کتاب طرح تحول و تعالی تربیت

کتاب طرح تحول و تعالی تربیت (گامی به‌سوی مدرسه صالح) نوشته‌ی عبدالامیر گیلک، داود بهرامسری، علی ناسخیان و مهدی موحدنیا است که انتشارات حوزه علمیه مروی آن را منتشر کرده است. این کتاب براساس مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نوشته شده و به تبیین چگونگی پیاده‌سازی این سند در سطح مدرسه می‌پردازد. نویسندگان با تکیه‌بر تجربه‌ی میدانی در مدارس وقفی، کوشیده‌اند مفاهیم پیچیده‌ی سند را به طرحی اجرایی برای مدیران، معلمان و مربیان تبدیل کنند و مدرسه را از نهاد صرفاً آموزشی به مدرسه‌ی صالح با محوریت کرامت و احسان نزدیک سازند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طرح تحول و تعالی تربیت

کتاب طرح تحول و تعالی تربیت با محوریت اندیشه‌های تربیتی عبدالامیر گیلک و همراهی داود بهرامسری، علی ناسخیان و مهدی موحدنیا نوشته شده و بر مبنای مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش شکل گرفته است. این کتاب حاصل یک دوره‌ی مطالعاتی ـ اجرایی در موسسه مدارس وقفی است که طی آن گروه تربیتی، سند تحول را خوانش کرده و کوشیده است آن را به برنامه‌های عملیاتی درون‌مدرسه‌ای تبدیل کند. کتاب طرح تحول و تعالی تربیت در هفت فصل اصلی تنظیم شده است. در فصل اول، معرفی اجمالی سند تحول بنیادین، مبانی نظری آن، تعریف تربیت، ساحت‌های شش‌گانه‌ی تربیت، زیرنظام‌های شش‌گانه و «چرخش‌های تحول‌آفرین» توضیح داده شده است. فصل دوم به «نظام تربیتی» اختصاص دارد و در آن درباره‌ی مفهوم نظام، اصول، اهداف، روش‌ها، ساحت‌های وجودی انسان و جایگاه کرامت در تربیت بحث شده است. در فصل سوم، مفهوم «مدرسه‌ی صالح» و ویژگی‌های آن مانند ساده‌سازی، پالایش، متناسب‌سازی، تعادل، انعطاف‌پذیری، حاکمیت رابطه‌ی احسان و عدالت و مشارکت و تعاون تشریح شده است. در ادامه‌ی کتاب طرح تحول و تعالی تربیت، فصل چهارم به «تحول تربیتی» با محوریت کرامت، ساحت‌های تربیت، چرخش‌های تحول‌آفرین و مستندات کرامت در سند تحول می‌پردازد. فصل پنجم «اقدامات میدانی» را توضیح می‌دهد؛ از شناسایی موقعیت‌های مدرسه، آسیب‌شناسی و نگارش پیوست‌های تربیتی تا طراحی کارت‌های چهارگانه‌ی مدیر، معلم، دانش‌آموز و خانواده‌ی صالح، ویژگی‌های مربی در نظام تربیتی معیار، بهداشت روانی کلاس، اردوهای تربیتی و تجربه‌های مدرسه‌ای. فصل ششم به «راهبردهای تربیتی» شناختی، گرایشی و رفتاری، قوانین تربیت، مقررات انضباطی مدرسه و تصمیم‌سازی در فضای مدرسه می‌پردازد. فصل هفتم و هشتم نیز به ترتیب به «یادگیری کلاسی» و «انگیزش» اختصاص یافته و موضوعاتی مانند عوامل مؤثر در یادگیری، قوانین یادگیری، جایگاه قلب در یادگیری، طرح شمس، تئوری‌های انگیزش، انگیزش در سند تحول و در نگاه معصومان را بسط داده است.

خلاصه کتاب طرح تحول و تعالی تربیت

کتاب طرح تحول و تعالی تربیت طرحی کاربردی برای پیاده‌سازی سند تحول بنیادین در سطح مدرسه ارائه کرده است. نویسندگان ابتدا مبانی نظری سند، تعریف تربیت، ساحت‌های شش‌گانه و چرخش‌های تحول‌آفرین را توضیح می‌دهند و سپس نشان می‌دهند که چگونه می‌توان این مفاهیم را در قالب «نظام تربیتی» و «مدرسه‌ی صالح» عینیت بخشید. در این کتاب، دو اصل کرامت و احسان به‌عنوان ستون‌های اصلی طرح معرفی شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که هیچ فعالیتی بدون لحاظ کرامت متربیان پذیرفته نمی‌شود و احسان به معنای استوار، مفید و زیبا انجام‌دادن کارها، معیار کیفیت برنامه‌هاست. متن کتاب از سطح نظری فراتر می‌رود و به طراحی موقعیت‌های مدرسه‌ای، کارت‌های نقش برای مدیر، معلم، دانش‌آموز و خانواده، اصول انضباط مبتنی بر کرامت، قوانین یادگیری کلاسی، جایگاه قلب در یادگیری، نقش انگیزش و راه‌های تقویت آن در چارچوب سند تحول می‌پردازد تا مدرسه از نهاد صرفاً آموزشی به نهاد فرهنگی ـ اجتماعی و تربیتی تبدیل شود.

