کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون

کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون نوشته هادی جعفری (امان آبادی)، با تمرکز بر این پرسش پیش می‌رود که آیا می‌توان در دل آثار افلاطون، امکانی برای خوانشی دینی پیدا کرد؛ نه از راه داوری قطعی، بلکه با جست‌وجوی نشانه‌ها، قرینه‌ها و افق‌های تفسیری. نویسنده از همان آغاز روشن می‌کند که مقصودش از دین، بیش از هر چیز گونه‌ای بودن و زیستن دینی است و همین تعریف، مسیر بحث را از برداشت‌های رایج جدا می‌کند. نشر نقد فرهنگ این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون

کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون نوشته‌ی هادی جعفری (امان آبادی) پژوهشی است درباره‌ی نسبت میان اندیشه‌ی افلاطون و امکان خواندن آن از منظری دینی. نویسنده از همان پیشگفتار، بحث را با احتیاط پیش می‌برد و به‌ جای صدور حکم نهایی، بر امکان تفسیرهای گوناگون از فلسفه‌ی فیلسوفان تکیه می‌کند. در این چارچوب، دین نه به‌ عنوان مجموعه‌ای از مرزبندی‌های مذهبی، بلکه به‌ منزله‌ی نحوه‌ای از بودن، زیستن، تجربه‌ی حقیقت متعالی و پیوند میان معرفت، فضیلت و ساحت وجودی انسان تعریف شده است. همین تعریف، پایه‌ی اصلی کتاب را می‌سازد و باعث می‌شود افلاطون نه‌صرفاً در مقام نظریه‌پرداز ایده‌ها، بلکه در پیوند با مسائلی چون جاودانگی نفس، تطهیر درون، حقیقت فرارونده و نسبت علم و عمل بررسی شود.

کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون در ادامه، هم به زمینه‌ی تاریخی و فکری زمانه‌ی افلاطون می‌پردازد و هم به سرچشمه‌های احتمالی این امکان تفسیری. هادی جعفری (امان آبادی) از بحران فکری آتن، رویارویی سقراط و افلاطون با سوفیست‌ها، جایگاه گفت‌وگو در برابر خطابه و نسبت گفتار و نوشتار سخن می‌گوید. سپس در فصل‌های کتاب، تأثیرپذیری افلاطون از آیین‌های رازآمیز، سنت‌های دینی باستان، فیثاغورسیان، اورفئوسیان و نیز دین زردشت را بررسی می‌کند. 

در کنار مسیر تاریخی، بخش مهمی از اثر به قرینه‌های درون‌متنی اختصاص دارد؛ یعنی نشانه‌هایی در خود آثار افلاطون که می‌توانند امکان چنین خوانشی را نشان بدهند. فضای این کتاب بیشتر تحلیلی و استدلالی است و در عین‌ حال از مفاهیمی مانند نفس، ایده، حقیقت، تطهیر، تشبه به الوهیت و همزیستی برای بازکردن مسیر بحث استفاده می‌کند.

خلاصه کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون

کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون می‌کوشد نشان بدهد که در آثار افلاطون، زمینه‌هایی وجود دارد که می‌توان بر پایه‌ی آن‌ها از امکان یک تفسیر دینی سخن گفت. نویسنده ابتدا توضیح می‌دهد که این کار به‌ معنای دینی‌دانستن قطعی افلاطون نیست، بلکه تلاشی است برای روشن‌کردن یک افق تفسیری. سپس با بررسی معنای دین در سطح وجودی، به سراغ پیوند افلاطون با سقراط، بحران فکری یونان، نقد سوفیست‌ها و جایگاه حقیقت متعالی می‌رود. 

در ادامه، تأثیر آیین‌های باستانی و برخی سنت‌های فکری بر افلاطون و نیز قرینه‌های انسان‌شناختی، معرفت‌شناختی و وجودشناختی در آثار او بررسی می‌شود تا نشان داده شود این خوانش از درون متن‌ها تا چه اندازه شدنی است.

