کتاب جامعه شناسی اقتصاد دین

کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین (La Marchandisation de Dieu: L'économie religieuse)، نوشته لیونل ابادیا و ترجمه علیرضا خدامی، در سال ۱۳۹۸ توسط انتشارات نقد فرهنگ منتشر شده است. این کتاب به بررسی رابطه‌ی باورهای دینی و مناسبات اقتصادی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این رابطه را نمی‌توان صرفاً با مفاهیمی مانند مبادله‌ی کالا و سود و زیان توضیح داد. نویسنده بررسی می‌کند که مفاهیمی چون بازار، مصرف‌کننده و عرضه و تقاضا تا چه اندازه به شناخت رفتارها و نهادهای دینی کمک می‌کنند. موضوع اصلی بحث بررسی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های رویکرد اقتصادی در مطالعه‌ی دین است؛ رویکردی که برای شناخت تجربه‌ی دینی باید به ارزش‌های نمادین، باورها و روابط اجتماعی نیز توجه کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین اثر لیونل ابادیا

کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین، به قلم لیونل اُبادیا، رابطه‌ی دین و اقتصاد را از منظر جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی بررسی می‌کند و به این پرسش می‌پردازد که باورها و نهادهای دینی چگونه با مناسبات اقتصادی پیوند می‌خورند. نویسنده با مثال‌هایی مانند فعالیت اقتصادی صومعه‌ها و نقش باورهای دینی در توسعه‌ی جوامع، نشان می‌دهد که ارزش‌های مذهبی می‌توانند بر تولید، توزیع ثروت و رفتارهای اقتصادی تأثیر بگذارند. او همچنین دیدگاه‌هایی را بررسی می‌کند که پیشرفت یا عقب‌ماندگی اقتصادی جوامع را به دین نسبت می‌دهند و بر ضرورت توجه به عواملی مانند جغرافیا، جمعیت و شرایط سیاسی تأکید می‌کند.

کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین در هفت فصل و یک نتیجه‌گیری تنظیم شده است. بخشی از کتاب به نظریه‌های انتخاب عقلانی و بازار اختصاص دارد؛ رویکردهایی که رفتارهای دینی را با مفاهیمی مانند انگیزه و عرضه و تقاضا توضیح می‌دهند. لیونل ابادیا با بررسی اندیشه‌های متفکرانی چون آدام اسمیت، کارل مارکس، ماکس وبر و پیر بوردیو، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این نظریه‌ها را نشان می‌دهد. او همچنین میان فعالیت اقتصادی نهادهای مذهبی، تحلیل اقتصادی باورهای دینی و استفاده از مفاهیم دینی برای توضیح سرمایه‌داری تمایز می‌گذارد. کتاب در نهایت بر این نکته تأکید می‌کند که شناخت رابطه‌ی دین و اقتصاد، علاوه‌بر بررسی منافع مادی، به توجه به ارزش‌های نمادین، باورها و زمینه‌های اجتماعی نیاز دارد.

خلاصه کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین

کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین با بررسی ارتباط میان رهبران دینی و فعالان اقتصادی آغاز می‌شود و به نقش دین در مناسبات بازار می‌پردازد. لیونل ابادیا توضیح می‌دهد که ارزش‌های دینی می‌توانند بر اعتماد، همکاری و رفتارهای اقتصادی اثر بگذارند و درعین‌حال، محدودیت‌هایی برای انباشت ثروت و فعالیت‌های مالی ایجاد کنند. در ادامه، نظریه‌هایی بررسی می‌شوند که رفتار دینی را بر پایه‌ی انتخاب عقلانی و الگوهای عرضه و تقاضا توضیح می‌دهند. در این چهارچوب، افراد باورمند و سازمان‌های مذهبی به‌عنوان کنشگرانی در نظر گرفته می‌شوند که تصمیم‌هایشان را بر اساس شرایط و انگیزه‌های مختلف می‌گیرند.

