کتاب بام تهران

کتاب بام تهران نوشته امین رهبر، نمایشنامه‌ای رادیویی درباره‌ی ناپدیدشدن یک دختر نوجوان و آشکارشدن فاصله‌های پنهان میان اعضای خانواده است. یک صبح معمولی در خانه‌ی صمدی‌ها، جای خالی لیلا به نگرانی‌ای بدل می‌شود که تصور پدر و مادر از زندگی دخترشان را به پرسش می‌کشد. نویسنده این نمایش را از رمان تمام آنچه که هرگز به تو نگفتم اثر سلست اینگ اقتباس کرده است. انتشارات پژوهش سرا این کتاب را با همکاری اداره کل هنرهای نمایشی رادیو منتشر کرده است. مسئله‌ی تعلق و تجربه‌ی خانواده‌ای با پدر افغان، در کنار تعلیق جست‌وجوی لیلا قرار دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بام تهران

کتاب بام تهران اثر امین رهبر، درامی اجتماعی در قالب نمایشنامه‌ی رادیویی است که ماجرای جست‌وجوی یک نوجوان را به مسئله‌ی شناخت نزدیک‌ترین آدم‌های زندگی پیوند می‌زند. خانواده‌ی صمدی در ظاهر برنامه‌ها و مناسبات آشنایی دارند: پدر به دانشگاه می‌رود، مادر نگران آماده‌شدن بچه‌هاست و فرزندان باید خودشان را به درس و مدرسه برسانند. غیبت لیلا این نظم روزمره را برهم می‌زند و سؤال‌هایی پیش می‌آورد که پاسخشان فقط به محل حضور او مربوط نیست. رحیم و شیرین ناچار می‌شوند درباره‌ی دوستی‌ها، احساسات و تنهایی دخترشان دوباره فکر کنند. نویسنده در مقدمه، محور اقتباس خود از رمان سلست اینگ را فاصله‌ی میان واقعیت آدم‌ها و تصویری می‌داند که دیگران از آن‌ها ساخته‌اند. این فاصله در برخوردهای اعضای خانواده دیده می‌شود؛ جایی که نگرانی گاهی به کنترل‌کردن نزدیک می‌شود و محافظت از دیگری، شکل پنهان‌کردن اطلاعات را پیدا می‌کند. شخصیت‌ها هرکدام بخشی از زندگی لیلا را می‌شناسند، اما دانسته‌هایشان الزاماً با تصور دیگران سازگار نیست.
کتاب بام تهران مسئله‌ی تعلق را نیز در موقعیت‌های مشخص اجتماعی نشان می‌دهد. رحیم، استاد دانشگاهی با اصالت افغان، با دشواری تمدید مدارک اقامت و محدودیت موقعیت شغلی روبه‌روست. سابقه‌ی زندگی و تدریس او مانع مواجهه با پیش‌داوری نمی‌شود. شیرین نیز پیامدهای مخالفت خانواده‌اش با ازدواج خود را به یاد دارد. این تجربه‌ها در کنار زندگی فرزندان قرار می‌گیرند و نشان می‌دهند که احساس پذیرفته‌شدن فقط موضوعی شخصی نیست. نوید میان مراقبت از خواهر و دخالت در زندگی او گرفتار است. حنانه نیز از جایگاه کودکی که همه‌ی حرف‌ها را نمی‌فهمد، نشانه‌هایی را می‌بیند که بزرگ‌ترها نادیده گرفته‌اند. قالب رادیویی، بخش مهمی از شیوه‌ی ارائه‌ی این موقعیت‌هاست. صدای قدم‌ها، زنگ تلفن، خش‌خش رادیو و مکث‌های میان گفت‌وگوها، حضور مکان‌ها و تغییر حال شخصیت‌ها را مشخص می‌کنند. صحنه‌ها میان خانه، دانشگاه و کلانتری جابه‌جا می‌شوند و فضای خصوصی خانواده را کنار مناسبات اجتماعی قرار می‌دهند. مقدمه‌ی نویسنده نیز درباره‌ی نقش صدا و سکوت، تنظیم رادیویی و ضرورت حفظ متن نمایش‌های شنیداری توضیح داده است.

خلاصه کتاب بام تهران

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
خانواده‌ی صمدی یک روز صبح دیر از خواب بیدار می‌شوند. همه مشغول آماده‌شدن هستند، اما لیلا از اتاقش بیرون نمی‌آید. شیرین ابتدا احتمال می‌دهد دخترش برای امتحان زودتر به مدرسه رفته باشد. تماس مدرسه این تصور را برهم می‌زند: لیلا سر کلاس حاضر نشده است. پدر و مادر با کسانی تماس می‌گیرند که دوست دخترشان می‌دانند، اما پاسخ‌ها نشان می‌دهد شناختشان از روابط او چندان دقیق نیست. نوید چیزهایی از ناراحتی‌های خواهرش می‌داند که حاضر نیست به‌راحتی بیان کند. حنانه نیز خاطراتی از رفتارهای لیلا دارد که معنای نگران‌کننده‌ای پیدا می‌کنند. رحیم برای کمک‌گرفتن به کلانتری می‌رود، اما پرسش‌های مربوط به وضعیت اقامتش نگرانی او را پیچیده‌تر می‌کند. جست‌وجو، اعضای خانواده را هم‌زمان با نبودن لیلا و نادانسته‌هایشان درباره‌ی او روبه‌رو می‌سازد.

چرا باید کتاب بام تهران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بام تهران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمایش، تفاوت میان شناخت فرزند و تصور والدین از زندگی او را بررسی می‌کند.
• موقعیت‌های شخصیت‌ها، مسئله‌ی تعلق و پیامدهای پیش‌داوری علیه افغان‌ها را ملموس می‌کنند.
• دستورهای صوتی و مکث‌ها، نمونه‌ای از فضاسازی در نمایشنامه‌ی رادیویی ارائه می‌دهند.
• رفتار خواهر و برادرها، مرز میان مراقبت، کنترل و رازداری را به پرسش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بام تهران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌های اجتماعی با محور روابط والدین و فرزندان.
• خوانندگانی که دغدغه‌ی مهاجرت، تبعیض و احساس تعلق دارند.
• دانشجویان نمایش و نویسندگانی که می‌خواهند نقش گفت‌وگو، سکوت و جلوه‌های صوتی را در متن رادیویی بررسی کنند.