کتاب جهان و پیچیدگی آن

کتاب جهان و پیچیدگی آن (نظریه‌ای علمی پیرامون ارتباط، وجود و آگاهی) نوشته نیل دیوید تیسه و ترجمه فرهاد دیرنگ است و نشر سبزان در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این اثر از نظریه‌ی پیچیدگی به‌عنوان راهی برای فکرکردن به حیات، آگاهی، ماده و نسبت انسان با جهان استفاده می‌کند. نویسنده از مثال‌هایی مثل کلونی مورچه‌ها، سلول‌های بدن، بازی حیات و الگوهای طبیعی شروع می‌کند و به‌تدریج بحث را به پرسش‌های بزرگ‌تری درباره‌ی وجود و پیوند میان علم و معنا گسترش می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جهان و پیچیدگی آن اثر نیل دیوید تیسه

کتاب جهان و پیچیدگی آن (Notes on complexity: a scientific theory of connection, consciousness, and being)، نوشته‌ی نیل دیوید تیسه، تلاشی است برای توضیح این ایده که جهان را نمی‌توان فقط با شکستن آن به اجزای کوچک‌تر فهمید. محور اصلی بحث نظریه‌ی پیچیدگی است؛ یعنی مطالعه‌ی چگونگی پدیدآمدن سامانه‌هایی که از خلال تعامل اجزا، رفتاری تازه و پیش‌بینی‌ناپذیر نشان می‌دهند. نویسنده از همان ابتدا میان نظم، آشوب و پیچیدگی تمایز می‌گذارد و نشان می‌دهد که چرا «کل» در بسیاری از پدیده‌های زنده، چیزی بیش از مجموع اجزاست. در این مسیر، مفاهیمی مثل ظهوریافتگی، خویش‌سامان‌دهی، بازخورد، لبه‌ی آشوب و امکان‌های مجاور به‌تدریج شکل می‌گیرند و به هم وصل می‌شوند.

کتاب جهان و پیچیدگی آن به تعریف‌های نظری بسنده نمی‌کند و برای روشن‌شدن بحث، از مثال‌های متنوعی کمک می‌گیرد. از رفتار مورچه‌ها و شکل‌گیری مسیرهای غذایی گرفته تا بازی حیات کانوی، فراکتال‌ها، گردابه‌ها، سلول‌های بنیادی، سرطان، اقتصاد و حتی نسبت مغز و بدن همگی نشان می‌دهند که پیچیدگی فقط یک اصطلاح دانشگاهی نیست، بلکه الگویی است که در مقیاس‌های گوناگون تکرار می‌شود. نیل دیوید تیسه که پیش‌زمینه‌ای در آسیب‌شناسی و پژوهش‌های سلولی دارد، از تجربه‌ی علمی خود بهره گرفته است تا بحث از سطح مثال‌های انتزاعی فراتر برود و به بدن انسان و فرایندهای زیستی برسد.

کتاب جهان و پیچیدگی آن در سه بخش اصلی و ۱۲ فصل تنظیم شده است. بخش اول با عنوان پیچیدگی، فصل‌هایی مانند دانش وجودی، نظم، آشوب و خاستگاه پیچیدگی و قوانین پیچیدگی و امکان مجاورت را در بر می‌گیرد. بخش دوم با عنوان مکملیّت و هولارشی، بحث را به سطح سلولی، مولکولی، اتمی، زیراتمی و فضا‌ـ‌زمان می‌برد. بخش سوم نیز با نام آگاهی، شامل فصل‌هایی با عنوان مسئله‌ی دشوار آگاهی، حلقه‌ی وین و تجربه‌گرایی علمی، کورت گودِل و محدودیت‌های منطق صوری و بازگشت متافیزیک و آگاهی بنیادی است. در سراسر اثر، یک دغدغه‌ی ثابت وجود دارد: آیا می‌توان میان دانش تجربی، پرسش‌های هستی‌شناختی و مسئله‌ی آگاهی پل زد؟ این پرسشْ کتاب را از یک شرح صرفاً فنی جدا می‌کند و آن را به متنی تبدیل می‌کند که هم به سازوکارهای جهان نگاه می‌کند هم به جایگاه انسان در آن.

خلاصه کتاب جهان و پیچیدگی آن

نیل دیوید تیسه در کتاب جهان و پیچیدگی آن، توضیح می‌دهد که حیات و بسیاری از پدیده‌های جهان از تعامل اجزای فراوان و نه از فرمان یک مرکز واحد، پدید می‌آیند. نویسنده ابتدا تفاوت میان سامانه‌های ساده، آشوبناک و پیچیده را روشن می‌کند و سپس با مثال‌هایی از طبیعت، زیست‌شناسی و مدل‌های رایانه‌ای نشان می‌دهد که چگونه ویژگی‌های نوظهور شکل می‌گیرند.

