کتاب فکرتی از عقل کل

کتاب فکرتی از عقل کل نوشته داود صدیقی و مجموعه‌ای از بحث‌های فلسفی درباره‌ی موضوعات مثنوی معنوی مولوی است. نویسنده مطالب خود را از نسبت خیر و شر، اختلاف دین‌داران و معنای عبادت آغاز می‌کند و به پرسش‌هایی درمورد مرگ، آزادی و تنهایی می‌پردازد. مسئله‌ی محوری این کتاب، امکان شرح مضامین مثنوی از راه استدلال و در کنار توجه به شهود عرفانی است. مقایسه‌ی برخی دیدگاه‌های مولانا با فلسفه‌ی اگزیستانس نیز بخشی از مطالب را تشیکل می‌دهد. نشر نقد فرهنگ کتاب حاضر را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خریداری و دانلود کنید.

درباره کتاب فکرتی از عقل کل اثر داود صدیقی

کتاب فکرتی از عقل کل (تفسیر موضوعی مثنوی مولانا با رویکرد فلسفی) حاصل بررسی موضوعی مثنوی معنوی مولوی به‌دست داود صدیقی است. نویسنده در پیشگفتار، دشواری تفسیر مثنوی را به حضور هم‌زمان شهود و استدلال و پراکندگی موضوعات در سراسر این منظومه نسبت می‌دهد. او معتقد است محدودکردن مثنوی به مضامین ادبی و عرفانی، بخشی از ظرفیت بحث‌برانگیز این منظومه را نادیده می‌گیرد.

این کتاب شش بخش دارد که عناوین آن‌ها عبارت است از «اصل تضاد»، «تعدد ادیان»، «عبادت و مفاهیم آن»، «مرگ»، «آزادی و اختیار» و «تنهایی و فردیت». نویسنده در سه گفتار پایانی کتاب فکرتی از عقل کل افزون‌بر شرح دیدگاه‌های مولانا، به تفکر اگزیستانس نیز پرداخته است. بخش مرگ در این اثر به موضوعاتی همچون غفلت، ترس و ضرورت تأمل درباره‌ی پایان زندگی می‌پردازد. بخش آزادی مسئله‌ی جبر و اختیار را در کنار برداشت اگزیستانسیالیستی از آزادی بررسی می‌کند.

بخش‌هایی از کتاب فکرتی از عقل کل ابیات مثنوی را در کنار توضیح مفاهیم، مثال‌ها و ارجاع به متفکران قرار داده است. اثر حاضر افزون‌بر بازگویی نظر مولانا، استدلال‌ها و محدودیت برداشت‌های انسانی را نیز بررسی می‌کند.

خلاصه کتاب فکرتی از عقل کل

کتاب فکرتی از عقل کل مضامین منتخب مثنوی را به پرسش‌هایی درباره‌ی جهان، شناخت و زندگی انسان پیوند می‌زند. نویسنده در بخش تضاد، حرکت و پویایی را حاصل نسبت نیروهای مخالف می‌داند و نشان می‌دهد که نیت یک کنش و پیامدهای آن لزوماً یکسان نیست. پذیرش وجود شر در این کتاب به‌معنای پسندیدن شر یا کنارگذاشتن مبارزه با آن نیست. بخش تعدد ادیان محدودیت شناخت انسان، تفاوت زمینه‌های فکری و تنوع تفسیرهای دینی را مطرح می‌کند. بخش‌های دیگر، شکل و معنای عبادت، ریا و تقلید، مواجهه با مرگ، اختیار و تنهایی را بررسی می‌کنند. دغدغه‌ی مشترک این بخش‌ها، توضیح نسبت تجربه‌ی انسانی با حقیقت و سنجیدن پاسخ‌های مولانا از راه شرح و استدلال است.

