کتاب مفردات قرآن

کتاب مفردات قرآن نوشته‌ی علیرضا دل‌افکار و لیلا قنبری‌بروجنی با ویراستاری رحمت‌اله عبدالله‌زاده‌آرانی اثری آموزشی در حوزه‌ی علوم قرآن است که نشر دانشگاه پیام‌نور آن را منتشر کرده است. این کتاب برای درس مفردات قرآن در رشته‌ی علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام‌نور تدوین شده و به‌صورت گام‌به‌گام به معرفی دانش مفردات، منابع لغوی مهم و معناشناسی واژگان قرآنی می‌پردازد. ساختار اثر بر مبنای فصل‌های درسی، اهداف رفتاری و خودآزمایی‌ها تنظیم شده تا دانشجو بتواند هم‌زمان با مطالعه‌ی مباحث نظری، میزان یادگیری خود را نیز ارزیابی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مفردات قرآن

کتاب مفردات قرآن اثری آموزشی در حوزه‌ی علوم قرآن است که علیرضا دل‌افکار و لیلا قنبری‌بروجنی آن را براساس سرفصل رسمی درس مفردات قرآن در گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام‌نور تدوین کرده‌اند. نویسندگان در مقدمه توضیح داده‌اند که هدف اصلی، آشناکردن دانشجویان با مبانی واژه‌شناسی قرآنی و شیوه‌ی پژوهش در تک‌واژه‌های قرآن است. در بخش آغازین کتاب مفردات قرآن ابتدا جایگاه علم مفردات در میان علوم قرآنی، تعریف این دانش، پیشینه‌ی تاریخی آن از عصر پیامبر و صحابه تا دوره‌ی راغب اصفهانی و پس از او، و شاخه‌های اصلی آن مانند غریب‌القرآن، لغات‌القرآن، معرّب‌القرآن و معانی‌القرآن معرفی شده است. سپس نویسندگان با ذکر نمونه‌هایی از پرسش‌های صحابه، نقش پیامبر در تبیین واژگان دشوار و شکل‌گیری تدریجی این دانش را نشان داده‌اند. در ادامه‌ی کتاب مفردات قرآن فصل مفصلی به مهم‌ترین منابع لغوی برای فهم واژگان قرآن اختصاص یافته است؛ از العین خلیل بن احمد و جمهرة اللغة ابن‌درید تا تهذیب‌اللغة ازهری، مقاییس‌اللغة ابن فارس، المخصص و المحکم ابن سیده، صحاح جوهری، لسان‌العرب ابن منظور و قاموس‌المحیط فیروزآبادی. در هر مورد، روش تنظیم واژگان، مبنای آوایی یا الفبایی، شیوه‌ی یافتن مدخل‌ها و میزان اتکای آن‌ها به شواهد قرآنی و ادبی توضیح داده شده است. بخش‌های بعدی کتاب مفردات قرآن به مباحث نظری مناسبات لفظ و معنا مانند وجوه و نظایر، اشتراک لفظی و معنوی، ترادف، اضداد، اشتقاق و مجازات قرآن می‌پردازد و سپس وارد معناشناسی نمونه‌ای واژگان می‌شود؛ از واژه‌های سوره‌ی حمد و توحید تا مفاهیم کلیدی‌ای مانند اجر، ثواب، برکت، خیر، تقوا، نجات، فلاح، غفران، برزخ، جنت، شیطان، فسق، فجور، اثم، خمر، هوی، بهتان، غم، فقر، فتنه و نیز واژه‌های قرآن، فرقان، کتاب و ذکر. در پایان هر فصل، خودآزمایی‌های تشریحی برای سنجش یادگیری دانشجو آمده است.

خلاصه کتاب مفردات قرآن

کتاب مفردات قرآن بر محور این ایده شکل گرفته است که فهم دقیق آیات بدون شناخت ریشه، تحول معنایی و بافت کاربرد واژگان قرآنی ممکن نیست. نویسندگان ابتدا علم مفردات را به‌عنوان دانشی که به ریشه‌شناسی، دلالت معنایی و کاربرد قرآنی تک‌واژه‌ها می‌پردازد تعریف کرده‌اند و شاخه‌هایی مانند غریب‌القرآن، لغات‌القرآن، معرّب‌القرآن و معانی‌القرآن را ذیل آن توضیح داده‌اند. در گام بعد، کتاب نشان می‌دهد که چگونه باید از لغت‌نامه‌های کلاسیک عربی برای فهم واژگان قرآن استفاده کرد؛ با تشریح روش‌های خاص هر فرهنگ در تنظیم مدخل‌ها و یافتن ریشه‌ها. سپس مباحث نظری مناسبات لفظ و معنا طرح شده و در بخش کاربردی، معناشناسی مجموعه‌ای از واژگان مهم قرآنی ارائه می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تفاوت‌های ظریف میان واژه‌های نزدیک‌معنا مانند رحمان و رحیم، حمد و مدح، حمد و شکر، اجر و ثواب، بر و برکت، تقوا و نجات یا فسق و فجور روشن شود. ساختار آموزشی کتاب با اهداف رفتاری و خودآزمایی‌ها تکمیل شده تا دانشجو شیوه‌ی پژوهش در مفردات را تمرین کند.

چرا باید کتاب مفردات قرآن را بخوانیم؟

کتاب مفردات قرآن امکان آشنایی نظام‌مند با دانش واژه‌شناسی قرآنی را فراهم کرده است. خواننده با تاریخچه و شاخه‌های این دانش، روش کار با لغت‌نامه‌های کلاسیک و مبانی نظری مناسبات لفظ و معنا آشنا می‌شود و در عین حال از خلال معناشناسی نمونه‌ای واژگان، شیوه‌ی تحلیل واژه‌های قرآنی را به‌طور عملی می‌آموزد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب مفردات قرآن به دانشجویان و مدرسان علوم قرآن و حدیث، طلاب علاقه‌مند به تفسیر، و پژوهشگران زبان و ادبیات عرب که درگیر تحلیل واژگان قرآنی هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که دروس دانشگاه پیام‌نور در این حوزه را می‌گذرانند منبع درسی اصلی به‌شمار می‌آید.