کتاب تفکر هزاره سوم

کتاب تفکر هزاره سوم (Third Millennium Thinking) نوشته سول پرلماتر، جان کمبل و رابرت مک کان، درباره‌ی تصمیم‌گرفتن در میان اطلاعات متناقض و اعتمادکردن به تخصص است. نویسندگان از فیزیک، فلسفه و روان‌شناسی کمک می‌گیرند تا نشان دهند ابزارهای فکری دانشمندان چگونه بیرون از آزمایشگاه هم به کار می‌آیند. نکته‌ی اصلی این است که شناخت واقعیت، سنجیدن ارزش‌ها و داشتن حق انتخاب، سه جز متفاوت تصمیم‌گیری‌اند و هیچ‌یک جای دیگری را نمی‌گیرد. رضا یعقوبی این کتاب را ترجمه و گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تفکر هزاره سوم

کتاب تفکر هزاره سوم نوشته‌ی سول پرلماتر، جان کمبل و رابرت مک کان، مسئله‌ی فراوانی اطلاعات را از مسئله‌ی فهمیدن جدا می‌کند. دسترسی به داده‌ها لزوماً به تشخیص شواهد معتبر یا انتخاب سنجیده نمی‌انجامد. نویسندگان نشان می‌دهند که احساس تعلق به یک گروه، اعتماد به چهره‌های جذاب یا جست‌وجوی شواهد تأییدکننده چگونه می‌تواند جای بررسی دقیق را بگیرد. موضوع اصلی، آموختن مجموعه‌ای از عادت‌های فکری است که امکان پرسشگری، ارزیابی تخصص و اصلاح باورها را فراهم می‌کنند.

سهم فلسفه، روشن‌کردن پرسش‌ها و مرزهای شناخت است؛ روان‌شناسی به رفتار و خطاهای ذهنی توجه دارد و فیزیک نمونه‌هایی از کار واقعی دانشمندان عرضه می‌کند. مثال‌های ملموس و آزمایش‌های فکری، بحث را از تعریف‌های انتزاعی به موقعیت‌های انتخاب می‌برند. سول پرلماتر، جان کمبل و رابرت مک کان همچنین میان آرمان‌های پژوهش و رفتار واقعی پژوهشگران فاصله می‌گذارند؛ علم فعالیتی انسانی است و امکان شکست، سوگیری و سوءاستفاده در این فعالیت وجود دارد.

کتاب تفکر هزاره سوم پنج بخش دارد. بخش نخست، فرهنگ و ابزارهای علم را معرفی می‌کند. بخش دوم به تفکر احتمالاتی اختصاص دارد. بخش سوم، امکان پیش‌بردن مسائل پیچیده را بررسی می‌کند. بخش چهارم به سراغ تله‌های ذهنی می‌رود و بخش پنجم موضوع همکاری و تصمیم‌گیری جمعی را دنبال می‌کند. نویسندگان علم را دستگاه صدور حکم درباره‌ی همه‌ی مسائل نمی‌دانند. داده‌ها می‌توانند پیامدهای احتمالی یک انتخاب را روشن کنند اما تعیین اهمیت آن پیامدها به ارزش‌ها نیز وابسته است. بحث اعتماد به ابزارهای اندازه‌گیری هم نشان می‌دهد که شناخت علمی از مقایسه‌ی شواهد، تکرار مشاهده و آزمودن ادعاها نیرو می‌گیرد، نه‌صرفاً از اعتبار یک نام. خواننده در این مسیر با پرسشی مداوم روبه‌روست: یک باور چگونه پشتیبانی می‌شود و چه چیزی می‌تواند نادرستی آن باور را نشان دهد؟

خلاصه کتاب تفکر هزاره سوم

نویسندگان کتاب تفکر هزاره سوم استدلال می‌کنند که تصمیم سنجیده به سه عنصر نیاز دارد: اطلاعات معتبر، بررسی ارزش‌ها و روشن‌بودن اختیار تصمیم‌گیرنده. کارشناس می‌تواند خطرها و فایده‌های احتمالی را توضیح دهد اما تخصص به‌خودی‌خود حق تصمیم‌گرفتن به‌ جای دیگران ایجاد نمی‌کند.

