کتاب هنر قلمدان‌های دوره صفوی

کتاب هنر قلمدان های دوره صفوی نوشته مهتاب مبینی و محرمعلی بهرامی است؛ اثری که به یکی از هنرهای کم‌تر دیده‌شده‌ی ایران می‌پردازد و قلمدان را نه فقط به‌عنوان وسیله‌ای برای نگهداری ابزار نوشتن، بلکه به‌عنوان بستری برای نگارگری، تذهیب و مهارت‌های ساخت معرفی می‌کند. نویسندگان در کنار بررسی پیشینه‌ی قلمدان، به شیوه‌های ساخت، موضوعات تصویری و نام هنرمندان این حوزه هم پرداخته‌اند. این کتاب را انتشارات فراونگ منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنر قلمدان‌های دوره صفوی

کتاب هنر قلمدان های دوره صفوی نوشته مهتاب مبینی و محرمعلی بهرامی به هنری می‌پردازد که در پیوند مستقیم با نوشتن، خوشنویسی و فرهنگ مکتوب ایران شکل گرفته است. قلمدان در این اثر فقط یک شیء کاربردی نیست؛ شیئی است که تاریخ، صنعت، نقاشی و ذوق تزیینی را در خود جمع کرده است. نویسندگان از تعریف قلمدان و محتویات آن آغاز کرده‌اند و بعد مسیر دگرگونی این هنر را از نمونه‌های فلزی و چوبی تا قلمدان‌های مقوایی و پاپیه ماشه دنبال کرده‌اند. همین جابه‌جایی از ماده‌ی سنگین به ماده‌ی سبک، یکی از نکته‌های مهمی است که فضای دوره صفوی را در کتاب روشن می‌کند.
کتاب هنر قلمدان های دوره صفوی در ۶ فصل تنظیم شده است و هر فصل بخشی از این هنر را از زاویه‌ای جداگانه بررسی می‌کند. فصل‌های کتاب به تاریخچه‌ی ساخت قلمدان در ایران، قلمدان‌سازی در دوره صفوی، موضوعات نگارگری روی قلمدان، هنرمندان این حوزه، شیوه‌ی نگارگری و دیگر موضوعات تزیینی اختصاص دارند. در میان عنوان‌ها می‌توان به بخش‌هایی مثل مراحل ساخت قلمدان مقوایی، پاپیه ماشه در ایران، صحنه‌های شکار، داستان‌های تاریخی، گل و مرغ، فرنگی‌سازی و زرنشان‌سازی اشاره کرد. این تنوع نشان می‌دهد که اثر فقط به معرفی ظاهری قلمدان بسنده نکرده و فرایند ساخت، مواد اولیه، ابزار، نقش‌مایه‌ها و جایگاه هنرمندان را هم کنار هم آورده است.
کتاب هنر قلمدان های دوره صفوی از خلال توضیح شیوه‌های ساخت و تزیین، تصویری از کارگاه‌ها، سلیقه‌های بصری و پیوند میان هنرهای مختلف به دست می‌دهد. نام‌هایی مانند شفیع عباسی، علی قلی جبادار، محمد زمان و معین مصور در متن آمده‌اند و حضورشان نشان می‌دهد قلمدان‌نگاری در امتداد جریان بزرگ‌تر نگارگری ایرانی قرار داشته است. حال‌وهوای اثر بیشتر پژوهشی و توصیفی است و در کنار اطلاعات تاریخی، به جزئیات فنی هم توجه دارد؛ از قالب‌سازی و لایه‌گذاری گرفته تا رنگ‌سازی، بوم‌سازی و پرداخت نهایی.

خلاصه کتاب هنر قلمدان‌های دوره صفوی

کتاب هنر قلمدان های دوره صفوی سیر شکل‌گیری و شکوفایی قلمدان‌سازی را در ایران دنبال می‌کند و نشان می‌دهد این وسیله چگونه از یک ابزار نگهداری قلم و دوات، به سطحی برای نمایش مهارت‌های تزیینی و نگارگری رسیده است. متن کتاب از تعریف قلمدان و اجزای آن شروع می‌شود و بعد به دوره‌های مختلف تاریخی، به‌ویژه صفوی، می‌رسد؛ جایی که ساخت قلمدان‌های مقوایی و پاپیه ماشه گسترش پیدا می‌کند. نویسندگان سپس سراغ شیوه‌های ساخت، مواد و ابزار، موضوعات تصویری رایج، تأثیر هنر غرب، نام هنرمندان شناخته‌شده و مراحل نقاشی و پرداخت می‌روند. حاصل کار، تصویری فشرده از تاریخ، فن و زیبایی‌شناسی این هنر است.

چرا باید کتاب هنر قلمدان‌های دوره صفوی را بخوانیم؟

دلایل خواندن هنر قلمدان های دوره صفوی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب قلمدان را از جنبه‌ی تاریخی، فنی و تصویری هم‌زمان بررسی می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد هنر قلمدان‌سازی چگونه با خوشنویسی، نگارگری و تذهیب پیوند داشته است.
• خواننده با شیوه‌های ساخت قلمدان مقوایی و پاپیه ماشه و مراحل آماده‌سازی آن آشنا می‌شود.
• بخش موضوعات نگارگری، تصویری روشن از نقش‌مایه‌های رایج دوره صفوی مثل گل و مرغ، شکار و بناهای تاریخی به دست می‌دهد.
• کتاب نام و جایگاه چند هنرمند مهم این حوزه را معرفی می‌کند و مسیر شناخت دقیق‌تر آثارشان را باز می‌گذارد.
• برای پژوهش درمورد هنرهای سنتی ایران، منبعی متمرکز بر یک شاخه‌ی کم‌تر مطرح‌شده فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن هنر قلمدان های دوره صفوی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران هنر که می‌خواهند درباره‌ی یکی از شاخه‌های کم‌تر بررسی‌شده‌ی هنر ایرانی اطلاعات دقیق‌تری داشته باشند.
• علاقه‌مندان به هنر صفوی که می‌خواهند پیوند میان نگارگری، تذهیب و اشیای کاربردی را بهتر بشناسند.
• مخاطبانی که به تاریخ صنایع دستی و شیوه‌های سنتی ساخت اشیا علاقه دارند.
• کسانی که درمورد پاپیه ماشه، قلمدان‌سازی و مواد و ابزار این هنر جست‌وجو می‌کنند.
• علاقه‌مندان به نقش‌مایه‌های تصویری ایرانی مثل گل و مرغ، صحنه‌های شکار و داستان‌های تاریخی.