کتاب بینش اساطیری

کتاب بینش اساطیری (تمدن بابل از اوج تا فرود) نوشته اسماعیل شفیعی سروستانی، رابطه‌ی باورهای اساطیری و زندگی فرهنگی و تمدنی بابل را از منظر دینی بررسی می‌کند. نویسنده اسطوره را صرفاً قصه‌ای درباره‌ی خدایان و قهرمانان نمی‌داند؛ اسطوره در برداشت او، پاسخی به پرسش‌های انسان درباره‌ی آفرینش، مرگ و معنای زندگی است. انتشارات هلال این کتاب را در مجموعه‌ی تاریخ فرهنگی قبیله لعنت منتشر کرده است. بحث درباره‌ی تأثیر جهان‌بینی بر مناسبات اجتماعی، نقطه‌ی اتصال مباحث اسطوره‌شناسی و تاریخ بابل در این کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بینش اساطیری

کتاب بینش اساطیری نوشته اسماعیل شفیعی سروستانی، بابل را نه‌فقط به‌عنوان یک قلمرو تاریخی، بلکه به‌عنوان بستری برای بررسی نسبت اعتقاد، آیین و سازمان اجتماعی معرفی می‌کند. نویسنده مبنای تفسیر خود را دریافت ادیان توحیدی از انسان و تاریخ قرار داده است. او میان صورت مادی تمدن و باورهایی که به زندگی جمعی جهت می‌دهند، تفاوت می‌گذارد. از این منظر، شناخت بناها، حکومت‌ها و رخدادهای سیاسی بدون بررسی مبانی فرهنگی کافی نیست. بحث اسطوره نیز در همین چارچوب شکل می‌گیرد: روایت‌های مربوط به آغاز جهان، جایگاه انسان و نیروهای فراطبیعی می‌توانند بر رفتار جمعی و شیوه‌ی پرستش اثر بگذارند. نویسنده ضمن نقل تعریف‌های گوناگون اسطوره، شباهت‌ها و تفاوت‌های دریافت اساطیری و اعتقاد توحیدی را توضیح داده است. او همچنین برداشت‌هایی را نقد می‌کند که اندیشه‌ی اقوام کهن را صرفاً مرحله‌ای ابتدایی در مسیر رسیدن به عقلانیت جدید می‌دانند.
کتاب بینش اساطیری سه فصل اصلی دارد. فصل نخست، بینش اساطیری، مباحثی مانند حقیقت اسطوره و جایگاه اساطیر در تاریخ اندیشه را دربرمی‌گیرد. نویسنده در این فصل از دیدگاه‌های پژوهشگرانی مانند ژاله آموزگار و میرچا الیاده بهره می‌گیرد و تعریف موردنظر خود را نیز مشخص می‌کند. فصل دوم، بابل از گذشته تا فردا، چهار بخش دارد: پیشینه‌ی بابل، جهان‌بینی و جهان‌شناسی بابلی، ویژگی‌های فرهنگی و تمدنی بابل و سقوط و افول بابل. موضوعاتی مانند آفرینش، جایگاه معابد، قربانی، جادو، نجوم و طبقات اجتماعی در این فصل کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. فصل سوم، بابل در منابع دینی و مذهبی، توصیف‌های توراتی، مطالب قرآنی و احادیث و روایات را دنبال می‌کند. حضور ابراهیم و تقابل او با نمرود نیز در همین گستره مطرح می‌شود. این ترتیب، مسیر بحث را از تعریف مفاهیم به بررسی یک تمدن و سپس مطالعه‌ی بازتاب دینی آن تمدن می‌برد. استدلال‌های کتاب باید در پیوند با همین مبنای اعتقادی شناخته شوند؛ نویسنده تفسیر خود از تحولات تاریخی را بر این مبنا بنا کرده است.

خلاصه کتاب بینش اساطیری

نویسنده بحث را از پرسش‌های بنیادین انسان آغاز می‌کند: جهان چگونه پدید آمده، انسان چه جایگاهی دارد و مرگ چه معنایی پیدا می‌کند؟ اساطیر در تفسیر او، مجموعه‌ای از پاسخ‌های اقوام کهن به این پرسش‌ها هستند؛ پاسخ‌هایی که علاوه‌بر قصه‌ها، در آیین‌ها و مناسبات جمعی حضور دارند. کتاب بینش اساطیری سپس بابل را به‌عنوان نمونه‌ای برای پیگیری این ارتباط بررسی می‌کند. معابد، باور به نیروهای فراطبیعی، شیوه‌های پرستش و نظم اجتماعی، اجزای این بررسی‌اند. ایده‌ی محوری نویسنده، وابستگی صورت تمدن به جهان‌بینی است. او تاریخ بابل را در چارچوب تقابل هدایت توحیدی و جریان‌های مخالف آن تفسیر کرده است و برای توضیح این برداشت، به منابع دینی و نوشته‌های اسطوره‌شناختی رجوع می‌کند.

چرا باید کتاب بینش اساطیری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بینش اساطیری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تعریف‌های اسطوره را کنار برداشت دینی نویسنده قرار می‌دهد.
• رابطه‌ی باورهای آفرینش با آیین‌ها و زندگی جمعی بابلیان را بررسی می‌کند.
• موضوعاتی مانند معابد، نجوم و طبقات اجتماعی را در یک بحث فرهنگی گرد می‌آورد.
• زمینه‌ی مقایسه‌ی توصیف‌های تاریخی بابل و بازتاب‌های دینی این تمدن را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بینش اساطیری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اسطوره‌شناسی که پیوند اسطوره و اعتقاد دینی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان تاریخ بابل که به زمینه‌های فرهنگی آیین‌ها توجه دارند.
• مخاطبانی که خواهان آشنایی با تفسیر دینی نویسنده از تحولات تمدنی هستند.