نویسندگان سپس به سراغ واقعیت مشترک می‌روند و توضیح می‌دهند که ابزارها چگونه محدودیت حواس را جبران می‌کنند. نمونه‌ی ثبت مرگ‌های ناشی از وبا روی نقشه نشان می‌دهد که حتی مداد و کاغذ می‌تواند الگویی پنهان را آشکار کند. استعاره‌ی کلک نیز تصویری از دانش به دست می‌دهد که اجزای آن یکدیگر را پشتیبانی می‌کنند و هر یک قابلیت بررسی و جایگزینی دارند. پیام محوری، کنارگذاشتن قطعیت‌طلبی بدون تسلیم‌شدن به سردرگمی است: انسان‌ها می‌توانند شواهد را بسنجند، احتمال خطای خود را بپذیرند و برای حل مسائل از دیدگاه مخالف کمک بگیرند.

چرا باید کتاب تفکر هزاره سوم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تفکر هزاره سوم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خواننده با تفاوت تخصص، داوری ارزشی و اختیار تصمیم‌گیری آشنا می‌شود.
• مثال‌های مربوط به مشاهده و اندازه‌گیری، مبنای اعتماد به ابزارهای علمی را روشن می‌کنند.
• بحث همبستگی و علیت به فهم ادعاهای مربوط به علت رویدادها کمک می‌کند.
• نویسندگان نقش اختلاف‌نظر را در شناسایی خطاهای فکری توضیح می‌دهند.

خواندن کتاب تفکر هزاره سوم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تفکر هزاره سوم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که در ارزیابی ادعاهای کارشناسی سردرگم می‌شوند.
• علاقه‌مندان به پیوند فلسفه، روان‌شناسی و تفکر علمی.
• اعضای گروه‌ها و سازمان‌هایی که دغدغه‌ی تصمیم‌گیری مشترک دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقش سوگیری‌ها را در باورهایشان بشناسند.

بخشی از کتاب تفکر هزاره سوم

«فرض کنید با دوستانتان به کوهنوردی رفته‌اید. ناگهان فشار شدیدی در سینه‌تان حس می‌کنید و از حال می‌روید. وقتی به هوش می‌آیید، در بیمارستان هستید. دو پزشک کارآموز جوان، که بجز آن‌ها پزشکی حاضر نیست، به سی‌تی‌اسکن نگاه می‌کنند و شما حرف‌هایشان را می‌شنوید. معلوم نیست کدام‌یک از دو مشکل برای قلبتان پیش آمده است. مسئله این‌جاست: آن‌ها نمی‌توانند تشخیص دهند مشکل کدام یکی است. اگر حالت الف باشد، به جراحی قلب تهاجمی نیاز دارید. باید همین حالا سینه‌تان را بشکافند چون حتی ممکن است چند ساعت دیگر زنده نباشید. خطر عوارض جدی وجود دارد، از جمله عوارضی که ممکن است کشنده باشند، اما بدون جراحی قطعاً می‌میرید. اما حالت ب برایشان به همان اندازه محتمل به نظر می‌رسد. در این صورت، فعلاً فقط به دارو نیاز دارید. دارو می‌تواند شما را برای دو یا سه روز آینده سر پا نگه دارد و به پزشکان فرصت بدهد آزمایش‌های بیشتر و نظارت دقیق‌تری انجام دهند. اما اگر واقعاً حالت الف باشد، دادن دارو به‌تنهایی یعنی مرگ شما.

در این لحظه کارآموزان متوجه می‌شوند که شما به هوش آمده‌اید. از شما می‌پرسند که دوست دارید چطور پیش بروید. به آن‌ها می‌گویید: "نمی‌دانم چه‌کار کنم! تحت فشارم؛ فقط مرا نجات دهید، همین." آن‌ها لحظه‌ای با همدیگر مشورت می‌کنند و بعد دو راه دیگر برای تصمیم‌گیری پیشنهاد می‌دهند. اول این‌که، می‌دانند شما طرفدار سرسخت دموکراسی هستید، بنابراین می‌توانید از رویکرد دموکراتیک بهره ببرید: از همهٔ ساکنان شهرتان ــ از جمله نگهبان‌های پارکینگ، شهروندان عادی و اعضای شورای شهر ــ بخواهید در این تصمیم‌گیری رأی دهند. یا به جای آن بگذارید آگاه‌ترین و باتجربه‌ترین پزشکان تصمیم بگیرند.»