کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک نوشته سمیه شمسی است و انتشارات قلم محقق آن را منتشر کرده است. این اثر به رابطه‌ی مادر و کودک از زاویه‌ی طرحواره‌ها نگاه می‌کند؛ یعنی الگوهای ذهنی و هیجانی‌ای که از تجربه‌های اولیه شکل می‌گیرند و بعدتر بر احساس امنیت، اعتماد، شیوه‌ی تربیت و کیفیت ارتباط اثر می‌گذارند. نویسنده از تعریف مفاهیم پایه فراتر می‌رود و شناسایی طرحواره‌ها، عوامل شکل‌گیری آن‌ها و مسیرهای مقابله با الگوهای منفی را کنار هم می‌گذارد تا تصویری کلی از این پیوند حساس بسازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک نوشته سمیه شمسی به یکی از مهم‌ترین پیوندهای عاطفی زندگی می‌پردازد و نشان می‌دهد که رابطه‌ی مادر و کودک فقط مجموعه‌ای از رفتارهای روزمره نیست، بلکه بر پایه‌ی الگوهای عمیق ذهنی و هیجانی شکل می‌گیرد. متن کتاب از همان ابتدا طرحواره را به‌عنوان ساختاری معرفی می‌کند که از تجربه‌های نخستین، باورهای خانوادگی، فشارهای محیطی و زمینه‌های فرهنگی اثر می‌پذیرد. در این نگاه، هم مادر با پیش‌زمینه‌های روانی و تجربه‌های گذشته وارد رابطه می‌شود و هم کودک در بستر همین تعامل‌ها الگوهایی از امنیت، بی‌اعتمادی، وابستگی، ارزشمندی یا اضطراب را درونی می‌کند.
این کتاب در ۱۸ فصل و سه بخش تنظیم شده است و دامنه‌ی بحث آن از مفاهیم پایه تا ارزیابی و مداخله پیش می‌رود. فصل‌هایی مانند مفاهیم پایه طرحواره‌های مادر و کودک، نقش طرحواره‌ها در شکل‌گیری هویت مادر و کودک، عوامل تأثیرگذار بر شکل‌گیری طرحواره‌ها، مدل‌های ارزیابی طرحواره‌ها، ابزارها و تکنیک‌های مصاحبه و ارزیابی، شناخت الگوهای مخرب و سالم و نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در شکل‌گیری طرحواره‌ها نشان می‌دهند که کتاب فقط به تعریف بسنده نکرده است. در بخش‌های بعدی نیز موضوع‌هایی مانند تمرینات عملی برای شناسایی طرحواره‌ها، نمونه مطالعات موردی و تحلیل‌ها، راهکارهای مقابله و تغییر طرحواره‌های منفی، تقویت طرحواره‌های مثبت، آموزش مهارت‌های مقابله و خودپشتیبانی، نقش روان‌درمانی و مداخلات گروهی و ارزیابی اثربخشی مطرح می‌شود.
این کتاب از نظر محتوا بر چند محور اصلی تکیه دارد: تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک، اثر تجربه‌های کودکی مادر بر شیوه‌ی مادری، نقش خانواده و جامعه در تثبیت الگوها و امکان تغییر این الگوها از راه آگاهی، ارزیابی و تمرین. فضای کتاب بیشتر تحلیلی و آموزشی است و در آن بارها بر این نکته تأکید شده که شناخت طرحواره‌ها می‌تواند به فهم بهتر تنش‌ها، واکنش‌ها و سوءتفاهم‌های رابطه کمک کند. به‌این‌ترتیب، اثر حاضر تصویری نسبتاً گسترده از شکل‌گیری، شناسایی و اصلاح الگوهایی به دست می‌دهد که در مرکز رابطه‌ی مادر و کودک قرار دارند.

خلاصه کتاب طرحواره های مادر و کودک

کتاب طرحواره های مادر و کودک از این ایده آغاز می‌کند که تجربه‌های اولیه‌ی زندگی، باورها و الگوهایی در ذهن مادر و کودک می‌سازند که بعدها بر رفتار، احساس و کیفیت رابطه اثر می‌گذارند. نویسنده ابتدا مفهوم طرحواره و تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک را توضیح می‌دهد و سپس سراغ عوامل شکل‌گیری آن‌ها می‌رود؛ از تجربه‌های کودکی و روابط خانوادگی گرفته تا فشارهای اجتماعی و زمینه‌های فرهنگی. در ادامه، روش‌های شناسایی این الگوها از راه مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و تحلیل رفتار مطرح می‌شود. بخش پایانی کتاب نیز بر تغییر طرحواره‌های منفی، تقویت الگوهای سالم، آموزش مهارت‌های مقابله، نقش روان‌درمانی و پیگیری نتایج تمرکز دارد.

چرا باید کتاب طرحواره های مادر و کودک را بخوانیم؟

دلایل خواندن طرحواره های مادر و کودک را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب رابطه‌ی مادر و کودک را از سطح رفتارهای روزمره فراتر می‌برد و ریشه‌های ذهنی و هیجانی آن را بررسی می‌کند.
• فصل‌بندی ۱۸گانه‌ی اثر امکان می‌دهد موضوع از تعریف مفاهیم تا ارزیابی و مداخله به‌صورت پیوسته دنبال شود.
• کتاب تفاوت طرحواره‌های مادر و کودک را روشن می‌کند و به فهم بهتر منشأ تنش‌ها و واکنش‌های دوطرفه کمک می‌کند.
• بخش‌های مربوط به ابزارهای مصاحبه، مشاهده و ارزیابی نشان می‌دهند شناسایی طرحواره‌ها فقط در حد بحث نظری باقی نمانده است.
• اثر به نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی توجه دارد و رابطه را جدا از محیط پیرامون بررسی نمی‌کند.
• فصل‌های پایانی کتاب مسیر تغییر الگوهای منفی و تقویت طرحواره‌های مثبت را در کنار مهارت‌های مقابله و خودپشتیبانی مطرح می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن طرحواره های مادر و کودک به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مادرانی که می‌خواهند ریشه‌ی برخی واکنش‌ها، نگرانی‌ها یا الگوهای تکرارشونده‌ی خود در رابطه با فرزند را بهتر بشناسند.
• خوانندگانی که به موضوع تربیت کودک و پیوند آن با تجربه‌های اولیه و باورهای عمیق روانی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی که به بحث طرحواره‌ها در بستر خانواده توجه دارند.
• مشاوران، مربیان و فعالان حوزه‌ی خانواده که به‌دنبال چارچوبی برای شناسایی الگوهای مخرب و سالم در رابطه‌ی مادر و کودک هستند.
• کسانی که می‌خواهند نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی را در شکل‌گیری احساس امنیت، اعتماد و هویت کودک دقیق‌تر بررسی کنند.