چرا باید کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یک پرسش مشخص و جدی را دنبال می‌کند: آیا می‌توان فلسفه‌ی افلاطون را از منظری دینی تفسیر کرد.
• نویسنده به‌ جای حکم قطعی، مسیر استدلال و قرینه‌ها را نشان می‌دهد و خواننده را با فرایند شکل‌گیری یک تفسیر آشنا می‌کند.
• کتاب نسبت میان مفاهیمی مانند حقیقت متعالی، نفس، فضیلت، جاودانگی و تطهیر را در اندیشه‌ی افلاطون در کنار هم می‌گذارد.
• بخش‌های مربوط به سوفیست‌ها، گفت‌وگو، خطابه و بحران فکری آتن، زمینه‌ی تاریخی فهم افلاطون را روشن‌تر می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد که خواندن متون فلسفی فقط به استخراج نظریه‌ها محدود نیست و می‌توان از زاویه‌ی امکان‌های تفسیری هم به آن‌ها نزدیک شد.

خواندن کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی یونان که می‌خواهند افلاطون را فراتر از معرفی‌های مقدماتی بشناسند.
• خوانندگانی که به نسبت میان فلسفه، دین و تجربه‌ی حقیقت متعالی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی سقراط، افلاطون، سوفیست‌ها و فضای فکری یونان باستان مطالعه می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند با نقش آیین‌های باستانی و سنت‌های دینی در شکل‌گیری برخی مفاهیم فلسفی آشنا شوند.
• مخاطبانی که از بحث‌های تفسیری و بررسی قرینه‌های درون‌متنی در متون فکری لذت می‌برند.

بخشی از کتاب بررسی امکان تفسیر دینی از فلسفه افلاطون

«در آیین اِلِئوسیسی، این‌گونه بود که پیروان باور داشتند که با مناسکِ وجدآمیزِ سِری، به عمر جاودان خواهند رسید و ... آن‌کس که در این نیایش شرکت جسته است، با آن‌کس که سهمی در آن نداشته است، هرگز آرامگاهی همانند، در خاکِ سرد و تیره ندارد. (جان بی. ناس. ۱۳۷۰، ص ۹۰). یعنی مهم، شرکت در نیایش بوده است نه رعایتِ چیزهایی مانند اخلاق و رفتار و خوبی و بدی. ازاین‌رو، تعبیرِ "وحدت علم و عمل"، به‌کلی در این آیین در میان نبوده است. این تعبیر، حتی (چه در زبان و چه در مفهوم) در مکتبِ اورفئوسی نیز چندان مطرح نبوده است. فقط شاید بتوان از تلاشِ این آیین برای واردکردنِ تأثیر مناسک در متنِ زندگی، به گونه‌ای به "وحدت علم و عمل" یا "نزدیک شدنِ علم و عمل" تعبیر کرد. اِلِئوسیسی‌ها و دیونوسوسی‌ها پس از انجام مراسم و مناسکِ آیینیِ خود، به سراغ زندگی می‌رفتند و به‌گونه‌ای عادی و عرفی، زندگی می‌کردند؛ یعنی آیین‌شان پیوندی با زندگی‌شان نداشت؛ اما در مکتب و آیینِ اورفئوسی، زندگیِ پیروان، متأثر از آن چیزی بود که در مراسم و مناسکِ مخفی یا نیمه‌مخفی انجام می‌دادند. اما این مسئله، نزد فیثاغورسیان، به علتِ ورودِ معرفت و فلسفه به دایرهٔ زندگی‌شان، بسیار پررنگ‌تر شد. و افلاطون و سقراط، درست همین راه را رفتند. خودِ افلاطون در پولیتیا، به صراحت می‌گوید که دیدگاهِ وحدتِ علم و عمل را از فیثاغورس گرفته است (Republic ۱۰, ۶۰۰a- b).»