در ادامه، بحث به نقش بازخوردهای منفی و مثبت، اهمیت تعداد اجزا، تعاملات محلی و میزان محدود تصادفی‌بودن می‌رسد. کتاب جهان و پیچیدگی آن در نهایت از این مسیر به پرسش‌های بزرگ‌تری درباره‌ی بدن، آگاهی، ماده، مرگ، تکامل و پیوند میان جزء و کل می‌رسد.

چرا باید کتاب جهان و پیچیدگی آن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جهان و پیچیدگی آن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفاهیم اصلی نظریه‌ی پیچیدگی را با مثال‌هایی از مورچه‌ها، سلول‌ها، آب‌وهوا و بازی‌های رایانه‌ای توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی کتاب می‌تواند تفاوت میان نظم، آشوب و پیچیدگی را بهتر درک کند.
• این اثر نشان می‌دهد که چرا در بسیاری از سامانه‌های زنده، رفتار کل را نمی‌توان فقط از روی اجزا توضیح داد.
• این کتاب پیوند میان زیست‌شناسی، فیزیک، ریاضیات و پرسش‌های مربوط به آگاهی و وجود را در یک مسیر فکری واحد دنبال می‌کند.
• بحث درباره‌ی بازخورد، خویش‌سامان‌دهی و ظهوریافتگیْ نگاه دقیق‌تری را به بدن، جامعه و طبیعت شکل می‌دهد.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند از زاویه‌ای گسترده‌تر به نسبت انسان و جهان فکر کنند.

خواندن کتاب جهان و پیچیدگی آن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جهان و پیچیدگی آن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به کتاب‌های علمی که به مفاهیم حیات، آگاهی و ساختار جهان می‌پردازند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با نظریه‌ی پیچیدگی و مفهوم ظهوریافتگی آشنا شوند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به پیوند میان زیست‌شناسی، فیزیک، فلسفه و مطالعات آگاهی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از بحث‌های مربوط به جزء و کل، نظم و آشوب و خویش‌سامان‌دهی لذت می‌برند.
• کسانی که می‌خواهند از زاویه‌ای متفاوت، به بدن، سلول‌ها و رفتار سامانه‌های زنده فکر کنند.

درباره نیل دیوید تیسه

نیل دیوید تیسه، استاد و متخصص آسیب‌شناسی تشخیصی کبد در دانشکده‌ی پزشکی گروسمن دانشگاه نیویورک است. پژوهش‌های او در زمینه‌ی سلول‌های بنیادی بالغ و ساختار فضای بینابینی بدن انسان به شکل‌گیری و گسترش دیدگاه‌های تازه‌ای در این حوزه‌ها کمک کرده است. تیسه سال‌هاست به مطالعه و پژوهش درباره‌ی مراقبه‌ی ذن در سنت بودایی نیز می‌پردازد. تحقیقات او در زمینه‌ی نظریه‌ی پیچیدگی، زمینه‌ساز همکاری‌های میان‌رشته‌ای در حوزه‌هایی مانند پزشکی تلفیقی، مطالعات آگاهی و گفت‌وگوی میان علم و دین شده است.

دیدگاه‌های علمی او درباره‌ی پزشکی تلفیقی در رسانه‌هایی مانند نیویورک‌ تایمز، رادیولب و پادکست The Telepathy Tapes بازتاب یافته و در مستند Phenomena Healing نیز به آن پرداخته شده است.

بخشی از کتاب جهان و پیچیدگی آن

«حیات میکروسکوپی به‌وفور، هم در اعماق سوزان، تحت فشار و بدون نور خورشیدِ گودال‌های اقیانوس و هم بر فراز بلندترین قله‌های یخ‌زدهٔ هیمالیا پیدا می‌شود. در این میان، حیات در سرتاسر آسمان، اقیانوس‌ها و خشکی‌های زمین، بی‌وقفه در حال حرکت است و مطمئناً، در دوران‌های بسیار طولانی که هستمندهای زنده به رشد خود در این سیاره ادامه خواهند داد، اشکال بسیار بیشتر و متنوع‌تری از حیات، فراتر از آنچه به تصور آید، پدید خواهند آمد.

پیچیدگی، که در همهٔ اشکال حیات بیولوژیکی وجود دارد، مقاومت دیرپایی را در برابر هرگونه توضیح و شفافیت از خود نشان داده است. ریشه و سرچشمهٔ حیات همچنان به شکلی عمیق، مرموز باقی مانده است. اینکه در آینده چه شگفتی‌های زیستی دیگری ممکن است پدیدار شوند، فراتر از دانش فعلی ماست. اما اگر بخواهیم همه چیز را دربارهٔ حیات بدانیم، مسلماً به یک نظریهٔ پیچیدگی جامع نیاز خواهیم داشت.»