کتاب اقتصاد وقف و خیریه

کتاب اقتصاد وقف و خیریه نوشته‌ی مهدی طغیانی و مرتضی درخشان به بررسی جایگاه وقف و انواع فعالیت‌های خیریه در ساختار اقتصاد معاصر می‌پردازد. نویسندگان در همکاری با دانشگاه امام صادق (ع) کوشیده‌اند تصویری منسجم از «بخش سوم اقتصاد» یعنی حوزه‌ی غیرانتفاعی، داوطلبانه و نوع‌دوستانه ارائه کنند. انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) آن را منتشر کرده است و متن کتاب با تکیه بر منابع فقهی، داده‌های آماری داخلی و بین‌المللی و ادبیات اقتصاد مدرن تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اقتصاد وقف و خیریه

کتاب اقتصاد وقف و خیریه با تکیه بر دانش اقتصاد و میراث فقهی و تاریخی اسلام، بخش سوم اقتصاد را به‌عنوان بستر اصلی وقف و امور خیریه معرفی کرده است. مهدی طغیانی و مرتضی درخشان در این کتاب نشان داده‌اند که چگونه انگیزه‌های نوع‌دوستانه، ایثار و فداکاری می‌تواند در کنار بازار و دولت به‌عنوان یک سازوکار مستقل تخصیص منابع عمل کند و چه تفاوتی با فعالیت‌های انتفاعی و دولتی دارد. کتاب اقتصاد وقف و خیریه در هفت فصل تنظیم شده است. در فصل اول، چیستی بخش سوم و مفاهیم پایه‌ای مانند وقف، حبس، رقبی، عمری، سکنی، صدقه و وصیت یک‌سوم مال توضیح داده شده و مرز آن با بخش دولتی و خصوصی روشن شده است. فصل دوم گستره‌ی دانش اقتصاد وقف و خیریه را در چهار محور تخصیص منابع، اطلاعات، انگیزه‌ها و نهادها مرور کرده و ارتباط وقف با سایر بخش‌های اقتصادی را نشان داده است. در فصل سوم، نظریه‌ی «سه شکست» دولت، بازار و بخش سوم و تلاش برای طراحی یک نظریه‌ی کامل برای این بخش مطرح شده است. کتاب اقتصاد وقف و خیریه در فصل چهارم به صیانت از وقف و امور خیریه، مدیریت و برنامه‌ریزی سازمان‌های بخش سوم، ساختار درآمد–هزینه، تجهیز منابع، سرمایه‌گذاری و استفاده از نظریه‌ی بنگاه می‌پردازد. فصل پنجم به مصارف و حوزه‌های فعالیت مانند آموزش، خدمات اقتصادی، نهادهای مذهبی، فرهنگ و هنر، ورزش، تعاونی‌ها و واسطه‌های نوع‌دوست اختصاص یافته است. در فصل ششم چالش‌هایی مثل تعامل ناصحیح دولت و بخش انتفاعی، ضعف قوانین، آمار، شفافیت و تضعیف فرهنگ بخشش بررسی شده و راهکارهایی برای آن‌ها پیشنهاد شده است. فصل هفتم نیز اقتصاد اطلاعات، عدم تقارن اطلاعات در جمع‌آوری، صیانت و خرج منابع و ابزارهایی مانند گزینش و کژمنشی را در بستر وقف و خیریه تحلیل کرده است.

خلاصه کتاب اقتصاد وقف و خیریه

کتاب اقتصاد وقف و خیریه ابتدا نشان می‌دهد که «بخش سوم اقتصاد» چیست و چگونه از دولت و بازار متمایز می‌شود. نویسندگان با تعریف دقیق نهادهای غیرانتفاعی، داوطلبانه و غیرسودمحور، جایگاه وقف، صدقه، حبس، رقبی، عمری و وصیت را در این بخش توضیح داده‌اند و پیوند آن‌ها را با مفهوم «اقتصاد مردمی» و مردمی‌سازی اقتصاد روشن کرده‌اند. در ادامه، کتاب اقتصاد وقف و خیریه با استفاده از نظریه‌ی سه شکست، توضیح می‌دهد در چه شرایطی بازار و دولت در تأمین برخی کالاها و خدمات ناکام می‌شوند و چرا بخش وقف و خیریه می‌تواند این خلأ را پر کند. سپس ساختار سازمانی و مالی مؤسسات وقفی و خیریه، شیوه‌های تجهیز منابع، الگوهای هزینه‌کرد، حوزه‌های فعالیت و آثار اقتصادی آن‌ها بر اشتغال، تولید، سرمایه‌ی اجتماعی، عدالت و رفاه عمومی بررسی شده است. در پایان نیز چالش‌های نهادی، فرهنگی و اطلاعاتی این بخش و الگوهای پیشنهادی برای کاهش عدم تقارن اطلاعات و افزایش کارایی تشریح شده است.

چرا باید کتاب اقتصاد وقف و خیریه را بخوانیم؟

کتاب اقتصاد وقف و خیریه تصویری منظم از بخش سوم اقتصاد در ایران و جهان ارائه کرده است و مفاهیم فقهی سنتی را با زبان اقتصاد امروز پیوند می‌دهد. خواننده با ساختار، کارکرد، چالش‌ها و ظرفیت‌های وقف و خیریه در اشتغال، تولید، عدالت و سرمایه‌ی اجتماعی آشنا می‌شود و می‌تواند نقش این بخش را در اقتصاد مردمی و سیاست‌گذاری بهتر درک کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب اقتصاد وقف و خیریه به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، مدیریت و مطالعات اسلامی، فعالان و مدیران مؤسسات وقفی و خیریه، سیاست‌گذاران حوزه‌ی رفاه و عدالت و کسانی که به تحلیل علمی نقش وقف و خیریه در اقتصاد ایران علاقه‌مندند پیشنهاد می‌شود.