کتاب اصطلاحات و ضرب‌المثل‌های رایج در بختیاری

کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری نوشته محمدرضا کرم‌ نیا، مجموعه‌ای از متل‌ها و تعبیرهای پرکاربرد در میان بختیاری‌ها است. این کتاب فقط فهرستی از واژه‌ها و مثل‌ها نیست و هر مدخل با ترجمه‌ی فارسی، توضیح معنا و گاهی اشاره‌ای به زمینه‌ی فرهنگی و کاربرد روزمره همراه شده است. درنتیجه، این اثر تصویری زنده از شیوه‌ی فکرکردن، داوری‌کردن و حرف‌زدن در یک سنت زبانی است که بخش مهمی از حافظه‌ی جمعی را در خود نگه داشته است. نشر کلید پژوه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری

کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری نوشته‌ی محمدرضا کرم‌ نیا تلاشی برای ثبت بخشی از میراث زبانی و فرهنگی بختیاری‌هاست، میراثی که در گفت‌وگوهای روزمره، تجربه‌های جمعی، شوخی‌ها، هشدارها، نفرین‌ها، پندها و داوری‌های اجتماعی حضور دارد. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این مجموعه حاصل معاشرت طولانی با ریش‌سفیدان، فرهیختگان و ایلوندان بختیاری در چند استان است. به همین دلیل، این کتاب فقط به ثبت لفظ مثل‌ها بسنده نمی‌کند و می‌کوشد معنای آن‌ها را در بستر زندگی عشایری و روستایی نشان دهد، جایی که زبان هم ابزار ارتباط است و هم محل نگهداری تجربه‌های نسل‌ها.

کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری از نظر شیوه‌ی ارائه، بر پایه‌ی دسته‌بندی الفبایی پیش رفته و برای هر مدخل معمولاً سه بخش دیده می‌شود: صورت بختیاری اصطلاح یا ضرب‌المثل، ترجمه‌ی فارسی و توضیحی کوتاه درباره‌ی مفهوم و کاربرد. در بعضی نمونه‌ها، محمدرضا کرم نیا برای روشن‌ترشدن معنا به آیات قرآن، بیت‌های شعر فارسی یا مثل‌های نزدیک در فارسی هم اشاره کرده است. 

همین کنارهم‌گذاشتن مثل، ترجمه و شرح باعث می‌شود خواننده فقط با یک عبارت محلی روبه‌رو نباشد، بلکه با نوعی نگاه به زندگی آشنا شود، نگاهی که در آن موضوعاتی مثل حق و ناحق، کم‌رویی، غرور، خوش‌حسابی، فقر، شانس، همدلی، عجله، پرحرفی، کینه، خانواده و کار روزانه بارها تکرار می‌شوند. فضای این کتاب از دل همین تنوع شکل می‌گیرد: هم طنز دارد، هم تندی، هم نصیحت، هم تصویرهایی که از زیست بومی و اجتماعی بختیاری‌ها می‌آیند.

خلاصه کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری

کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری مجموعه‌ای از تعبیرها و مثل‌های رایج را گرد آورده و برای هریک، ترجمه و توضیحی کوتاه آورده است تا معنای آن‌ها در زندگی روزمره روشن شود. بخش زیادی از مدخل‌ها به رفتار انسان‌ها و قضاوت‌های اجتماعی مربوط‌ هستند، از نکوهش خودستایی، پرحرفی و بی‌انصافی تا ستایش مسئولیت‌پذیری، خوش‌حسابی، صبر و همدلی.

در کنار این‌ها، کتاب تصویری از جهان ذهنی و زیستی بختیاری‌ها هم می‌سازد، جهانی که در آن دام، کوچ، کار، خویشاوندی، فقر، آب‌وهوا، شانس و آبرو در زبان بازتاب پیدا کرده‌اند. ایده‌ی اصلی این کتاب حفظ و انتقال گنجینه‌ای زبانی است که بدون ثبت و استفاده، به‌تدریج از حافظه‌ی جمعی دور می‌شود.

چرا باید کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مجموعه‌ای گسترده از مثل‌ها و اصطلاحات بختیاری را همراه با ترجمه فارسی در یکجا گرد آورده است.
• توضیح کوتاه ذیل هر مدخل کمک می‌کند معنای لفظی و کاربرد اجتماعی هر عبارت روشن‌تر شود.
• بخش زیادی از محتوای کتاب شیوه‌ی داوری مردم درباره‌ی موضوعاتی مثل کار، اخلاق، خانواده، فقر و آبرو را نشان می‌دهد.
• چیدمان الفبایی مدخل‌ها در کتاب جست‌وجو و مراجعه‌ی دوباره به آن‌ها را آسان‌تر می‌کند.
• اشاره به مثل‌های فارسی، شعر و گاهی آیات پیوند میان فرهنگ بختیاری و لایه‌های گسترده‌تر فرهنگ ایرانی را نشان می‌دهد.
• این اثر برای ثبت واژه‌ها و تعبیرهایی به‌ کار می‌آید که ممکن است در گفتار نسل‌های بعد کمتر شنیده شوند.

خواندن کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اصطلاحات و ضرب‌ المثل‌ های رایج در بختیاری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فرهنگ و گویش بختیاری که می‌خواهند با مثل‌ها و تعبیرهای رایج آن آشنا شوند.
• پژوهشگرانی که درباره‌ی زبان، فرهنگ عامه و حافظه‌ی شفاهی اقوام ایرانی کار می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند ریشه‌ی برخی داوری‌ها، پندها و تعبیرهای رایج در زندگی روزمره را بهتر بشناسند.
• کسانی که به گردآوری و حفظ میراث زبانی محلی اهمیت می‌دهند.
• مخاطبانی که دوست دارند از خلال مثل‌ها با فضای زندگی عشایری و روستایی بختیاری‌ها آشنا شوند.