کتاب زمین‌شناسی و دین

کتاب زمین شناسی و دین (Geology and Religion: a History of Harmony and Hostility, 2009) تدوین مارتینا کولب البرت و ترجمه و تلخیص مجید هاشمی تنگستانی است. انتشارات آوند اندیشه این کتاب را منتشر کرده است. این اثر به یکی از بحث‌برانگیزترین گره‌های تاریخ اندیشه می‌پردازد: جایی که تفسیرهای دینی از زمین، فسیل، زلزله، سیل و سن جهان با مشاهده و استدلال علمی روبه‌رو می‌شوند. متن فقط از تقابل حرف نمی‌زند و نشان می‌دهد در کنار کشمکش، شکل‌هایی از سازگاری و جدایی مسالمت‌آمیز هم پدید آمده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زمین شناسی و دین

کتاب زمین شناسی و دین (تاریخچه ای از هم گرایی و تضاد) با تدوین مارتینا کولب البرت سراغ رابطه‌ای می‌رود که هم تاریخی است و هم فکری: نسبت میان شناخت زمین و تفسیرهای دینی از جهان. محور اصلی این اثر مسیر پیچیده‌ای است که در آن اسطوره، الهیات، مشاهده، تجربه و استدلال در کنار هم یا در برابر هم قرار گرفته‌اند. متن از این نکته شروع می‌کند که انسان از همان زمان استفاده از سنگ، غار و فلزات با پدیده‌های زمین‌شناختی درگیر بوده است، اما فهم این پدیده‌ها برای مدت طولانی در چارچوب باورهای دینی شکل می‌گرفت؛ چارچوبی که زلزله، آتشفشان، فسیل و کوه را نشانه‌ی اراده‌ی الهی می‌دید.
کتاب زمین شناسی و دین در نسخه‌ی فارسی با حفظ بخش‌بندی اصلی، مجموعه‌ای از مقاله‌ها را گرد آورده که هرکدام گوشه‌ای از این کشمکش و گفت‌وگو را بررسی می‌کند. بخش‌هایی مانند دیدگاه‌های کلی، گذار از رویکردهای اسطوره‌ای تا روشن‌گری اروپایی، سن زمین، زمین‌شناسی در سازمان‌های مذهبی، کشیش‌های زمین‌شناس، تکامل، خلقت‌گرایی و الهیات نشان می‌دهند که موضوع فقط به یک کشور یا یک سنت محدود نیست. در فصل‌ها با بحث‌هایی مانند طوفان نوح، زلزله به‌عنوان عذاب الهی، فسیل‌ها، سن زمین، نسبت زمین‌شناسی و پیدایش، و حتی نمونه‌هایی از چین و ژاپن روبه‌رو می‌شویم. همین گستره باعث شده است که این اثر فقط تاریخ یک نزاع نباشد، بلکه نقشه‌ای از دگرگونی شیوه‌های فکر کردن درباره‌ی زمین باشد.
کتاب زمین شناسی و دین درعین‌حال به این نکته هم پرداخته است که جدایی علم و دین همیشه به‌شکل جنگی آشکار رخ نداده است. بعضی فصل‌ها نشان می‌دهند که شماری از روحانیون خود در شکل‌گیری علوم زمین نقش داشته‌اند و برخی متکلمان نیز به‌جای انکار داده‌های تازه، به‌دنبال تفسیر دوباره‌ی متون مقدس رفته‌اند. از دل این بحث‌ها تصویری به‌دست می‌آید که در آن زمین‌شناسی فقط یک رشته‌ی علمی نیست، بلکه بخشی از تاریخ اندیشه، آموزش، قدرت و تفسیر جهان است.

خلاصه کتاب زمین شناسی و دین

کتاب زمین شناسی و دین روندی طولانی را دنبال می‌کند که در آن توضیح‌های دینی درباره‌ی منشأ زمین، بلایای طبیعی، فسیل‌ها و تاریخ جهان به‌تدریج با مشاهده‌های میدانی و روش علمی سنجیده می‌شوند. این اثر از دوره‌هایی آغاز می‌کند که پدیده‌های زمین‌شناختی بیشتر در قالب اسطوره و اراده‌ی الهی فهم می‌شدند و سپس به دوره‌ای می‌رسد که روشن‌گری، پژوهش تجربی و بحث درباره‌ی سن زمین، سیل نوح و تکامل، این تصویر را دگرگون می‌کنند. در کنار نمونه‌های اروپایی، کتاب به چین و ژاپن هم سر می‌زند و نشان می‌دهد این کشمکش در فرهنگ‌های مختلف شکل‌های متفاوتی داشته است.

چرا باید کتاب زمین شناسی و دین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زمین شناسی و دین  را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی برخورد میان تفسیر دینی و شناخت علمی از زمین را با نمونه‌های مشخص بررسی می‌کند.
• خواننده با موضوعاتی مانند سن زمین، فسیل‌ها، طوفان نوح، زلزله و تکامل در بستر مناقشه‌های فکری آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد رابطه‌ی علم و دین فقط به تقابل محدود نیست و گاهی به سازگاری یا جدایی حوزه‌ها رسیده است.
• بخش‌بندی مقاله‌ها امکان می‌دهد موضوع از زاویه‌های گوناگون، از اروپا تا چین و ژاپن، دنبال شود.
• مطالعه‌ی این کتاب به درک بهتر تاریخ علوم زمین و زمینه‌های فکری شکل‌گیری خلقت‌گرایی کمک می‌کند.

خواندن کتاب زمین شناسی و دین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب زمین شناسی و دین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ علم که می‌خواهند شکل‌گیری علوم زمین را در پیوند با باورهای دینی دنبال کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران زمین‌شناسی که به پیشینه‌ی فکری مفاهیمی مانند سن زمین، فسیل و سیل زمین‌شناسی علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت میان الهیات، روشن‌گری و روش علمی شناخت دقیق‌تری به‌دست آورند.
• کسانی که بحث‌های مربوط به خلقت‌گرایی، تکامل و تفسیر کتاب مقدس را در بستر تاریخی بررسی می‌کنند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه که از دنبال‌کردن مناقشه‌های فکری میان نهادهای دینی و دانشمندان استقبال می‌کنند.