کتاب نقد بوم گرا

کتاب نقد بوم‌ گرا (از نظریه‌ تا کاربست) نوشته‌ زهرا پارساپور و هیوا حسن‌ پور اثری دانشگاهی در حوزه‌ی زبان و ادبیات فارسی و مطالعات محیط زیست است که نشر سمت آن را منتشر کرده است. این کتاب به پیوند ادبیات، محیط زیست و نقد ادبی می‌پردازد و می‌کوشد چارچوبی منسجم برای فهم و کاربست نقد بوم‌گرا در متون ادبی ارائه کند. نویسندگان ضمن طرح مباحث نظری، تاریخچه و جریان‌های نقد بوم‌گرا را بررسی کرده‌اند و سپس با نمونه‌های نقد عملی، شیوه‌ی خواندن متن از منظر زیست‌محیطی را نشان داده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد بوم گرا

کتاب نقد بوم‌گرا: از نظریه‌ تا کاربست اثری است که گام‌به‌گام شکل‌گیری بحران محیط زیست، دگرگونی رابطه‌ی انسان و طبیعت و بازتاب این تحولات در ادبیات را دنبال کرده است. زهرا پارساپور و هیوا حسن‌پور در فصل‌های آغازین، از دوگانگی فرهنگ و طبیعت، تاریخ زمین، انقلاب کشاورزی و صنعتی و نقش انسان‌محوری و تکنولوژی در تخریب محیط زیست سخن گفته‌اند و نشان داده‌اند چگونه این روند به بحران کنونی و دغدغه‌ی آینده‌ی زمین انجامیده است. در ادامه، این کتاب به پیامدهای بحران محیط زیست مانند افزایش جمعیت، کمبود غذا و آب، تخریب منابع طبیعی، آلودگی هوا و انقراض گونه‌ها می‌پردازد و آن‌ها را به زبان آماری و تحلیلی توضیح می‌دهد.

کتاب نقد بوم‌گرا سپس واکنش‌های فکری، اجتماعی و حقوقی به این بحران را مرور کرده است؛ از هشدارهای مالتوس و ارلیش تا جنبش آزادی حیوانات، شکل‌گیری نهادهای محیط زیستی، کنفرانس استکهلم، مفهوم توسعه‌ی پایدار و پیمان‌های بین‌المللی. پارساپور و حسن‌ پور در فصل‌های میانی، تاریخ نوشتار طبیعت و شعر طبیعت را از ادبیات شبانی و رمانتیک تا شعر زیست‌محیطی و شعر بوم‌گرا دنبال کرده‌اند و تفاوت این رویکردها را در نوع نگاه به طبیعت و جایگاه انسان نشان داده‌اند.

کتاب نقد بوم گرا در بخش نظری تاریخچه و چهار موج نقد بوم‌گرا، نسبت آن با فلسفه‌ی مدرن، مارکس، مارکوزه و هایدگر، و موضوعات و روش‌های این نوع نقد را شرح داده است؛ از بررسی نگرش‌های دینی و عرفانی درباره‌ی رابطه‌ی انسان و محیط زیست تا اکوفمینیسم، تقابل‌های دوگانه، هویت و مکان و نقش نقد بوم‌گرا در تحولات گفتمانی. فصل پایانی به نمونه‌های نقد عملی اختصاص دارد؛ تحلیل گفتمان آگهی‌های بازرگانی بوم‌محور، تقدس و هویت‌بافتگی شخصیت در سایه‌ی طبیعت و بلاغت تشبیه در رمان سایه‌ملخ با رویکرد بوم‌گرایانه، تا خواننده ببیند این نظریه چگونه در متن به کار گرفته می‌شود.

خلاصه کتاب نقد بوم گرا

کتاب نقد بوم‌ گرا ابتدا نشان می‌دهد چگونه نگاه انسان به طبیعت از هم‌زیستی رازآمیز و احترام‌آمیز به رابطه‌ای مبتنی بر سلطه، بهره‌کشی و شیءانگاری رسیده است. زهرا پارساپور و هیوا حسن‌پور با مرور تاریخ زمین، پیدایش تمدن، انقلاب صنعتی و رشد شتابان جمعیت بحران محیط زیست را به‌عنوان نتیجه‌ی مستقیم انسان‌محوری و توسعه‌ی ناپایدار توضیح داده‌اند. سپس پیامدهای این بحران مانند کمبود آب و غذا، تخریب منابع، آلودگی و انقراض گونه‌ها را به‌ هم پیوسته و در قالب مفاهیم بوم‌شناختی و اجتماعی تحلیل کرده‌اند.

نویسندگان در بخش نظری نقد بوم‌گرا را به‌عنوان رویکردی معرفی کرده است که متون ادبی را در پیوند با زمین، زیست‌کره و مناسبات قدرت می‌خواند. چهار موج این نقد، نسبت آن با نوشتار طبیعت، شعر زیست‌محیطی، اکوفمینیسم و گفتمان‌های دینی و فلسفی توضیح داده شده است. در پایان، با سه نمونه‌ی نقد عملی، مدل‌های کاربردی مانند مدل سه‌گانه‌ی زیف و خوانش بوم‌گرایانه‌ی تشبیه و گفتمان تبلیغاتی، از سطح نظریه عبور کرده و امکان کاربست این نگاه در تحلیل متن را نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب نقد بوم گرا را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از پیوند ادبیات، فلسفه، علوم اجتماعی و محیط زیست ارائه کرده است و نشان می‌دهد بحران زیست‌محیطی فقط مسئله‌ی علم و سیاست نیست، بلکه در زبان، شعر، رمان و تبلیغات نیز بازتاب دارد. خواننده با مفاهیم کلیدی نقد بوم‌گرا، تاریخچه‌ی آن و شیوه‌ی تحلیل متن از منظر زیست‌محیطی آشنا می‌شود و نمونه‌های عملی مسیر استفاده از این رویکرد در پژوهش‌های ادبی را روشن می‌کند.

خواندن کتاب نقد بوم گرا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، هنر و معماری، علاقه‌مندان نقد ادبی، فعالان و مربیان حوزه‌ی محیط زیست و کسانی پیشنهاد می‌شود که در پایان‌نامه‌ها و طرح‌های پژوهشی خود به‌دنبال رویکردی بوم‌گرایانه برای خواندن متن‌های ادبی و فرهنگی هستند.