کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران

کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران نوشته محمدجواد مرادنسب بدرآبادی، با تمرکز بر ریشه‌های نانوشته‌ی قواعد رفتاری جامعه، به بررسی تقاطع احکام موضوعه با هنجارهای کهن و داوری‌های اخلاقی می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه عرف نه‌تنها بستر نخستین شکل‌گیری قوانین بوده، بلکه همچنان عنصری پویا در تفسیر و به‌روز نگه‌داشتن نظام حقوقی معاصر به شمار می‌رود. این کتاب را نشر سنجاق منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران

کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران نوشته‌ی محمدجواد مرادنسب بدرآبادی، جایگاه سنن اجتماعی و نسبت آن با هنجارهای مکتوب حقوقی و معیارهای اخلاقی را بررسی می‌کند. نویسنده در این اثر تلاش کرده نشان دهد که قواعد نانوشته چگونه از دل رفتارهای مستمر انسان‌ها زاده شده‌اند و پیش از تکوین نهادهای قانون‌گذاری، به روابط اجتماعی نظم بخشیده‌اند. 

این اثر پژوهشی شامل بخش‌ها و مباحثی نظیر معنا و مفهوم قانون، پیشینه و ارکان عرف، تفکیک عرف از عادت، منشأ پیدایش عرف، دشواری‌ها و محدودیت‌های اتکا به عرف، عرف در قانون اساسی، عرف از منظر فقها و حقوقدانان و ارتباط رویه‌ی قضایی با عرف است. محمدجواد مرادنسب بدرآبادی با کاوش در تفاوت‌های بنیادین میان ارکان مادی و معنوی، نشان می‌دهد که پایبندی عمومی به یک رفتار زمانی ارزش حقوقی می‌یابد که با باوری ذهنی نسبت به الزام‌آور بودن آن همراه باشد.

کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران همچنین به تبیین کارکرد عرف در به‌روزرسانی نصوص و جبران سکوت یا اجمال قوانین می‌پردازد. نگارنده یادآور می‌شود که هرچند عرف می‌تواند مواد قانونی دهه‌ها پیش را با اقتضائات معاصر همگام کند اما چالش‌هایی نظیر عدم شفافیت، سیالیت و احتمال تعارض با نظم عمومی یا اخلاق حسنه نیز به همراه دارد. این اثر با ارزیابی دیدگاه‌های فقهی، حقوق اساسی و قواعد مدنی و کیفری، بستری تحلیلی برای درک پیچیدگی‌های استناد به عرف در محاکم دادگستری ارائه می‌کند.

خلاصه کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران

کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران بر ماهیت دوگانه‌ی عرف به‌ منزله‌ی قاعده‌ای متکی بر تکرار مادی و التزام معنوی تمرکز دارد و نشان می‌دهد که عرف نخستین خاستگاه تدوین مقررات و معیارهای رفتاری بشر بوده است. نویسنده استدلال می‌کند که نظام‌های حقوقی مدون، به‌ویژه در بستر حقوقی ایران، نمی‌توانند تمام جزئیات روابط اجتماعی را از پیش تدوین کنند؛ ازاین‌رو، عرف در جایگاه منبع تکمیلی وارد عمل می‌شود تا خلأهای قانونی را پر کند و مانع کهنگی متون حقوقی شود. افزون‌ بر این، اثر نشان می‌دهد که نفوذ عرف مشروط به عدم مخالفت با نظم عمومی، اصول عقلی، موازین شرعی و اخلاق حسنه است؛ بنابراین هر سنت جاافتاده‌ای شایستگی استناد حقوقی را ندارد.

چرا باید کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران را بخوانیم؟

• کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران چارچوب تمایز میان عادت فردی و عرف عمومی را با ارزیابی دو رکن مادی و معنوی در اختیار خواننده قرار می‌دهد.
• این کتاب کارکرد عرف در انطباق قوانین کهن با ضرورت‌ها و مصادیق امروزی را به‌روشنی تبیین می‌کند.
• این کتاب به خواننده کمک می‌کند چالش‌ها، موانع و محدودیت‌های اتکا به هنجارهای غیرمکتوب در فرایند دادرسی را به‌درستی بشناسد.
• این کتاب بستری مناسب برای درک جایگاه فقهی و حقوقی عادات جمعی در ساختار قضایی ایران فراهم می‌آورد.

خواندن کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های حقوق و فقه پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند جایگاه منابع نانوشته در احکام قضایی را تحلیل کنند.
• این کتاب برای قضات، وکلا و کارشناسان دادگستری مناسب است که در پرونده‌های پیچیده با خلأهای متون قانونی و ابهامات معنایی واژگان روبه‌رو هستند.
• خواندن کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران برای علاقه‌مندان به مبانی فلسفه‌ی حقوق و جامعه‌شناسی هنجارها مفید است که قصد دارند پیوند میان اراده‌ی جمعی، اخلاق و وضع قانون را واکاوی کنند.
• این کتاب برای پژوهشگرانی مناسب است که به دنبال شناخت حدود نفوذ عرف‌های محلی و صنفی در نظام قانون‌گذاری معاصر هستند.

بخشی از کتاب رابطه حقوقی و اخلاقی عرف و قانون در ایران

«فرق عرف و عادت:

عرف و عادت گاه به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، این دو مفهوم همیشه و کاملاً مترادف نیستند. عادت ناقص و در شرف تکوین است، زیرا دارای عنصر مادی و فاقد عنصر معنوی است، اما عرف قاعده تکوین‌یافته‌ای است که هر دو رکن مادی و معنوی را داراست. در قوانین ما عادت به مرحله یا از عرف گفته می‌شود که هنوز کل جامعه آن را نپذیرفته است. هر جا که واژه عادت به تنهایی منشأ اثر دانسته شده است، لزوماً مترادف عرف است. عادت از واژه عود و به معنای بازگشت است و به خوبی نیز اطلاق می‌شود و در اصطلاح عادت کاری است که در نتیجه تکرار، جزء طبیعت آدمی درمی‌آید و ترک آن برایش دشوار باشد. پس دو تفاوت بین عرف و عادت وجود دارد، که در عادت برخلاف عرف عنصر تکرار وجود دارد اما عادت در فرد مطرح است ولی عرف در رابطه با جمع است همچنین رابطه بین عرف و عادت عموم و خصوص مطلق است. (احمدلو، ملکزاده؛ ۱۳۹۱)»