کتاب حاجی خودتی!

کتاب حاجی خودتی! (چاپ سوم) یک ناداستان در قالب سفرنامه به قلم حسن محدثی گیلوایی است که تجربه‌ی سفر حج را همراه با اشاره به احساسات شخصی، برخوردهای روزمره و پرسش‌های جامعه‌شناختی روایت کرده است. نویسنده در مقام زائر و پژوهشگر از دلهره‌ی پیمان‌بستن با خدا می‌گوید و فاصله‌ی معنای مناسک و رفتار شرکت‌کنندگان را بررسی می‌کند. نشر نقد فرهنگ این سفرنامه را منتشر کرده است. نکته‌ی محوری این کتاب همزمانی شوق زیارت و نقد فرهنگ دینی است؛ تجربه‌ای که محبت یک غریبه و ازدحامی آزاردهنده را در کنار هم قرار داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حاجی خودتی! اثر حسن محدثی گیلوایی

کتاب حاجی خودتی! (خاطرات حج یک جامعه‌شناس) نوشته‌ی حسن محدثی گیلوایی و مجموعه‌ای از خاطرات و تأملات شخصی درباره‌ی حج تمتع است. نویسنده فرصت سفر را از طریق عضویت در گروهی پژوهشی به دست می‌آورد؛ گروهی که مأمور بررسی میزان رضایت زائران از خدمات سازمان‌های ایرانی است. موقعیت او دو وجه دارد؛ پژوهشگری که باید پرسش‌نامه را تکمیل کند و زائری که آرزوی حضور در مناسک را داشته است. زاویه‌دید اول‌شخص این دو وجه را کنار هم نگه می‌دارد و هزینه‌های جسمی، شغلی و عاطفی سفر را ثبت می‌کند. نویسنده نوشتن از خلوت مذهبی را کاری همراه با ترس از قضاوت و ریاکاری معرفی کرده است. ناداستان حاضر، در قالب سفرنامه، شش بخش دارد.

سفرنامه‌ی حاجی خودتی! شوق، تردید، خستگی، شوخی و اعتراض را احضار کرده است. حسن محدثی گیلوایی گاهی خودش و همسفرانش را دست می‌اندازد و گاه تجربه‌ی دینی را با لحنی جدی شرح می‌دهد. همکار شوخ‌طبعی که فرزند خلف بشریت نامیده شده، یکی از چهره‌های تکرارشونده‌ی این کتاب است. حضور او تفاوت نگاه افراد به پژوهش، زیارت و خرید را نشان می‌دهد. یادداشت‌های خانم سپهر نیز تجربه‌ی زنان را به روایت افزوده است و دشواری حرکت در جمعیت یا جزئیات پوشش احرام را بازتاب می‌دهد.

موضوع اصلی کتاب حاجی خودتی! نسبت میان رعایت احکام، توجه به دیگران و دگرگونی درونی است. نقد مدیریت سفر، برنامه‌های مذهبی کاروان‌ها و باورهای مربوط به انتقال تقدس از همین مسئله‌ها سرچشمه می‌گیرد. نویسنده داوری‌های صریحی دارد که باید به‌عنوان برداشت او از مشاهداتش خوانده شوند. این سفرنامه مواجهه با ایمان فردی را در کنار مسائل زندگی جمعی قرار داده است. بدن خسته، نیازهای روزمره و مسئولیت در برابر دیگری، در این کتاب، از تجربه‌ی معنوی جدا نیستند.

خلاصه کتاب حاجی خودتی!

حسن محدثی گیلوایی کتاب خود را از شرح آرزوی حج و دعوت به همکاری در یک تحقیق آغاز می‌کند. فرصت سفر او را با گزینشی روبه‌رو می‌سازد که صداقت در پاسخ‌گویی را به مسئله‌ای اخلاقی تبدیل کرده است. ورود به احرام و گفتن لبیک، دغدغه‌ی دیگری را پیش می‌کشد؛ چگونه می‌توان پیمانی با خدا بست که وفادارماندن به تعهدهایش دشوار است؟ این کتاب تجربه‌ی طواف، کار پژوهشی، حضور در عرفات و برخورد با زائران را دنبال می‌کند. نویسنده میان نزدیکی جسمی به مکان مقدس و معنای اخلاقی زیارت تفاوت می‌گذارد. او خشونت برای رسیدن به کعبه، خریدزدگی و غلبه‌ی برنامه‌های سیاسی یا عزاداری بر فرصت شناخت دینی را نقد می‌کند. ایده‌ی اصلی، حج به‌عنوان مجال تمرین مهربانی، صبوری و کنارگذاشتن امتیازهای اجتماعی است؛ مجالی که ارزش آن در تغییر رابطه‌ی انسان با خود و دیگران آشکار می‌شود.

