کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس نوشته ابوالفضل حلیم زمهریر، به بررسی ریشه‌ها و ابعاد رویارویی دو کشور در حوزه‌ی نفت و گاز این منطقه می‌پردازد و با تکیه بر مفاهیم اقتصاد سیاسی بین‌الملل، ژئوپلیتیک و امنیت انرژی می‌کوشد جایگاه خلیج فارس را در نظم جهانی و هژمونی آمریکا توضیح دهد. کتاب حاضر از ملی‌شدن صنعت نفت تا تحریم‌ها، جنگ نفت‌کش‌ها، اوپک، خط لوله‌ی صلح و پرونده‌ی هسته‌ای را در پیوند با انرژی بررسی کرده است. نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی این اثر را منتشر کرده و نسخه‌ی الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس اثری پژوهشی در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی بین‌الملل است که ابوالفضل حلیم زمهریر آن را نوشته است. نویسنده توضیح داده که مسئله‌ی اصلی کتاب، شناسایی زمینه‌های تقابل منافع اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده در حوزه‌ی انرژی خلیج فارس و نوع اقدامات آمریکا در این زمینه است و برای پاسخ به این سؤال از نظریه‌ی ثبات هژمونیک بهره گرفته است. 

کتاب با این فرضیه پیش می‌رود که سیاست‌ها و اقدامات ایالات متحده در حوزه‌ی انرژی خلیج فارس با توجه به اختلافات ایدئولوژیک و سیاسی دو کشور، به تقابل منافع اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران انجامیده است. ابوالفضل حلیم زمهریر ابتدا نشان می‌دهد چگونه نفت و گاز به پایه‌ی اصلی قدرت و هژمونی در نظام بین‌الملل تبدیل شده و خلیج فارس با ذخایر عظیم و تنگه‌ی هرمز در مرکز این معادله قرار گرفته است. 

کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس جایگاه ایران را به‌ عنوان قدرت بالقوه و بالفعل منطقه‌ای با ذخایر بزرگ نفت و گاز، موقعیت ترانزیتی و نقش در امنیت انرژی جهان توضیح می‌دهد و آن را در برابر وابستگی شدید اقتصاد و هژمونی آمریکا به انرژی قرار می‌دهد. در ادامه، از ملی‌شدن نفت تا تحریم‌ها، جنگ نفت‌کش‌ها، اوپک، خط لوله‌ی صلح و پرونده‌ی هسته‌ای به‌ عنوان عرصه‌هایی که در آن‌ها تضاد منافع انرژی دو کشور آشکار شده، تحلیل و در پایان جمع‌بندی می‌شود که این تضاد ریشه در ساختار هژمونیک نظم جهانی و راهبرد انرژی‌محور آمریکا دارد.

خلاصه کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس

در بخش نخست کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس، مفاهیم پایه‌ای مانند آژانس بین‌المللی انرژی، امنیت انرژی، اوپک، ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک، هژمونی، نفت خام، گاز طبیعی، ذخایر استراتژیک و فعالیت‌های بالادستی و پایین‌دستی صنعت نفت تعریف شده است. سپس چارچوب نظری با مرور اقتصاد سیاسی بین‌الملل، نوواقع‌گرایی و نظریه‌ی ثبات هژمونیک تشریح شده است. 

در بخش دوم کتاب، جایگاه خلیج فارس در نظام بین‌الملل بررسی شده است؛ از جغرافیای طبیعی و جمعیتی تا اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک منطقه، نقش تنگه‌ی هرمز، مفهوم امنیت انرژی و تفاوت نگاه کشورهای صادرکننده و واردکننده و نیز جایگاه منابع انرژی خلیج فارس در امنیت انرژی جهان و هژمونی آمریکا.

بخش سوم به جایگاه راهبردی انرژی در امنیت ملی و توسعه‌ی اقتصادی می‌پردازد؛ از نقش نفت و گاز در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ تا جایگاه نفت در استراتژی امنیت ملی آمریکا، وابستگی اقتصاد ایران به نفت، نقاط قوت و ضعف صنعت نفت و گاز ایران و سیاست‌های انرژی پس از انقلاب. 

در بخش چهارم تقابل منافع دو کشور در دو دوره‌ی پیش و پس از انقلاب اسلامی دنبال شده است: ملی‌شدن صنعت نفت، کودتای ۲۸ مرداد، شکل‌گیری اوپک و تقابل آمریکا با آن، تحریم صنایع نفت و گاز ایران، جنگ نفت‌کش‌ها، حمله به سکوهای نفتی، موانع بر سر راه خط لوله‌ی صلح و فشارهای مرتبط با برنامه‌ی هسته‌ای ایران، در پیوند با امنیت انرژی و هژمونی آمریکا تحلیل شده است.

چرا باید کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس را بخوانیم؟

این اثر تصویری منسجم از پیوند انرژی، ژئوپلیتیک خلیج فارس و هژمونی آمریکا ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه نفت و گاز بر روابط ایران و آمریکا سایه انداخته است. خواننده با مفاهیم کلیدی اقتصاد سیاسی انرژی، ساختار بازار جهانی نفت، نقش اوپک و جایگاه ایران در امنیت انرژی جهان آشنا می‌شود و می‌تواند تحریم‌ها، مناقشات هسته‌ای و حضور نظامی آمریکا در منطقه را در چارچوبی تحلیلی‌تر درک کند.

خواندن کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب تضاد منافع ایران و آمریکا در انرژی خلیج فارس به دانشجویان و پژوهشگران روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای و اقتصاد سیاسی، علاقه‌مندان به مباحث انرژی و امنیت خلیج فارس و کسانی که به دنبال درک ساختاری‌تر ریشه‌های تنش ایران و آمریکا در حوزه‌ی نفت و گاز هستند، پیشنهاد می‌شود.