کتاب نظریه دیکتاتوری

کتاب نظریه دیکتاتوری (Théorie de la dictature)، نوشته میشل اونفره، خوانشی سیاسی از دو رمان (۱۹۸۴ و مزرعه‌ی حیوانات) به قلم جورج اورول است. نویسنده دیکتاتوری را تنها به حکومت‌های آشکارا سرکوبگر محدود نمی‌کند؛ پرسش اصلی او این است که سلطه چگونه از مسیر رسانه، زبان، حافظه‌ی تاریخی و نظارت بر زندگی شخصی امتداد پیدا می‌کند. رضا خلیلی این کتاب را ترجمه و نشر نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. مقدمه‌ی بیژن عبدالکریمی بر این کتاب تفسیر نویسنده را از زاویه‌ی نیهیلیسم بررسی و نقد کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه دیکتاتوری اثر میشل اونفره

کتاب نظریه دیکتاتوری (با مقدمه اورول و امپراتوری مبتنی بر پیمان ماستریخت)، به قلم میشل اونفره، رابطه‌ی ادبیات و اندیشه‌ی سیاسی را نقطه‌ی شروع اثر قرار داده است. نویسنده معتقد است انتخاب رمان و قصه‌ی حیوانات برای بیان ایده‌های سیاسی باعث شده است که جایگاه جورج اورول در میان متفکران سیاست کمتر دیده شود. او دو اثر مشهور اورول (۱۹۸۴ و مزرعه‌ی حیوانات) را فراتر از بازنمایی نظام‌های نازی و شوروی می‌خواند و از خلال این آثار، ویژگی‌های مشترک حکومت‌های تمامیت‌خواه را استخراج می‌کند.

میشل اونفره خود را نزدیک به سوسیالیسم لیبرتارین و سنت پرودون معرفی می‌کند؛ بنابراین نقد او به قدرت، هم متوجه سوسیالیسم استبدادی است و هم متوجه نظم سرمایه‌داری. موضوع اصلی کتاب نظریه دیکتاتوری بر امکان تغییر شکل دیکتاتوری متمرکز است؛ حکومت می‌تواند ظاهر متفاوتی پیدا کند، اما همچنان استقلال اندیشه و اختیار مردم را محدود نگه دارد. نویسنده همچنین هفت محور را برای تحلیل سلطه معرفی کرده است.

کتاب نظریه دیکتاتوری (به انضمام موج چهارم نیهیلیسم به قلم بیژن عبدالکریمی) این چارچوب را به نقد اروپای مبتنی بر پیمان ماستریخت پیوند می‌زند. میشل اونفره وعده‌های رفاه، جایگاه حاکمیت ملی، عملکرد نخبگان و برخورد قدرت با اعتراض‌های جلیقه‌زردها را در نسبت با همین چارچوب بررسی کرده است. بیان او جدلی است و استدلال‌هایش از تفسیر آثار ادبی به موضع‌گیری درباره‌ی نهادهای سیاسی و جریان‌های فکری می‌رسد.

رضا خلیلی زمینه‌ی فکری و مواضع سیاسی میشل اونفره را توضیح می‌دهد. بیژن عبدالکریمی در مقدمه‌ی موج چهارم نیهیلیسم، محدودکردن مسئله به اراده‌ی حکومت‌ها را نقد می‌کند. او پدیده‌های توصیف‌شده را به مبانی عقلانیت مدرن و گسترش نیهیلیسم نسبت می‌دهد. این مقدمه اختلاف بر سر منشأ سلطه را نیز وارد تجربه‌ی مطالعه می‌کند؛ مسئله در تصمیم‌های صاحبان قدرت ریشه دارد یا در فرهنگ و شیوه‌ی زندگی؟

خلاصه کتاب نظریه دیکتاتوری

سلطه مجموعه‌ای از فرایندهای مرتبط است که تنها به اجبار پلیسی خلاصه نمی‌شود. مراقبت دائمی، حذف خلوت و یکسان‌شدن عقاید، امکان آزادی را کاهش می‌دهد. محدودشدن واژگان نیز توان بیان تفاوت‌ها و صورت‌بندی اندیشه را تضعیف می‌کند. رسانه‌های وابسته به قدرت می‌توانند ایدئولوژی را به‌جای اطلاع‌رسانی بنشانند و تصویری مطلوب از واقعیت بسازند. دست‌کاری گذشته، جامعه را از حافظه‌ای مستقل محروم می‌کند؛ دشمن‌سازی نیز ترس و نفرت را به ابزار حفظ فرمان‌برداری تبدیل می‌کند. نویسنده این سازوکارها را از آثار جورج اورول استخراج کرده است و برای نقد نظم سیاسی اروپا به کار می‌گیرد. بقای تمامیت‌خواهی به شکل‌هایی گوناگونی ممکن می‌شود. مردم چگونه می‌توانند از مشارکت در تداوم سلطه دست بکشند؟

