کتاب خاک و خیال

کتاب خاک و خیال (بازآفرینی قصه‌های گمشده) نوشته عزت اله بهمنی، مجموعه‌ای از بازنویسی‌ها و اقتباس‌های قصه‌های ایرانی است. قصه‌ها از خاطره‌ی شنیدن روایت‌های مادر نویسنده آغاز شده‌اند و به دنیای شاهزاده‌ها، اسب‌های شگفت‌انگیز، روستاییان و آرزوهای دور از دسترس راه می‌برند. حسادت برادران به کوچک‌ترین عضو خانواده و آرزوی فرزنددارشدن یک زوج روستایی، دو نمونه از موقعیت‌هایی هستند که در این مجموعه به ماجراهای خیال‌انگیز تبدیل می‌شوند. انتشارات تخت جمشید این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خاک و خیال

کتاب خاک و خیال نوشته عزت اله بهمنی، از پیوند خاطره‌ی شخصی نویسنده با قصه‌گویی شفاهی شکل گرفته است. بهمنی در مقدمه، مادرش پروانه را سرچشمه‌ی آشنایی خود با بسیاری از قصه‌ها، متل‌ها و ضرب‌المثل‌ها معرفی کرده است. مادر، شنیده‌هایش را در ذهن می‌پروراند و برای فرزندانش بازمی‌گفت. نویسنده نیز این رسم را برای فرزند و نوه‌اش ادامه داده و سپس به پیشنهاد یکی از آشنایان، روایت‌ها را نوشته است. این پیشینه، جایگاه بازآفرینی را در مجموعه روشن می‌کند: قصه‌ها فقط خاطراتی برای ثبت‌کردن نیستند؛ هر بار بازگویی، فرصتی برای شکل‌گرفتن دوباره‌ی جزئیات فراهم کرده است. مجموعه در قلمرو افسانه‌ها و قصه‌های ایرانی برای نوجوانان قرار می‌گیرد. فهرست، عنوان‌هایی چون کره‌ی سیاه، نخودی و ملانصرالدین و دزدان سرگردنه را در بر دارد. فضای قصه‌ها میان قصر و اصطبل، باغ و کلبه و خانه‌های روستایی جابه‌جا می‌شود. راوی بیرون از ماجرا ایستاده و کردار شخصیت‌ها، احساساتشان و پیامد تصمیم‌هایشان را شرح می‌دهد.
کتاب خاک و خیال، در قصه‌های خود خواسته‌ها و کشمکش‌های آشنای انسانی را کنار رخدادهای ناممکن قرار می‌دهد. حسادت، نیاز به محبت، نگرانی از تنهایی و داوری براساس ظاهر، زمینه‌هایی هستند که ماجراها از دلشان پیش می‌روند. اسب سخن‌گو و دانه‌های جادویی نیز در همین جهان حضور دارند؛ جهانی که در منطق قصه، اتفاق‌های شگفت‌انگیز بخشی از زندگی شخصیت‌ها می‌شوند. تکرار عبارت‌ها، گفت‌وگوهای محاوره‌ای و آغازهایی مانند یکی بود یکی نبود، یادآور قصه‌گویی شفاهی‌اند. شخصیت‌ها اغلب خواسته‌ها و خصلت‌های آشکاری دارند و تقابل مهربانی با بدخواهی، جهت کشمکش را مشخص می‌کند. درعین‌حال، فضای مجموعه سراسر آسوده و شوخ نیست؛ تهدید، فریب و ترس از ازدست‌دادن نیز در روایت‌ها حضور دارند. خواندن این قصه‌ها، علاوه‌بر دنبال‌کردن ماجرا، فرصتی برای توجه به شیوه‌ی انتقال تجربه‌ها، هشدارها و آرزوها از راه تخیل فراهم می‌آورد.

خلاصه کتاب خاک و خیال

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
کتاب خاک و خیال در قصه‌ی کره‌ی سیاه، از پادشاهی می‌گوید که پنج پسر دارد. چهار برادر بزرگ‌تر به کوچک‌ترین برادر حسادت می‌کنند. هنگام خرید اسب، آن‌ها بهترین اسب‌ها را برمی‌دارند و کره‌ای بیمار و سیاه را برای او باقی می‌گذارند. پسر کوچک از کره مراقبت می‌کند، اما بهترشدن حال حیوان، بدخواهی برادران را بیشتر می‌کند. آن‌ها نقشه‌ای می‌کشند تا این همراه عزیز را از او بگیرند. قصه‌ی نخودی نیز از خانه‌ی کشاورزی آغاز می‌شود که او و همسرش آرزوی داشتن فرزند دارند. ورود درویشی ناشناس و دانه‌هایی عجیب، انتظار آن‌ها را به مسیری پیش‌بینی‌ناپذیر می‌برد. هر دو قصه، خواسته‌ای آشنا را به آستانه‌ی اتفاق‌هایی شگفت‌انگیز می‌رسانند.

چرا باید کتاب خاک و خیال را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خاک و خیال را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقدمه، مسیر تبدیل قصه‌های شنیده‌شده در جمع خانواده به متن مکتوب را نشان می‌دهد.
• ماجراها زمینه‌ای برای اندیشیدن به حسادت، مراقبت و قضاوت ظاهری فراهم می‌کنند.
• تکرارها و گفت‌وگوهای محاوره‌ای، نشانه‌های قصه‌گویی شفاهی را حفظ کرده‌اند.
• رخدادهای جادویی در کنار دغدغه‌های زندگی روستایی و درباری قرار گرفته‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب خاک و خیال به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• نوجوانانی که به افسانه‌های ایرانی و ماجراهای جادویی علاقه دارند.
• خوانندگانی که پیوند قصه‌گویی شفاهی با خاطرات کودکی برایشان جذاب است.
• علاقه‌مندانی که بازنویسی قصه‌های عامیانه و درون‌مایه‌های اخلاقی این روایت‌ها را دنبال می‌کنند.