چرا باید کتاب فکرتی از عقل کل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فکرتی از عقل کل را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

• این کتاب کمک می‌دهد خواننده موضوعی مشخص را میان ابیات و حکایت‌های مثنوی دنبال و پراکندگی آن را در بخش‌های مختلف منظومه بررسی کند.
• بحث خیر و شر تفاوت میان نیت، عمل و نتیجه را روشن می‌کند.
• توضیح دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی تعدد ادیان، اصطلاحات اصلی این بحث را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و مبانی اختلاف آن‌ها را روشن می‌کند.
• بررسی عقل جزئی و عقل کل، نسبت استدلال و شهود را به پرسشی جدی تبدیل می‌کند.
• مقایسه‌ی دیدگاه‌های مولانا با فلسفه‌ی اگزیستانس، زمینه‌ی بررسی پاسخ‌های دو سنت فکری به پرسش‌هایی درباره‌ی مرگ و آزادی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب فکرتی از عقل کل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فکرتی از عقل کل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مثنوی معنوی مولوی که می‌خواهند مضامین منتخب این اثر را دنبال کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی وجود شر، امکان شناخت حقیقت و مبنای داوری اخلاقی پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی دین که می‌خواهند اختلاف تفسیرهای دینی و مفهوم وحدت متعالی ادیان را بررسی کنند.
• دانشجویان فلسفه و ادبیات که به پیوند شرح ابیات، تحلیل مفاهیم و ارزیابی استدلال‌ها علاقه دارند.
• مخاطبانی که به مقایسه‌ی اندیشه‌ی مولانا با پرسش‌های فلسفه‌ی اگزیستانس درباره‌ی مرگ، اختیار و تنهایی علاقه‌مند هستند.

درباره داود صدیقی

داود صدیقی مدرک کارشناسی‌ارشد خود را در رشته‌ی مطالعات تطبیقی ادیان و مدرک دکترایش را در رشته‌ی فلسفه‌ی تطبیقی از واحد علوم و تحقیقات تهران اخذ کرده است. پایان‌نامه‌ی دوره‌ی کارشناسی‌ارشد او به بررسی پلورالیسم دینی اختصاص داشت. رساله‌ی دکترای او نیز پیرامون اندیشه‌های ژان پل سارتر به نگارش درآمد. حوزه‌های تمرکز و علاقه‌ی این پژوهشگر را فلسفه‌ی دین و فلسفه‌ی قاره‌ای تشکیل می‌دهند. داود صدیقی تحقیقات خود را بر محور اگزیستانسیالیسم پیش برده است.

بخشی از کتاب فکرتی از عقل کل

«۲. آزادی، اختیار و علم پیشین الهی

با کنکاش در مفهوم «تقدم وجود بر ماهیت»، می‌توان به نکاتی پی برد که تا حدی در تقابل با افکار مولاناست. همان‌طور که بیان شد، این آموزه به آزادیِ مطلقی اشاره دارد که ارادهٔ هر خالقی را که تبعاً ماهیتی برای انسان مقدر کرده، برنمی‌تابد. بدیهی است اگر خالقی انسان را به‌وجود آورده، قصدی از این خلقت داشته و این قصد چیزی نیست جز ماهیتی که انسان را تحت‌الشعاع خود دارد و تبعاً آزادی او را تحدید/ تهدید می‌کند. خالق از خلقِ خود، نیتی خاص داشته و این نیت انسان را وادار می‌کند که بر اساس ایده‌ای از پیش تعیین شده رفتار کند؛ به‌طوری که هرگونه استعلایی از انسان سلب شود. چنین وجودی هرگز نمی‌تواند خواست و آرمانی فراتر از نقشهٔ الهی داشته باشد و چیز بیشتری را طلب کند. بدیهی است که مولانا به‌عنوان یک خداباور، گرچه آزادی انسان را مفروض دارد و آن را ارج می‌نهد، ولی معتقد است که «استحقاق حق و لطف او بر وجود انسان سابق است» (مولانا، ۱۳۸۵: ۱۲۹) و از این‌رو آزادی انسان در طول ارادهٔ الهی است و ارادهٔ مذکور در آزادی انسان موثر است:

باد ما و بود ما از داد توسته

ستی ما جمله از ایجاد توست

ما نبودیم و تقاضامان نبود

لطف تو ناگفـتهٔ ما می‌شنـود

(۱/ ۶۰۵ و ۶۰۴)»