‌زند. زمین از جنگل‌ها، دریاها، کوه‌ها و جانورانش می‌گوید و موضوع پاکیزه‌نگه‌داشتن محل زندگی را پیش می‌کشد. مسیر نمایش سپس به‌سوی بهرام، هرمز و دیگر شخصیت‌ها ادامه پیدا می‌کند. کتاب منظومه شمسی این آشنایی را از طریق شعر، پرسش‌های راوی و حرکت بازیگران پیش می‌برد؛ هر ورود تازه فرصتی برای شناخت نام و نشانه‌ای از یک جرم آسمانی است.

چرا باید کتاب منظومه شمسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب منظومه شمسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• شعرهای شخصیت‌ها، نام‌های متفاوت برخی سیاره‌ها را کنار هم معرفی می‌کنند.
• توضیحات لباس، نور و حرکت، امکان تصور اجرای متن را فراهم می‌کنند.
• مربیان می‌توانند از نمایش برای پیوند‌دادن آشنایی با نجوم و فعالیت گروهی استفاده کنند.
• بخش مربوط به زمین، توجه به طبیعت و پاکیزگی محیط زندگی را مطرح می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب منظومه شمسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کودکان شش سال به بالا که به آسمان و نمایش علاقه دارند.
• مربیان مدرسه که برای اجرای گروهی به متن کوتاه نیاز دارند.
• گردانندگان برنامه‌های نجومی کودکان که آموزش همراه با شعر و حرکت را دنبال می‌کنند.