چرا باید کتاب حاجی خودتی! را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب حاجی خودتی! را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این سفرنامه تفاوت احساس شخصی زائر و انتظارات جمعی از تجربه‌ی زیارت را نشان می‌دهد.
• توصیف کار میدانی، دشواری پژوهش درباره‌ی خدمات و رفتارهای دینی تبیین شده است.
• نقد باورهای مربوط به تقدس اشیا، فرصتی را برای بررسی نسبت اعتقاد و رفتار فراهم می‌سازد.
• تأملات نویسنده معنای اخلاقی پرهیز از خشونت در مناسک را برجسته می‌کند.

خواندن کتاب حاجی خودتی! را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب حاجی خودتی! به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به ناداستان معاصر ایران و قالب سفرنامه از زاویه‌دید یک جامعه‌شناس.
• خوانندگان علاقه‌مند به جامعه‌شناسی دین و تجربه‌های شخصی ایمان.
• پژوهشگران مناسک که رابطه‌ی مدیریت جمعیت و رفتار مذهبی را بررسی می‌کنند.
• کسانی که به نسبت زیارت، مسئولیت اخلاقی و خودانتقادی فکر می‌کنند.

درباره حسن محدثی گیلوایی

حسن محدثی گیلوایی زاده‌ی سال ۱۳۴۵ در رشت، جامعه‌شناس ایرانی و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکز) بوده است. پژوهش‌های او عمدتاً در حوزه‌ی جامعه‌شناسی دین و جامعه‌شناسی معرفت قرار داشته و دو سال نیز مدیریت گروه جامعه‌شناسی دین در انجمن جامعه‌شناسی ایران را بر عهده داشته است. او بخشی از آثار خود را به بازخوانی تفکر علی شریعتی به‌عنوان نظریه‌پردازی راهگشا اختصاص داده و کتاب‌های متعددی را تألیف یا ترجمه کرده است. ازجمله آثار مکتوب این نویسنده می‌توان به «جامعه‌شناسی دین: روایتی ایرانی»، «الاهیات انتقادی: رویکردی بدیل اما ناشناخته»، «دین و حیات اجتماعی: دیالکتیک تغییرات»، «حاجی خودتی!، خاطرات حج یک جامعه‌شناس»، «خدا و خیابان، نسبت امر متعال و نظم اجتماعی-سیاسی»، «زیر سقف اعتقاد: بنیان‌های ماقبل انتقادی اندیشه شریعتی» و «مشرکی در خانواده پیامبر» اشاره کرد. حسن محدثی گیلوایی، ۱۳ دی ۱۳۹۶، حین مناظره با هادی صادقی در برنامه‌ی زنده‌ی «زاویه»، از صداوسیمای ایران انتقاد کرد.

بخشی از کتاب حاجی خودتی!

«اصطکاک اسلامی

از جمله بلایایی که اسلام در تاریخ خود گرفتار آن بوده است، وجود دو گرایش شدیداً متضاد در آن است: یکی اسلام اسطوره‌ای است که به‌ویژه در میان تودهٔ شیعی و غیرشیعی رواج دارد. این نوع از اسلام امر مقدّس را تبدیل به امری مادّی می‌کند و از بزرگان دین و آثار و شخصیت‌های آن‌ها موجوداتی اسطوره‌ای می‌سازد و گاه تا حدّ پرستش، آن‌ها (و هر آن‌چه مربوط به آنان است) را تقدیس می‌کند و چه بسا در مواردی آنان را تا حدّ خدا بالا می‌برد. وقتی شاعر معروف معاصر که چندین سال پزشکی خوانده و بعد بر اثر تجربهٔ عاشقی این علم مدرن را رها کرده، دربارهٔ امام اوّل شیعیان می‌گوید:

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت

متحیّرم چه نامم شه مُلک لافتی را

نوع فهم و رفتار تودهٔ شیعی با مقدّسینِ مذهب خودش دیگر معلوم است که چگونه خواهد بود. چنین مردمی که پر از احساسات و عواطف در باب مقدّسات و مقدّسین خود هستند، ناگهان در زیارت وقتی یاد رنج‌های ائمهٔ شیعی و مظلومیت‌شان می‌افتند نه‌تنها بغض می‌ترکانند و زار زار گریه می‌کنند، بلکه دلشان می‌خواهد بر سر و صورت خود بکوبند و دامن و سینه چاک کنند و سر و صورت خویش را بخراشند و در برابر امر مقدّس بر خاک بیفتند و خاکی را که مقدّس می‌پندارند بر سر و روی خویش بپاشند و ببوسند و قدری از آن را نیز برای تبرّک ذخیره کنند. حالا این‌ها در مکّه و مدینه تحت نظر کسانی زیارت می‌کنند که به جبههٔ مخالف تعلّق دارند؛ جبههٔ اسلام سلفی.»