لیونل ابادیا توانایی این نظریه‌ها را در توضیح ابعاد گوناگون دین می‌سنجد و به محدودیت‌های آن‌ها نیز توجه می‌کند. از نظر او، شناخت رابطه‌ی دین و اقتصاد به بررسی سود و زیان محدود نمی‌شود و باید معنا، نمادها و روابط اجتماعی را نیز در نظر گرفت. کتاب در نهایت بر اهمیت همکاری میان اقتصاد، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی برای فهم دقیق‌تر این رابطه تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند سنتزی نظری از مناسبات اقتصاد و دین به دست دهد.
• این اثر نظریه‌های انتخاب عقلانی و بازار را مرور می‌کند و ظرفیت آن‌ها را برای توضیح رفتارهای دینی می‌سنجد.
• نویسنده با بررسی نمونه‌هایی از جوامع مختلف، به شناخت بهتر عوامل دینی، اجتماعی و سیاسی مؤثر بر توسعه‌ی اقتصادی کمک می‌کند.

خواندن کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی که به بررسی نهادها و رفتارهای دینی علاقه دارند.
• پژوهشگران مطالعات دین که می‌خواهند با کاربرد نظریه‌های اقتصادی در تحلیل باورها و مناسک دینی آشنا شوند.
• خوانندگانی که به بررسی رابطه‌ی میان سرمایه‌داری، فرهنگ مصرف، معنویت و زندگی اجتماعی علاقه‌مندند.

درباره لیونل ابادیا

لیونل ابادیا نویسنده و استاد انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی ادیان در دانشگاه لیون فرانسه است. از دیگر آثار او می‌توان به کتاب‌های دین (۲۰۰۴)، ساحری (۲۰۰۵)، انسان‌شناسی ادیان (۲۰۰۷) و اقتصاد دین: رویکردهای انسان‌شناختی (۲۰۱۱) اشاره کرد.

بخشی از کتاب جامعه‌ شناسی اقتصاد دین

«دین نیز، به گونه‌ای که انتظارش نمی‌رفت، در متن و بطن مدرنیته و سپس جهانی‌شدن بازآفرینی شده است. از یاد نبریم که پیش‌تر، برخی بر این باور بودند که مدرنیته و جهانی‌شدن دین را از صحنه بیرون رانده است. برخی دیگر هم گمان می‌کردند که این دو رویداد دین را به فراموشی سپرده‌اند. اما نخست با پیدایی مدرنیته و سپس با جهانی‌شدن بود که اقتصاد بر همهٔ بخش‌های زندگی (خصوصی و عمومی)، جهان فرهنگی و رفتارهای اجتماعی چنبره زد؛ تصور این بود که دین، در گستره‌های جهان غرب، مسیر برعکسی را در پیش گیرد و (رسماً) از پهنه‌های اجتماعی که روز به روز پرشمارتر می‌شوند و ارزش بیشتری می‌یابند (نهادهای حاکمیت، مدارس، بهداشت،...) پا پس بکشد و به گوشهٔ عزلتِ «قلمرو خصوصی» پناه ببرد؛ قلمرویی که قاعدتاً می‌بایستی مرزهای بروز و نمود آن را کنترل می‌کرد. اما، حضور وسواس‌گونهٔ امر دینی، فضا را به حیطه‌ای بسیار فراتر از حوزه‌ای (ذهنی یا خصوصی) کشانده است، فضایی که قرار بود دین به آن پس رانده شود. امروز دیگر دین به فضاهای عمومی راه پیدا کرده است. این حضور وسواس‌گونه به تماس و همراهی آن با حوزهٔ اقتصادی انجامیده است که دم به دم فزونی می‌گیرد، تو گویی پیوند امر دینی و امر اقتصادی از لحاظ عملی و فکری گریزناپذیر بوده است. بااین‌حال، ماجرا این‌گونه پیش نرفت. بلکه پیشامدها، بحران‌ها، سازگاری‌های ساختاری و بده و بستان‌های ایدئولوژیک همگی دست به دست هم دادند تا امر دینی و امر اقتصادی به هم برسند؛ امروزه هم این دو می‌کوشند هم‌نشین باشند.»