کتاب ناز و نیاز در نماز

کتاب ناز و نیاز در نماز نوشته اسماعیل منصوری لاریجانی، نماز را فراتر از خواندن اذکار و انجام‌دادن حرکات عبادی، مجالی برای شناخت و حضور قلب معرفی می‌کند. نویسنده از اذان و وقت نماز آغاز کرده است تا نشان دهد آمادگی برای عبادت، هم به رعایت آداب ظاهری وابسته است و هم به پالایش دل. پرسش اصلی این کتاب، چگونگی تبدیل تکلیف عبادی به اشتیاق دیدار محبوب است؛ پرسشی که پاسخ‌هایش در آیات، روایت‌ها و شعرهای عرفانی جست‌وجو می‌شود. انتشارات خادم الرضا (ع) این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ناز و نیاز در نماز

کتاب ناز و نیاز در نماز، نوشته اسماعیل منصوری لاریجانی، شرحی دینی و عرفانی درباره‌ی مقدمات، حقیقت و آثار نماز است. نویسنده میان انجام‌دادن درست عبادت و آگاه‌شدن از معنای درونی عبادت تفاوت می‌گذارد. مسئله‌ی اصلی او، نمازی است که صورت ظاهری‌اش رعایت می‌شود اما غفلت همچنان بر دل نمازگزار سایه دارد. توضیحات نویسنده بر این اندیشه استوار است که آداب شریعت و آراستگی باطن، جایگزین یکدیگر نیستند؛ نمازگزار برای درک اسرار عبادت به هر دو نیاز دارد. آیات قرآن، احادیث، سخنان عارفان و ابیاتی از مولوی، حافظ، سعدی، عطار و دیگر شاعران، اجزای اصلی بحث را تشکیل می‌دهند. شعرها در این میان صرفاً برای آراستن نوشته نیامده‌اند؛ نویسنده از مضمون‌هایی مانند فراق، وصال، ناز محبوب و نیاز عاشق برای توضیح نسبت انسان با خدا بهره گرفته است. عنوان اثر نیز همین نسبت را بازتاب می‌دهد: نیاز بنده در برابر بی‌نیازی پروردگار و اشتیاقی که می‌تواند عبادت را از عادت جدا کند.
کتاب ناز و نیاز در نماز چهار فصل دارد و مسیر بحث را از شنیدن دعوت نماز تا بررسی پیامدهای اخلاقی عبادت دنبال می‌کند. فصل نخست به اذان اختصاص دارد و موضوع‌هایی مانند نغمه، پیدایش معرفت، زایش کلمات و رابطه‌ی اذان و وقت را دربرمی‌گیرد. نویسنده در این فصل، صوت اذان را در پیوند با مفاهیم عرفانی نفخه، خطاب الهی و بیداری دل توضیح می‌دهد. فصل دوم، وضو و راه‌های پالایش دل، از پاکیزگی بدن به طهارت باطن می‌رسد و موضوع‌هایی چون ذکر اسماءالله، اخلاص، توبه، سحرداری، انفاق و اصلاح میان مردم را مطرح می‌کند. فصل سوم، ورود به ساحت نماز، شامل بحث‌هایی درباره‌ی قبله، نیت، شوق نماز، استقبال دل، تکبیرةالاحرام، سوره‌های حمد و توحید، رکوع، سجده و تشهد است. فصل چهارم، آثار و برکات نماز، موضوع‌هایی مانند اعتدال اخلاقی و روانی، شست‌وشوی دل از گناهان و بازدارندگی از فحشا و منکرات را دنبال می‌کند. این ترتیب، نسبت میان مقدمات عبادت، کیفیت حضور در نماز و رفتار بیرون از نماز را روشن می‌سازد. مخاطب در طول بحث، با تفسیر عرفانی مفاهیم آشنا می‌شود؛ بنابراین محور مطالعه، فهم معنای عبادت است نه صرفاً آموختن ترتیب اعمال نماز.

خلاصه کتاب ناز و نیاز در نماز

نویسنده در کتاب ناز و نیاز در نماز، عبادت را دعوتی به دریافت رحمت الهی و نزدیک‌شدن به خدا می‌داند. مسیر این نزدیکی از توجه به اذان آغاز می‌شود؛ ندایی که در تفسیر نویسنده، باید غفلت را کنار بزند و اشتیاق حضور را بیدار کند. بحث وقت نماز، تفاوت میان زمان معمول زندگی و لحظه‌ی توجه درونی به پروردگار را پیش می‌کشد. وضو نیز علاوه‌بر شست‌وشوی اعضای بدن، یادآور ضرورت پاک‌کردن دل از حرص، خودنمایی و وابستگی‌های نفسانی است. ذکر، اخلاص و خودشناسی در ادامه، زمینه‌های حضور آگاهانه‌تر در عبادت معرفی می‌شوند. پیام محوری این کتاب، پیوند معرفت و عمل است: قرائت درست و رعایت ترتیب نماز، بدون توجه قلبی، تمام مقصود عبادت را برآورده نمی‌کند. نویسنده همچنین مسئولیت اخلاقی را از عبادت جدا نمی‌داند و رسیدگی به نیازمندان و گره‌گشایی از مشکلات مردم را در کنار پالایش درون قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب ناز و نیاز در نماز را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ناز و نیاز در نماز را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب معنای عرفانی اذان و پیوند شنیدن ندای نماز با آمادگی درونی را شرح می‌دهد.
• خواننده با تفاوت طهارت ظاهری و باطنی و جایگاه اخلاص در عبادت آشنا می‌شود.
• شعرها، آیات و روایت‌ها امکان بررسی پیوند ادبیات عرفانی و تجربه‌ی نیایش را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ناز و نیاز در نماز به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• نمازگزارانی که دغدغه‌ی حضور قلب و غلبه بر عادت در عبادت دارند.
• علاقه‌مندان به تفسیر عرفانی آداب و اذکار نماز.
• خوانندگانی که پیوند شعر فارسی، خودشناسی و معارف دینی را دنبال می‌کنند.