کتاب الهه خدایی

کتاب الهه خدایی (گذاری بر عرفان زنانه) نوشته فاطمه مریدی، جایگاه زنان در عرفان و نسبت جنسیت با تجربه‌ی معنوی را بررسی می‌کند. پرسش اصلی این کتاب، تفاوت میان ظرفیت مشترک انسان‌ها برای رسیدن به کمال و شرایط متفاوت زنان و مردان در مسیر سلوک است. نویسنده از تقابل عرفان زاهدانه و عاشقانه آغاز می‌کند و دیدگاه ابن عربی درباره‌ی زن را در مرکز بحث قرار می‌دهد. مباحث روان‌شناسی، زندگی اجتماعی و تجربه‌های زنان عارف نیز در این بررسی حضور دارند. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الهه خدایی

کتاب الهه خدایی نوشته فاطمه مریدی، بحث عرفان زنانه را به معرفی چند زن عارف محدود نمی‌کند. نویسنده می‌پرسد آیا شناخت عرفانی و رسیدن به کمال، اساساً جنسیت‌پذیر است یا تفاوت‌ها بیشتر به شرایط جسمی، روانی و اجتماعی سالکان مربوط می‌شود. مقدمه، دو نگاه متفاوت به زن را مقابل هم قرار داده است: نگاهی که زن را مانع سلوک می‌داند و نگاهی که زیبایی، محبت و همراهی او را با عشق الهی پیوند می‌زند. رابعه عدویه در توضیح گذار از عبادت مبتنی بر ترس به محبت پروردگار مطرح می‌شود. ابن عربی نیز جایگاهی محوری دارد؛ زیرا نویسنده از دیدگاه او درباره‌ی برابری زنان و مردان در مراتب کمال، نقش مرشدان زن و مفهوم انسان کامل برای صورت‌بندی مسئله بهره می‌گیرد. این بررسی، میان سخن عارفان درباره‌ی زنان و امکان حضور خود زنان در مقام صاحب تجربه و اندیشه تمایز می‌گذارد. نویسنده همچنین نقد فرودست‌انگاری زنان را با بررسی میراث فکری و مناسبات اجتماعی همراه کرده است.
کتاب الهه خدایی موضوع را در بخش‌های متعددی دنبال می‌کند؛ «چیستی عرفان»، «حیات معنا» و «عرفان و روان‌شناسی» زمینه‌ی مفهومی بحث را فراهم می‌کنند. بخش‌هایی مانند «بانوان در مکتب مولوی»، «بانوان و دیوان‌های عارفانه»، «عرفان نظری؛ نظری زنانه» و «عرفان عملی؛ عملی زنانه» نیز دامنه‌ی بررسی را نشان می‌دهند. موضوعاتی چون جامعه‌ی مردسالار، خانواده و اجتماع، تفاوت‌های جسمی زنان و مقامات عرفانی زن در قرآن، سلوک را در ارتباط با زندگی روزمره مطرح می‌کنند. بحث روان‌شناسی، پرسش از ماهیت تجربه‌ی عرفانی را پیش می‌کشد: آیا تجربه‌ها هسته‌ای مشترک دارند یا شخصیت، فرهنگ و شیوه‌ی تفسیر، تفاوت‌های اساسی ایجاد می‌کنند؟ نویسنده دیدگاه‌های گوناگون را گزارش کرده است و نسبت به محدودکردن تجربه‌ی معنوی به فرایندهای جسمانی هشدار می‌دهد. ارجاع به تجربه‌ها و نوشته‌های زنان عارف مسیحی نیز زمینه‌ای برای مقایسه فراهم می‌آورد. خواننده در این مسیر با مجموعه‌ای از پرسش‌های الهیاتی، روان‌شناختی و اجتماعی روبه‌رو می‌شود؛ پرسش‌هایی که شناخت جایگاه زن در عرفان را از بحثی صرفاً انتزاعی فراتر می‌برند.

خلاصه کتاب الهه خدایی

کتاب الهه خدایی از این مسئله آغاز می‌کند که زن در برخی برداشت‌های عرفانی، عامل دوری از حقیقت معرفی شده و در برخی دیگر، مظهر جمال الهی و همراه سلوک بوده است. فاطمه مریدی این تفاوت را مبنای پرسش درباره‌ی عرفان زنانه قرار می‌دهد. بحث انسان کامل، امکان دستیابی زنان و مردان به مراتب معنوی را مستقل از جنسیت مطرح می‌کند؛ اما تجربه‌ی سلوک در زندگی واقعی، از بدن، عواطف، شخصیت و مناسبات اجتماعی جدا نیست. نویسنده سپس معنویت را فراتر از خلوت و توجه به درون توضیح می‌دهد: دعا، عبودیت، خدمت و مسئولیت در برابر دیگران نیز اجزای حیات معنوی‌اند. بررسی تفسیرهای روان‌شناختی تجربه‌ی عرفانی، لایه‌ی دیگری به بحث می‌افزاید. دغدغه‌ی مرکزی، شناخت ظرفیت‌ها و دشواری‌های حضور زنان در عرفان است؛ بدون آنکه تجربه‌ی آنان صرفاً از خلال داوری مردان تعریف شود.

چرا باید کتاب الهه خدایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب الهه خدایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تقابل دو برداشت زاهدانه و عاشقانه از جایگاه زن را توضیح می‌دهد.
• دیدگاه ابن عربی درباره‌ی ظرفیت معنوی زنان را معرفی می‌کند.
• زمینه‌ی بررسی نسبت جنسیت، شخصیت و تفسیر تجربه‌ی عرفانی را فراهم می‌آورد.
• پیوند سلوک با خدمت اجتماعی و مسئولیت در زندگی روزمره را مطرح می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب الهه خدایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به عرفان اسلامی و اندیشه‌های ابن عربی.
• پژوهشگران مطالعات زنان که مسئله‌ی جنسیت در سنت‌های معنوی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی ارتباط تجربه‌ی عرفانی با روان‌شناسی و زندگی اجتماعی پرسش دارند.