کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس

کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس نوشته مرتضی موذن است و انتشارات مهرنگ آن را منتشر کرده است. این کتاب بر سه محور اصلیِ نگرش، دانش و مهارت معلمان تمرکز دارد و آن‌ها را به‌عنوان عناصر اثرگذار در کیفیت آموزش کنار هم می‌گذارد. نویسنده از بحث کیفیت آموزش‌وپرورش آغاز می‌کند و سپس به یادگیری، صلاحیت‌های حرفه‌ای، شیوه‌های تدریس، سنجش و نقش معلم در کلاس می‌رسد. توجه کتاب به تفاوت‌های یادگیرندگان، آموزش فراگیر و پیوند میان دانش نظری و عمل آموزشی، آن را به متنی قابل‌تأمل برای فعالان حوزه تعلیم‌وتربیت تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس

کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس نوشته مرتضی موذن به یکی از مسئله‌های محوری آموزش‌وپرورش می‌پردازد: این‌که کیفیت تدریس فقط به دانستن محتوای درسی محدود نمی‌شود و به مجموعه‌ای از نگرش‌ها، توانایی‌ها و دانش حرفه‌ای وابسته است. نویسنده بحث را از جایگاه آموزش‌وپرورش در توسعه جامعه آغاز کرده و سپس نشان می‌دهد که معلم در این میان فقط انتقال‌دهنده‌ی اطلاعات نیست، بلکه در شکل‌گیری تجربه‌ی یادگیری، جهت‌گیری ذهنی دانش‌آموزان و کیفیت فضای کلاس نقش تعیین‌کننده دارد. متن کتاب از همان ابتدا بر این نکته تکیه دارد که بهبود آموزش بدون توجه به کیفیت عملکرد معلمان ممکن نیست.
کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس در ۷ فصل تنظیم شده است و از کلیات آموزش‌وپرورش و کیفیت آن شروع می‌شود، بعد به مفهوم یادگیری و ابعاد آن می‌رسد و در ادامه صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان، نگرش معلمان، دانش تدریس و مهارت‌های فردی در تدریس را بررسی می‌کند. در فصل‌های میانی، موضوع‌هایی مانند یادگیری فعال، شرطی‌سازی، آموزش فراگیر، نیازهای ویژه‌ی یادگیری، شایستگی‌هایی مثل تأمل حین عمل، خلاقیت، توجه به پیشینه‌ی دانش‌آموزان، سنجش غیرکمّی و استفاده از روش‌های گوناگون آموزشی مطرح شده‌اند. کتاب همچنین به پنج نگرش معلم اثربخش مانند دلسوزی، تقسیم مسئولیت، پذیرش تنوع، تقویت آموزش انفرادی و تشویق خلاقیت پرداخته است.
کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس بیشتر از آن‌که فقط فهرستی از ویژگی‌های یک معلم خوب ارائه دهد، تلاش می‌کند تصویری گسترده‌تر از تدریس نشان دهد؛ تصویری که در آن کلاس درس محل برخورد تفاوت‌ها، تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای، سنجش مداوم و بازنگری در عمل است. در این نگاه، معلم باید هم به نظریه‌های یادگیری آگاه باشد، هم بتواند آن‌ها را در موقعیت‌های واقعی کلاس به‌کار بگیرد. توجه به آموزش فراگیر و نقد جداسازی دانش‌آموزان نیز از بخش‌های مهم کتاب است و نشان می‌دهد نویسنده مسئله‌ی تدریس را فقط در سطح روش آموزشی نمی‌بیند، بلکه آن را با عدالت آموزشی و کیفیت تجربه‌ی یادگیری پیوند می‌دهد.

خلاصه کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس

این کتاب آموزش را فرایندی می‌داند که کیفیت آن به‌طور مستقیم با نگرش، دانش و مهارت معلم گره خورده است. نویسنده ابتدا از اهمیت آموزش‌وپرورش و مسئله‌ی کیفیت آغاز می‌کند و سپس به مفهوم یادگیری، شرایط و انواع آن می‌رسد. در ادامه، صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان را از زاویه‌هایی مانند تأمل در عمل، خلاقیت، شناخت پیشینه‌ی دانش‌آموزان، یادگیری مستمر و تولید دانش حرفه‌ای بررسی می‌کند. بخش‌های بعدی نیز بر نگرش‌های معلم اثربخش، اشکال دانش تدریس، مدیریت کلاس، طراحی آموزشی، ارزشیابی و استفاده از فناوری تمرکز دارند. حاصل این مسیر، ترسیم الگویی از معلمی است که فقط درس نمی‌دهد، بلکه فرایند یادگیری را متناسب با تفاوت‌ها و نیازهای آموزشی هدایت می‌کند.

چرا باید کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سه مؤلفه‌ی اصلی تدریس یعنی نگرش، دانش و مهارت را در کنار هم بررسی می‌کند و آن‌ها را جدا از هم نمی‌بیند.
• کتاب به درک روشن‌تری از کیفیت آموزش‌وپرورش و نقش معلم در بهبود آن کمک می‌کند.
• خواننده با فصل‌بندی مشخص کتاب می‌تواند از مباحث کلی آموزش‌وپرورش تا موضوع‌های جزئی‌تر مانند سنجش، مدیریت کلاس و طراحی آموزشی پیش برود.
• بخش مربوط به صلاحیت‌های حرفه‌ای، تصویری دقیق از توانایی‌هایی مانند تأمل، خلاقیت، انعطاف‌پذیری و توجه به پیشینه‌ی دانش‌آموزان ارائه می‌دهد.
• طرح موضوع آموزش فراگیر و نیازهای ویژه‌ی یادگیری، نگاه کتاب را از کلاس معمولی فراتر می‌برد.
• بحث درباره‌ی نگرش‌های معلم اثربخش، برای فهم رابطه‌ی رفتار معلم و فضای یادگیری کلاس مفید است.
• اشاره به دانش محتوایی ـ تربیتی و پیوند دانش نظری با عمل آموزشی، برای کسانی که به مسئله‌ی تدریس دقیق‌تر فکر می‌کنند اهمیت دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نگرش، مهارت و دانش معلمان در فرآیند تدریس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند درباره‌ی پیوند میان نگرش حرفه‌ای، دانش آموزشی و مهارت تدریس دقیق‌تر فکر کنند.
• دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و آموزش که به موضوع صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان علاقه دارند.
• کسانی که در مدرسه یا مراکز آموزشی با مسئله‌ی کیفیت آموزش و بهبود فرایند یاددهی-یادگیری درگیر هستند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با مفهوم آموزش فراگیر و توجه به تفاوت‌های یادگیرندگان آشنا شوند.
• مخاطبانی که به مباحثی مانند مدیریت کلاس، ارزشیابی، روش تدریس و یادگیری فعال توجه دارند.