کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ

کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ (گذر از سیاست هویت به سیاست تمایز) نوشته رضا دهقانی، پرسشی درباره‌ی زندگی جمعی مطرح می‌کند: آیا هم‌زیستی انسان‌ها به پذیرش هویتی مشترک و ثابت نیاز دارد؟ نویسنده از منظر فلسفه‌ی میان‌فرهنگی، تصور فرهنگ‌ها به‌عنوان مجموعه‌هایی یکدست را نقد کرده است. بحث اصلی بر امکان فهم متقابل میان افرادی متمرکز است که تعلق‌های متنوع و گاه متعارض دارند. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. پیشنهاد نویسنده، جایگزین‌کردن سیاست هویت با سیاستی است که تفاوت‌ها را مانع زندگی اجتماعی نمی‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ

کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ نوشته رضا دهقانی، در پی بررسی پیش‌فرضی است که در بسیاری از بحث‌های اجتماعی بدیهی گرفته می‌شود: اینکه هر جمع انسانی، فرهنگی مشخص و هویتی پایدار دارد. دهقانی این تصور را در پیوند با مفاهیم فرهنگ، قوم، ملت و امت بررسی می‌کند. مسئله‌ی او انکار تأثیر زبان، دین، خاطرات مشترک یا تعلق‌های اجتماعی نیست؛ نقد او متوجه تبدیل‌کردن این عناصر به کلیتی بسته و تمامیت‌یافته است. نویسنده میان وجود عناصر فرهنگی و وجود فرهنگی یکپارچه تفاوت می‌گذارد. فلسفه‌ی میان‌فرهنگی، به‌ویژه گرایش هرمنوتیکی، پشتوانه‌ی این بررسی است. دیدگاه‌های استوارت هال، چارلز تیلور و سیلا بن‌حبیب نیز در تحلیل هویت، به‌رسمیت‌شناخته‌شدن و زندگی جمعی جای دارند. بحث از سطح تعریف مفاهیم فراتر می‌رود و پیامدهای سیاسی کاربرد آن‌ها را دنبال می‌کند. نویسنده می‌پرسد تأکید بر اصالت و هویت مشترک چگونه می‌تواند به کنترل افراد یا نادیده‌گرفتن تفاوت‌های درونی جامعه بینجامد. جامعه‌ی ایرانی نیز یکی از زمینه‌های اصلی طرح این پرسش است.
کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ شش بخش اصلی دارد. مقدمه، مسیر استدلال را مشخص می‌کند. بخش دوم، اهمیت‌یافتن مسئله‌ی هویت را در نسبت با جهانی‌سازی، مهاجرت، پایان جنگ سرد و مناسبات پسااستعماری توضیح می‌دهد. بخش سوم با عنوان نقد جوهر جمعی، فرهنگ، قوم و امت را بررسی کرده است؛ مفهوم ملت نیز در بحث قوم مطرح می‌شود. بخش چهارم به نقد هویت فردی و جمعی اختصاص دارد. نویسنده در این مسیر، مفاهیم یکپارچگی و یکپارچه‌سازی را به‌جای هویت پیشنهاد می‌کند؛ منظور او فرایندهایی متغیر است که به ذات ثابت فرد یا جامعه وابسته نیستند. بخش پنجم، چندفرهنگ‌گرایی و سیاست تمایز را بررسی می‌کند. بخش ششم نیز به تعامل میان‌فرهنگی و شرایط فهم متقابل اختصاص دارد. تفاوت مهم این دو بخش، تمایز میان ترسیم سیاست کلی اجتماع و بررسی رابطه‌ی افراد با یکدیگر است. بحث‌های مربوط به گفت‌وگو، پولی‌لوگ، مرکزیت‌گرایی و فهم دیگری در همین افق مطرح می‌شوند. نویسنده دامنه‌ی مسئله را به روابط جوامع محدود نمی‌کند؛ فهم میان شهروندان، اعضای خانواده و حتی فهم شخص از خودش نیز در این بررسی جای می‌گیرد. این کتاب بیش از عرضه‌ی پاسخی نهایی، الگویی برای بازاندیشی در مبنای هم‌زیستی پیشنهاد می‌کند.