چرا باید کتاب نظریه دیکتاتوری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نظریه دیکتاتوری را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب زمینه‌ای را برای بررسی جایگاه جورج اورول به‌عنوان متفکر سیاسی فراهم می‌کند.
• تحلیل زبان، حافظه و خلوت، شناخت سلطه را از مسئله‌ی خشونت آشکار فراتر می‌برد.
• بحث حاکمیت ملی، تعارض میان رأی مردم و تصمیم نخبگان را مطرح می‌کند.
• مقدمه‌ی انتقادی بیژن عبدالکریمی امکان مقایسه‌ی دو تبیین سیاسی و فلسفی از منشأ سلطه را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب نظریه دیکتاتوری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نظریه دیکتاتوری به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثار جورج اورول و افرادی که خواهان بررسی ایده‌های سیاسی رمان‌های او هستند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نقش رسانه و زبان در اعمال قدرت پرسش دارند.
• دانشجویان فلسفه و علوم سیاسی که به بحث تمامیت‌خواهی و نقد نهادهای اروپایی علاقه‌مندند.

درباره میشل اونفره

میشل اونفره (Michel Onfray) متولد یک ژانویه‌ی ۱۹۵۹، فیلسوف و نویسنده‌ی پرکار فرانسوی است که بیش از ۱۰۰ کتاب نگاشته و پرخواننده‌ترین و ترجمه‌شده‌ترین فیلسوف فرانسوی در جهان به شمار می‌رود. اندیشه‌ی او که تحت‌تأثیر متفکرانی همچون نیچه، اپیکور، مکاتب کلبی و کورنایی و مادی‌گرایی فرانسوی شکل گرفته، مدافع جهان‌بینیِ آتئیستی، هادونیستی (لذت‌گرایانه)، مادی‌گرایانه و ادبی است.

اونفره که سال‌ها به تدریس فلسفه در دبیرستان پرداخت، در سال ۲۰۰۲ برای تأسیس دانشگاه مردمی کان (Université populaire de Caen) از سمت خود استعفا داد تا آموزش رایگان فلسفه را برای همگان فراهم سازد. از آثار شاخص و جنجالی او می‌توان به کتابنامه‌ی آتئیسم (Traité d'athéologie) اشاره کرد که به پرفروش‌ترین کتاب غیرداستانی در فرانسه و ایتالیا تبدیل شد.

«پیکرتراشی از خویشتن» (La sculpture de soi) عنوان کتاب دیگری به قلم این نویسنده است. همچنین کتاب‌های «افسانه‌ی فرویدی» که با انتقاد از زیگموند فروید جنجال‌های زیادی به پا کرد، پروژه‌ی چندجلدی «پادتاریخ فلسفه» و نظریه دیکتاتوری (Théorie de la dictature) از آثار مکتوب میشل اونفره هستند. تعریف او از هادونیسم بر پایه‌ی ایجاد بیشترین لذت برای خود و دیگران، بدون آسیب‌رساندن به کسی، استوار است.

جوایز و افتخارات نویسنده

به پاس دستاوردهای علمی میشل اونفره سیارکی به نام «سیارک ۲۸۹۹۹۲ اونفره» توسط منجمان رصدخانه‌ی سن‌ـ‌سولپیس در سال ۲۰۰۵ (و ثبت رسمی آن در سال ۲۰۱۴) نام‌گذاری شد. این نویسنده جایزه‌ی سالانه‌ی مدیسیس (Prix Médicis) را در سال ۱۹۹۳ برای کتاب پیکرتراشی از خویشتن (La sculpture de soi) دریافت کرد.

بخشی از کتاب نظریه دیکتاتوری

«رمان ۱۹۸۴ چه می‌گوید؟

جورج اورول با رمان ۱۹۸۴ کتابی مهم درباب فلسفهٔ سیاسی نوشته که شکل یک رمان به خود گرفته است. پی‌رنگ این اثر بسیار ناچیز و جزئی است و تقریباً بهانه‌ای برای شرح یک اندیشهٔ سیاسی است: داستان در انگلستان روی می‌دهد، در سال ۱۹۸۴، سی سال پس از انفجار یک بمب اتمی در جریان جنگی که شرق را در مقابل غرب قرار داده است. از این فاجعهٔ هسته‌ای یک نظام توتالیتر بیرون آمده است. جهان به سه بلوک بزرگ تقسیم شده است، بلوک‌هایی که حول سه ایدئولوژی توتالیتر ساخته شده‌اند: آنگسوک یا سوسیالیسم انگلیسی در اقیانوسیه؛ نئوبلشویسم در اوراسیا؛ و کیش مردگان برای استازیا. این سه نظام، خاستگاهی سوسیالیستی دارند و به‌سوی توتالیتاریسمی سوق یافته‌اند که بیش از آنکه دیکتاتوریِ پرولتاریا باشند دیکتاتوری بر پرولتاریا هستند. بلوک چهارمی وجود دارد که آماج آزمندی‌های سه بلوک نخست قرار می‌گیرد. ظاهر عمومی قضیه این‌چنین است.»