کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک (اصول شناسایی و راهبردهای مقابله) نوشته سمیه شمسی، به رابطه‌ی مادر و کودک از زاویه‌ی طرحواره‌ها نگاه می‌کند؛ یعنی الگوهای ذهنی و هیجانی‌ای که از تجربه‌های اولیه شکل می‌گیرند و بعدتر بر احساس امنیت، اعتماد، شیوه‌ی تربیت و کیفیت ارتباط اثر می‌گذارند. نویسنده از تعریف مفاهیم پایه فراتر می‌رود و شناسایی طرحواره‌ها، عوامل شکل‌گیری آن‌ها و مسیرهای مقابله با الگوهای منفی را در کنار هم می‌گذارد تا تصویری کلی از این پیوند حساس بسازد. این پژوهش را انتشارات قلم محقق منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک نوشته‌ی سمیه شمسی به یکی از مهم‌ترین پیوندهای عاطفی زندگی می‌پردازد و نشان می‌دهد که رابطه‌ی مادر و کودک فقط مجموعه‌ای از رفتارهای روزمره نیست، بلکه بر پایه‌ی الگوهای عمیق ذهنی و هیجانی شکل می‌گیرد. متن کتاب از همان ابتدا طرحواره را به‌ عنوان ساختاری معرفی می‌کند که از تجربه‌های نخستین، باورهای خانوادگی، فشارهای محیطی و زمینه‌های فرهنگی اثر می‌پذیرد. در این نگاه، هم مادر با پیش‌زمینه‌های روانی و تجربه‌های گذشته وارد رابطه می‌شود و هم کودک در بستر همین تعامل‌ها الگوهایی از امنیت، بی‌اعتمادی، وابستگی، ارزشمندی یا اضطراب را درونی می‌کند.

این کتاب در ۱۸ فصل و سه بخش تنظیم شده است و دامنه‌ی بحث آن از مفاهیم پایه تا ارزیابی و مداخله پیش می‌رود. در بخش‌هایی از کتاب موضوع‌هایی مانند تمرینات عملی برای شناسایی طرحواره‌ها، نمونه‌ی مطالعات موردی و تحلیل‌ها، راهکارهای مقابله و تغییر طرحواره‌های منفی، تقویت طرحواره‌های مثبت، آموزش مهارت‌های مقابله و خودپشتیبانی، نقش روان‌درمانی و مداخلات گروهی و ارزیابی اثربخشی مطرح می‌شود.

سمیه شمسی در کتاب طرحواره های مادر و کودک بر چند محور تکیه دارد: تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک، اثر تجربه‌های کودکی مادر بر شیوه‌ی مادری، نقش خانواده و جامعه در تثبیت الگوها و امکان تغییر این الگوها از راه آگاهی، ارزیابی و تمرین. فضای کتاب بیشتر تحلیلی و آموزشی است و در آن بارها بر این نکته تأکید شده که شناخت طرحواره‌ها می‌تواند به فهم بهتر تنش‌ها، واکنش‌ها و سوءتفاهم‌های رابطه کمک کند. به‌ این‌ ترتیب، اثر حاضر تصویری نسبتاً گسترده از شکل‌گیری، شناسایی و اصلاح الگوهایی به دست می‌دهد که در مرکز رابطه‌ی مادر و کودک قرار دارند.

خلاصه کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک از این ایده آغاز می‌کند که تجربه‌های اولیه‌ی زندگی، باورها و الگوهایی در ذهن مادر و کودک می‌سازند که بعدها بر رفتار، احساس و کیفیت رابطه اثر می‌گذارند. نویسنده ابتدا مفهوم طرحواره و تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک را توضیح می‌دهد و سپس به سراغ عوامل شکل‌گیری آن‌ها می‌رود؛ از تجربه‌های کودکی و روابط خانوادگی گرفته تا فشارهای اجتماعی و زمینه‌های فرهنگی. 

در ادامه، روش‌های شناسایی این الگوها از راه مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و تحلیل رفتار مطرح می‌شود. بخش پایانی کتاب نیز بر تغییر طرحواره‌های منفی، تقویت الگوهای سالم، آموزش مهارت‌های مقابله، نقش روان‌درمانی و پیگیری نتایج تمرکز دارد.

چرا باید کتاب طرحواره های مادر و کودک را بخوانیم؟

دلایل خواندن طرحواره های مادر و کودک را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب رابطه‌ی مادر و کودک را از سطح رفتارهای روزمره فراتر می‌برد و ریشه‌های ذهنی و هیجانی آن را بررسی می‌کند.
• فصل‌بندی ۱۸گانه‌ی اثر امکان می‌دهد موضوع از تعریف مفاهیم تا ارزیابی و مداخله به‌صورت پیوسته دنبال شود.
• کتاب تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک را روشن می‌کند و به فهم بهتر منشأ تنش‌ها و واکنش‌های دوطرفه کمک می‌کند.
• بخش‌های مربوط به ابزارهای مصاحبه، مشاهده و ارزیابی نشان می‌دهند شناسایی طرحواره‌ها فقط در حد بحث نظری باقی نمانده است.
• اثر به نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی توجه دارد و رابطه را جدا از محیط پیرامون بررسی نمی‌کند.
• فصل‌های پایانی کتاب مسیر تغییر الگوهای منفی و تقویت طرحواره‌های مثبت را در کنار مهارت‌های مقابله و خودپشتیبانی مطرح می‌کنند.

خواندن کتاب طرحواره های مادر و کودک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن طرحواره های مادر و کودک به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مادرانی که می‌خواهند ریشه‌ی برخی واکنش‌ها، نگرانی‌ها یا الگوهای تکرارشونده‌ی خود در رابطه با فرزند را بهتر بشناسند.
• خوانندگانی که به موضوع تربیت کودک و پیوند آن با تجربه‌های اولیه و باورهای عمیق روانی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی که به بحث طرحواره‌ها در بستر خانواده توجه دارند.
• مشاوران، مربیان و فعالان حوزه‌ی خانواده که به‌ دنبال چارچوبی برای شناسایی الگوهای مخرب و سالم در رابطه‌ی مادر و کودک هستند.
• کسانی که می‌خواهند نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی را در شکل‌گیری احساس امنیت، اعتماد و هویت کودک دقیق‌تر بررسی کنند.