کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی

کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی نوشته موسی نجفی، یکی از مجلدهای مجموعه‌ی استعمارشناسی در ایران است که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را منتشر کرده است. این کتاب نسبت میان هویت دینی، تجربه‌ی تاریخی ایران و شناخت استعمار را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که مواجهه با سلطه فقط در عرصه‌ی سیاسی رخ نداده، بلکه به فرهنگ، اقتصاد، معرفت و شیوه‌ی فهم تاریخ هم کشیده شده است. تمرکز اثر بر این است که واکنش ایرانیان به استعمار را از دل متون، فتاوا، جنبش‌ها و اندیشه‌های دینی بازخوانی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی

کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی نوشته موسی نجفی، به بررسی این پرسش می‌پردازد که ایرانیان چگونه استعمار را فهمیده‌اند و هویت دینی چه نقشی در این فهم و در مقاومت دربرابر سلطه داشته است. متن از همان آغاز، استعمار را فقط یک رخداد سیاسی یا نظامی نمی‌بیند و آن را پدیده‌ای می‌داند که در لایه‌های فرهنگی، معرفتی، اقتصادی و اجتماعی نیز اثر می‌گذارد. نویسنده در کنار طرح مفهوم استعمارشناسی ایرانی، از پیوند آن با بیداری اسلامی، نقد غرب‌محوری، مسئله‌ی هویت و بازخوانی تجربه‌ی تاریخی ایران سخن می‌گوید. در این مسیر، بحث‌هایی مانند غرب‌شناسی، سکولاریسم، نظم جهانی، صهیونیسم، توسعه، مطالعات پسااستعماری و نظریه‌ی تعالی نیز مطرح می‌شوند تا تصویری گسترده‌تر از مسئله شکل بگیرد.
این کتاب در سه فصل اصلی پیش می‌رود و از مقدمه‌ای مفصل برای صورت‌بندی مسئله بهره می‌گیرد. فصل اول به پیشینه‌ی تاریخی تقابل هویت دینی با تفکر غربی در ایران اختصاص دارد و از صفویه، قاجاریه، مشروطه و دگرگونی‌های فکری آن دوره‌ها عبور می‌کند. فصل دوم نمونه‌های عینی‌تری از نفی سلطه را پیش می‌کشد؛ از مواضع حاج ملاعلی کنی در برابر امتیاز رویتر و شبکه‌ی فراماسونری تا دیدگاه‌های سیدمحمدباقر شفتی، شیخ فضل‌الله نوری، حاج آقا نورالله اصفهانی و سیاست فرهنگی علمای شیعه در برابر مبلغان مسیحی. فصل سوم نیز به سراغ اسناد، فتاوا، رسائل سیاسی و ایده‌ی تحریم و خودکفایی می‌رود و نشان می‌دهد که مقاومت ضداستعماری در این کتاب فقط در سطح شعار نمانده، بلکه در متن‌های فقهی، اقتصادی و اجتماعی نیز بازتاب یافته است.

خلاصه کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی

کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی تلاشی است برای توضیح این‌که چرا در تجربه‌ی تاریخی ایران، دین فقط یک عنصر اعتقادی نبوده و به‌عنوان نیرویی هویت‌ساز در برابر نفوذ استعمار عمل کرده است. نویسنده ابتدا زمینه‌های ورود اندیشه‌های غربی و شکل‌گیری مسئله‌ی غرب‌شناسی را شرح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که چگونه بخشی از علما و متفکران ایرانی، سلطه‌ی خارجی را در پیوند با استبداد داخلی، تهاجم فرهنگی و وابستگی اقتصادی فهم کرده‌اند. بخش مهمی از کتاب به اسناد تاریخی، فتاوا، نامه‌ها و رسائل سیاسی اختصاص دارد؛ جایی که مفاهیمی مانند تحریم، استقلال اقتصادی، خودکفایی، نفی نفوذ بیگانه و صیانت از هویت دینی به‌صورت روشن مطرح می‌شوند.

چرا باید کتاب هویت دینی استعمارشناسی ایرانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن هویت دینی استعمارشناسی ایرانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد استعمار در نگاه نویسنده فقط اشغال سرزمین نیست و با فرهنگ، اقتصاد، آموزش و ذهنیت تاریخی نیز پیوند دارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با بخشی از واکنش‌های فکری و عملی عالمان دینی ایران در برابر نفوذ خارجی آشنا می‌شود.
• اثر از اسناد، فتاوا و رسائل تاریخی استفاده کرده است و بحث را از سطح کلی‌گویی دور نگه می‌دارد.
• این کتاب برای فهم پیوند میان هویت دینی، استقلال سیاسی و استقلال اقتصادی مواد قابل‌توجهی فراهم می‌کند.
• بخش‌های مربوط به تحریم، خودکفایی و نقد غرب‌محوری، مسیرهای مختلف مقاومت در تاریخ ایران را کنار هم قرار می‌دهد.
• طرح موضوعاتی مانند مطالعات پسااستعماری، نظریه‌ی تعالی و الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، دامنه‌ی بحث را از تاریخ صرف فراتر می‌برد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن هویت دینی استعمارشناسی ایرانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویان تاریخ معاصر ایران که می‌خواهند نسبت دین، سیاست و استعمار را دقیق‌تر بررسی کنند.
• خوانندگانی که به اندیشه‌ی سیاسی در ایران و نقش علما در تحولات ضداستعماری علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند با اسناد و فتاوای مرتبط با تحریم، استقلال اقتصادی و نفی نفوذ بیگانه آشنا شوند.
• مخاطبانی که درباره‌ی نقد غرب‌محوری، شرق‌شناسی و مطالعات پسااستعماری کنجکاوی جدی دارند.
• علاقه‌مندان به بحث هویت دینی و ملی که می‌خواهند این موضوع را در بستر تجربه‌ی تاریخی ایران دنبال کنند.