خلاصه کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ

رضا دهقانی در کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ، از بحران هویت به نقد مبنای هویت حرکت می‌کند. جهانی‌سازی و مهاجرت، تعلق‌های انسان‌ها را درهم‌تنیده می‌کنند؛ مناسبات قدرت نیز بر تعریف خودی و دیگری اثر می‌گذارند. نویسنده استدلال می‌کند که فرهنگ‌ها و اقوام، واحدهایی همگن و دارای مرزهای قطعی نیستند. فرد نیز می‌تواند هم‌زمان از عناصر متفاوت و متعارض تأثیر بگیرد. بنابراین، هم‌زیستی نباید به پذیرش ذات مشترک یا حذف تفاوت‌ها وابسته باشد. پیشنهاد اصلی، گذار از سیاست هویت به سیاست تمایز است؛ سیاستی که فرد را در مرکز قرار می‌دهد و به‌دنبال فرایندهای عقلانی برای زندگی مشترک است. چندفرهنگی‌بودن، وضعیت تنوع را توصیف می‌کند؛ چندفرهنگ‌گرایی الگویی برای سامان‌دادن به این وضعیت است. تعامل میان‌فرهنگی نیز مسئله‌ی فهم متقابل را پیش می‌کشد. دغدغه‌ی نهایی، یافتن امکان زندگی مسالمت‌آمیز بدون تکیه بر هویت‌های جوهری است.

چرا باید کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان عناصر فرهنگی و تصور فرهنگ به‌عنوان کلیتی بسته را روشن می‌کند.
• بحث مهاجرت، پیوند تعلق اجتماعی و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن را نشان می‌دهد.
• بررسی قوم‌محوری، زمینه‌ی بازاندیشی در معیارهای داوری درباره‌ی دیگران را فراهم می‌کند.
• مباحث فلسفه‌ی میان‌فرهنگی، پرسش هم‌زیستی را به شرایط فهم متقابل پیوند می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه و مطالعات فرهنگی که مسئله‌ی هویت جمعی را دنبال می‌کنند.
• پژوهشگرانی که به پیوند قومیت، سیاست و مرزبندی اجتماعی علاقه دارند.
• خوانندگانی که دغدغه‌ی هم‌زیستی و فهم تفاوت‌های فرهنگی را دارند.

بخشی از کتاب میان فرهنگی بودن بدون فرهنگ

«کتاب کوچک پیش‌رو گام کوچکی است که طرح کلی نویسنده خود را پیش می‌برد. این گام خود را به عنوان ارائه الگویی برای فهم مسأله‌ای مهم می‌فهمد که حیات جمعی ما ایرانیان به شدت درگیر آن است. این کتاب در واقع سعی می‌کند تا طرح مسأله کند و مسأله مهمی تحت عنوان «هویت» را که عمدتاً از آن هویت جمعی مراد می‌شود، به چالش بکشد و از دیدگاهی میان‌فرهنگی به آن نگاه کند و مسلماً نه ادعای جامعیت دارد و نه داعیه مانعیت. این کتاب پرتو نوع نگاه تمایزمحور میان‌فرهنگی را بر گفتمان عمومی ما می‌افکند و سعی می‌کند تا نشان دهد، آن‌چه مبنای خودفهمی جمعی ما ایرانیان است، آن‌چنان که به نظر می‌رسد، پایه هستی‌شناختی ندارد و می‌توان پایه‌های آن را لرزاند. در واقع سیاست کلی در جامعه ایرانی، برمبنای تأکید بر هویت جمعی به عنوان امری تمامیت‌یافته و جامع است و این مفهومی است که مطابقتی با جوامع امروزی ندارد. از طرف دیگر سیاست با تأکید بر این مفهوم نیاز به ابزارهایی دارد و گفتمانی را پیش می‌برد که ثمره‌ای جز به‌حاشیه‌رانده‌شدن افراد از حیث درونی و تنش و مشاجره از حیث بیرونی ندارد. این سیاست بر اموری مانند اصالت و هویت تأکید می‌کند. این هویت جمعی خود را در قالب مفاهیمی نظیر ملت یا امت نشان می‌دهد. این هویت همیشه در خطر نشان داده می‌شود و اساساً جامعه همواره در نوعی پیچ تاریخی جلوه داده می‌شود. ما این سیاست، به معنای کلی، را «سیاست هویت» می‌نامیم و در مقابل آن «سیاست تمایز» را قرار خواهیم داد.»