کتاب خلق گفتمان

کتاب خلق گفتمان گردآوری عیسی کاکویی دینکی، مفهوم گفتمان را از دو مسیر بررسی می‌کند: نقش زبان در شکل‌دادن به معنا و مناسبات اجتماعی و قواعد گفت‌وگو میان افراد. مسئله‌ی اصلی این کتاب، تفاوت میان انتقال چند جمله و ساختن زمینه‌ای مشترک برای فهمیدن است؛ زمینه‌ای که باورها، موقعیت، نشانه‌های غیرکلامی و شیوه‌ی شنیدن در شکل‌گیری آن سهم دارند. انتشارات آفاق پویا این کتاب را منتشر کرده است. مطالب از تعریف‌ها و اصول اولیه آغاز می‌شوند و به گفتمان اخلاقی، تحلیل گفتمان سیاسی و موانع تبادل افکار می‌رسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خلق گفتمان

کتاب خلق گفتمان حاصل گردآوری عیسی کاکویی دینکی است و گفتمان را مفهومی فراتر از جمله‌ها و عبارت‌ها معرفی می‌کند. مقدمه، زبان را در پیوند با عمل، باور، احساس، نمادها، ابزارها و موقعیت قرار می‌دهد. موضوع اصلی، چگونگی ساخته‌شدن معنا در زندگی اجتماعی است؛ اینکه انسان‌ها چگونه از دریچه‌ی مجموعه‌های متفاوتی از اندیشه‌ها و نشانه‌ها، جهان را درک می‌کنند. مطالب در ۱۲ بخش موضوعی تنظیم شده‌اند و منابع و مآخذ نیز در پایان آمده است. «تعاریف»، «اصول بنیادین گفتمان»، «مختصات کلامی گفتمان»، «گفتمان اخلاقی» و «تحلیل زبان‌شناختی گفتمان سیاسی» از عنوان‌های این مجموعه‌اند. شیوه‌ی ارائه عمدتاً بر تعریف‌های کوتاه، دسته‌بندی‌ها و نکته‌های شماره‌گذاری‌شده استوار است. سه مسیر زبان‌شناختی، جامعه‌شناختی و بررسی رابطه‌ی زبان و ایدئولوژی، چارچوب اولیه‌ی بحث را می‌سازند. گوینده و شنونده نیز جدا از شرایط پیرامون بررسی نمی‌شوند؛ دانش قبلی، هدف ارتباط، نوبت سخن و نشانه‌های لحن در فهم گفتار نقش دارند. این مباحث، توجه را از معنای ظاهری کلمات به شرایط تولید و دریافت آن‌ها منتقل می‌کنند.
کتاب خلق گفتمان در ادامه، میان تغییر اصول حاکم بر یک گفتمان و تغییر عناصر فرعی درون آن تفاوت می‌گذارد. بحث از هنجارها نیز نشان می‌دهد که مقدار اطلاعات، تعداد سخنگویان و محتوای مجاز گفتار، تابع قواعد موقعیت‌های اجتماعی‌اند. بخش‌های مربوط به اخلاق و سیاست، دامنه‌ی موضوع را گسترده‌تر می‌کنند: حل تعارض به‌شکلی عادلانه، امکان گفت‌وگوی باز، کنترل اطلاعات، پنهان‌کاری و شیوه‌های مشروعیت‌سازی، همگی در این چارچوب مطرح شده‌اند. متن همچنین اصول دو گفتمان ملی‌گرایی لیبرال و اسلام‌گرایی را در قالب دسته‌بندی‌هایی درباره‌ی هویت، منافع و مناسبات سیاسی کنار هم قرار داده است. بخش‌های پایانی از سطح مفاهیم اجتماعی به ارتباط میان افراد نزدیک می‌شوند. تعادل میان گفتن و شنیدن، توجه به علایق مشترک، پرهیز از داوری شتاب‌زده و پذیرش تفاوت باورها در این قسمت جای دارند. حاصل این کنارهم‌گذاری، آشنایی با دو کاربرد گفتمان است: چارچوبی برای فهم جامعه و سیاست و بستری برای تبادل افکار. خواننده در جریان مطالعه، هم با اصطلاحات اولیه روبه‌رو می‌شود و هم نمونه‌هایی از مسئله‌های ارتباطی را می‌بیند که در برخوردهای روزمره رخ می‌دهند.

خلاصه کتاب خلق گفتمان

کتاب خلق گفتمان بر این ایده استوار است که زبان، حامل بی‌طرف معنا نیست و در ساختن هویت‌ها و روابط اجتماعی سهم دارد. فهم یک گفته به کلمات محدود نمی‌شود؛ موقعیت، هدف، دانش مشترک و قواعد تعامل نیز در تفسیر آن دخالت دارند. اصول تعاون، کیفیت، کمیت، ارتباط و روش، معیارهایی برای بررسی سهم افراد در مکالمه فراهم می‌کنند: سخن باید مستند، متناسب، مرتبط و روشن باشد. متن سپس تغییر گفتمان‌ها، ظرفیت هویت‌بخشی و نقش آن‌ها در نظم اجتماعی را بررسی کرده است. بحث اخلاقی، حل منصفانه‌ی تعارض را پیش می‌کشد و بحث سیاسی، رابطه‌ی قدرت و کنترل اطلاعات را برجسته می‌سازد. بخش ارتباطات فردی نیز مانع‌هایی مانند مقاومت در برابر تغییر، شنیدن مطابق انتظار و برداشت‌های ناموجه از رفتار دیگران را شرح می‌دهد. دغدغه‌ی مشترک این مباحث، شناخت شرایطی است که تبادل معنا را ممکن یا دشوار می‌کنند.

چرا باید کتاب خلق گفتمان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خلق گفتمان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تعریف‌های مختلف گفتمان و سه مسیر اصلی بررسی این مفهوم را کنار هم قرار می‌دهد.
• نقش موقعیت، دانش مشترک و نشانه‌های غیرکلامی را در فهم گفتار روشن می‌کند.
• موضوع‌هایی مانند پنهان‌کاری و مشروعیت‌سازی را به تحلیل ارتباط سیاسی پیوند می‌دهد.
• مانع‌های مشخص تبادل افکار، از سوءبرداشت تا نابرابری در گفتن و شنیدن، را معرفی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب خلق گفتمان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند با تعریف‌های اولیه‌ی گفتمان آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به رابطه‌ی زبان، قدرت و هویت اجتماعی.
• کسانی که دغدغه‌ی شناخت سوءتفاهم‌ها و موانع گفت‌وگو را دارند.
• مخاطبان مباحث اخلاقی که به حل تعارض از مسیر تبادل نظر علاقه‌مندند.