کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱

کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱، تدوین گروه علمی موسسه آموزش عالی آزاد چتر دانش، مجموعه‌ای از مقررات تاریخی درباره‌ی کشف جرم، تحقیقات مقدماتی، محاکمه و اجرای احکام است. این مجموعه نشان می‌دهد که قانون‌گذار چگونه وظایف مأموران تحقیق را از یکدیگر جدا کرده و برای تعقیب جرم، رسیدگی به شکایت و مطالبه‌ی خسارت ضابطه گذاشته است. انتشارات چتر دانش این کتاب را برای آشنایی با پیشینه‌ی تدوین قوانین حقوقی منتشر کرده است. مقررات مجموعه منسوخ‌اند و ارزش مطالعه‌ی آن‌ها در شناخت تاریخ حقوق است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱

کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱، حاصل تدوین گروه علمی موسسه آموزش عالی آزاد چتر دانش، متن مقرراتی را عرضه می‌کند که موضوع آن تشریفات کشف جرم و تعیین مسئولیت متهمان است. گردآورندگان در این مجموعه، مواد قانونی را همراه با توضیح معنای شماری از اصطلاحات آورده‌اند. متن از مقدمه‌ای درباره‌ی اصول محاکمات جزایی آغاز می‌شود و شش باب دارد: «در تفتیش جرم و تحقیقات مقدماتی»، «در قرار جلب به محاکمه یا منع آن»، «در محاکم جزایی خلاف و جنحه و جنایت»، «در تمیز احکام جزایی»، «در اعاده محاکمه یا تجدیدنظر» و «در اجرای احکام و مخارج عدلیه». هریک از این باب‌ها بخشی از مسیر رسیدگی کیفری را مشخص می‌کند؛ از شناسایی مأموران مسئول تحقیق تا بررسی اعتراض به احکام و چگونگی اجرای آن‌ها. سخن ناشر نیز هدف بازنشر را آشنایی جامعه‌ی حقوقی با شیوه‌ی تدوین و نگارش قوانین در بستر مشروطه و نظام پارلمانی دانسته است. این توضیح، جایگاه تاریخی مجموعه را روشن می‌کند و مانع برداشت آن به‌عنوان قانون معتبر برای رسیدگی‌های جاری می‌شود.
کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱ علاوه‌بر موضوع مقررات، از جهت واژگان و تقسیم وظایف قضایی نیز قابل بررسی است. عنوان‌هایی مانند مستنطق، مدعی‌العموم، امین صلح و محکمه‌ی استیناف، اصطلاحات دستگاه قضایی توصیف‌شده در متن را نشان می‌دهند. پاورقی‌ها معنای واژه‌هایی مانند دوسیه، اهل خبره و وجه‌الضمان را توضیح داده‌اند و فاصله‌ی اصطلاحات متن با کاربردهای آشناتر را کمتر می‌کنند. مواد قانونی فقط اختیار مأموران را برنمی‌شمارند؛ محدودیت‌هایی برای ورود به منزل، نگهداری متهم، بررسی نوشته‌های شخصی و ثبت اظهارات نیز مقرر کرده‌اند. موضوع مهم دیگر، نسبت میان حق عمومی و زیان خصوصی است. متن میان تعقیب جرم برای حفظ حقوق عمومی و مطالبه‌ی خسارت شخص زیان‌دیده تفاوت می‌گذارد. خواننده از کنار هم قراردادن این احکام، تصویری از سازمان رسیدگی کیفری و مسائل مورد توجه قانون‌گذار به دست می‌آورد. مطالعه‌ی مجموعه همچنین امکان بررسی نحوه‌ی صورت‌بندی تکلیف، اختیار و مسئولیت را در یک متن حقوقی تاریخی فراهم می‌کند؛ متنی که موضوع آن بیش از تعریف مجازات‌ها، تنظیم فرایند رسیدگی به اتهام است.

خلاصه کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱

مقدمه‌ی مجموعه، جرم را از دو حیث عمومی و خصوصی بررسی می‌کند و مسئولیت تعقیب عمومی را از مطالبه‌ی ضرر و زیان جدا می‌سازد. مواد بعدی، وظایف ضابطان عدلیه، مدعی‌العموم و مستنطق را شرح می‌دهند. مستنطق باید اوضاع سودمند و زیان‌بار برای متهم را بدون جانبداری بررسی کند و برای حفظ آثار جرم اقدام به‌موقع انجام دهد. مقررات تحقیقات مقدماتی، موضوعاتی مانند پذیرش شکایت، معاینه‌ی محل، استفاده از نظر اهل خبره، تفتیش منزل و احضار متهم را در بر می‌گیرد. متن برای جلوگیری از فرار متهم، تدابیری از التزام تا کفیل و توقیف موقت پیش‌بینی کرده است. مواد مربوط به پایان تحقیقات نیز نحوه‌ی اظهارنظر درباره‌ی محاکمه یا منع تعقیب و حل اختلاف میان مقام‌های تحقیق را تعیین می‌کنند. دغدغه‌ی اصلی این کتاب، مشخص‌کردن حدود اختیار اشخاص دخیل در پرونده و قراردادن اقدامات قضایی در چارچوب مقررات است.

چرا باید کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• متن مواد قانونی، نمونه‌ای برای بررسی پیشینه‌ی تنظیم تحقیقات و محاکمات کیفری فراهم می‌کند.
• تفکیک وظایف مستنطق، مدعی‌العموم و ضابطان، تقسیم مسئولیت قضایی را نشان می‌دهد.
• مقررات مربوط به شکایت، تفتیش و توقیف، امکان بررسی جایگاه حقوق متهم و زیان‌دیده را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نخستین قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین دادرسی کیفری) مصوب ۱۲۹۱ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق علاقه‌مند به پیشینه‌ی آیین دادرسی کیفری.
• پژوهشگران تاریخ حقوق و نهادهای قضایی.
• خوانندگان متون تاریخی علاقه‌مند به اصطلاحات و شیوه‌ی نگارش قوانین.