چرا باید کتاب طرح تحول و تعالی تربیت را بخوانیم؟

این کتاب تصویری نسبتاً منسجم از سند تحول بنیادین و مبانی نظری آن ارائه کرده و سپس آن را به زبان مدرسه، کلاس و موقعیت‌های عینی ترجمه کرده است. خواننده با مفاهیمی مانند مدرسه‌ی صالح، چرخش‌های تحول‌آفرین، ساحت‌های تربیت، کرامت و احسان آشنا می‌شود و نمونه‌هایی از تبدیل این مفاهیم به برنامه، مقررات، فعالیت‌های کلاسی و اردوهای تربیتی را می‌بیند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به مدیران مدارس، معاونان پرورشی، معلمان، مربیان تربیتی، طراحان برنامه‌های مدرسه‌ای و دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال فهم دقیق‌تر سند تحول بنیادین و یافتن الگوهایی برای اجرایی‌کردن آن در سطح مدرسه و کلاس هستند. «درباره‌ی طرح دغدغه‌ی پیاده‌سازی محتوای سند تحول بنیادین و اجرایی کردن مضامین آن همزمان با طی مراحل تدوین و تصویب آن آغاز شد و این تلاش همچنان ادامه دارد. بیشترین حجم طرح‌ها و برنامه‌های منتسب به سند تحول معطوف به مدرسه و فعالیت‌های درون‌مدرسه‌ای است؛ اما با وجود کوشش‌ها‌ی فراوان، در رسالت مدرسه‌ای‌کردن محتواهای سند، توفیق اندکی حاصل شده است. دل‌مشغولی نگارش و تدوین طرح‌های قابل اجرا در مدرسه با بهره‌گیری از اسناد تحولی، گروه‌های بسیاری را ترغیب و تشویق کرده است که گروه تربیتی موسسه مدارس وقفی نیز از آن جمله می‌باشند. این گروه یک دهه از عمر سازمانی خود را متوجه خوانش سند تحول و تبدیل مطالب و مفاهیم آن به برنامه‌های عملیاتی درون‌مدرسه‌ای کرده است. طرح حاضر «طرح تحول و تعالی تربیت» حاصل این تلاش بی‌وقفه و صمیمانه‌ی اعضای گروه تربیتی موسسه است که طی چند مرحله بازنگری، اصلاح و ارتقا یافته است. این طرح دارای چند ویژگی اختصاصی است: الف) اهتمام خاصی نسبت به ساده‌سازی و قابل‌فهم کردن مفاهیم سند تحول شده است. ب) طرح، متن و محتوای کافیِ قابل اجرا در اختیار مخاطبین قرار می‌دهد. ج) در کنار متون نوشتاری، فیلم‌های آموزشی وجود دارد که کار استفاده را ساده‌تر کرده است. د) طرح با عنایت به شرایط و موقعیت‌های مدرسه‌ای سامان یافته است. ه) طرح در چند مرحله به اجرا درآمده و فرایند آزمایشی‌بودن خود را طی کرده است. دو اصل بنیادین «کرامت» و «احسان» اصول تحدیدکننده و قوام‌بخش طرح می‌باشند. «کرامت» محور اساسی در طراحی و تدوین تک‌تک برنامه‌هاست. هیچ فعالیتی بدون لحاظ کردن این ویژگی دنبال نمی‌شود. «کرامت» مکمل برنامه‌ها و فعالیت‌ها نیست بلکه مدار است و طرح‌ها حول آن سازمان می‌یابد. «احسان» در برنامه‌ریزی تربیتی به این معناست که کار باید به‌صورت متقن، محکم و اصولی انجام شود. حسن بودن فعالیت‌ها، مفید بودن و زیبا بودن آن‌ها را نیز در بر دارد. عمده‌ی هدف طرح آن است که با در اختیار قرار دادن مکانیزم‌ها و ابزارهای نظری و مفهومیِ ساده‌شده‌ی سند، امکان کاربردی کردن آن‌ها را توسط مدیران و مربیان فراهم آورد. درواقع ملاک‌هایی جهت ارزیابی و قضاوت برنامه‌ها و فعالیت‌ها تدارک شده است. در این طرح، تلاش‌ها مبتنی بر نظام تربیتی بوده و از ویژگی‌های مدرسه‌ی صالح، به‌عنوان شاخص‌های ارزشیابی فعالیت‌های تربیتی استفاده شده است؛ البته سعی بر آن بوده که هر ویژگی اعلام‌شده توسط سند (برای مثال ساده‌سازی) به اجزای کوچک‌تری انقسام یابد تا ضریب عملی‌کردن آن صفت را افزایش دهیم. چند بحث مغفول در سند تحول مورد توجه طرح و گروه تربیتی قرار گرفته و راجع به آن‌ها مباحثی مطرح شده است؛ مانند موضوعات کرامت (البته به این وسعت و کیفیت)، جایگاه قلب در تربیت و یادگیری، انگیزش و نقش محوری آن در تربیت. از جمله‌ی این موارد است. دوباره بر این مطلب تأکید می‌شود که این طرح در حکم یک پیشنهاد و توصیه‌ی کارشناسی به طالبان اجرایی کردن مفاهیم سند تحول بنیادین است و مشتاقانه پذیرای نقدها و انتقادهای اصلاحی اهل فن و نظر هستیم.»