کتاب بریلویه

کتاب بریلویه (جریانی میانه‌رو در مواجهه با افراط گرایی) نوشته عباس خسروی و عباس رهبری است و مژده اردلانی ویراستاری آن را بر عهده داشته است. این کتاب را نشر عالی نگار منتشر کرده است.

این کتاب به یکی از جریان‌های مهم مذهبی در شبه‌قاره می‌پردازد و می‌کوشد جایگاه فکری، تاریخی و اجتماعی بریلویه را در نسبت با افراط‌گرایی، تکفیر، توسل، زیارت، محبت اهل بیت و مسئله‌ی وحدت اسلامی توضیح دهد. تمرکز اثر فقط بر معرفی یک مکتب نیست، بلکه نشان می‌دهد این جریان چگونه در برابر خوانش‌های سخت‌گیرانه از دین موضع گرفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بریلویه

کتاب بریلویه نوشته عباس خسروی و عباس رهبری تلاشی است برای معرفی یک مکتب فکری و مذهبی که در جغرافیای هند و پاکستان نقش پررنگی داشته است. نویسندگان از همان آغاز، مسئله‌ی اصلی را روشن کرده‌اند: شناخت دقیق جریان‌های درون جهان اسلام برای پرهیز از داوری شتاب‌زده و فهم بهتر نسبت میان اختلاف، همزیستی و افراط‌گرایی. در این مسیر، این کتاب بریلویه را نه صرفاً به‌عنوان یک نام مذهبی، بلکه به‌عنوان جریانی با پیشینه‌ی تاریخی، نهادهای آموزشی، چهره‌های اثرگذار و مواضع اعتقادی مشخص بررسی کرده است.

این کتاب در چند بخش تنظیم شده و از مقدمات و زمینه‌های تاریخی آغاز می‌کند. سپس به پیدایش این مکتب در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی شبه‌قاره، نقش استعمار، افول امپراتوری مغول و اختلافات کلامی میان مسلمانان هند می‌رسد. بعد از آن، فصل‌هایی به احمدرضاخان بریلوی و دیگر شخصیت‌های برجسته اختصاص یافته است. بخش‌های بعدی سراغ مبانی اعتقادی و فقهی می‌روند؛ از توحید، علم غیب پیامبر، حیات برزخی و حاضر و ناظر بودن پیامبر گرفته تا توسل، استغاثه، زیارت، تبرک، جشن میلاد، عرس، عزاداری محرم و جایگاه اهل بیت. در ادامه نیز مواضع سیاسی و اجتماعی، نسبت این جریان با وهابیت و تکفیر، شباهت‌ها و تفاوت‌ها با تشیع، ساختار نهادی، گستره‌ی جغرافیایی و چالش‌های آینده بررسی شده است.

این کتاب فقط به شرح باورها بسنده نمی‌کند و می‌کوشد نشان دهد این مکتب چگونه خود را در برابر جریان‌های تندرو تعریف کرده است. در متن، بارها بر مخالفت ساختاری بریلویه با تکفیر و عملیات تروریستی تأکید شده و نمونه‌هایی مانند فتوای مفصل محمد طاهر قادری علیه تروریسم مطرح شده است. در کنار این موضوع، نویسندگان به اشتراکات اعتقادی و عاطفی این جریان با محبت اهل بیت و برخی سنت‌های زیارتی نیز پرداخته‌اند. حاصل کار، تصویری نسبتاً گسترده از جریانی است که از نگاه مؤلفان، فهم آن برای گفت‌وگوهای مذهبی و شناخت نیروهای میانه‌رو در جهان اسلام اهمیت دارد.

خلاصه کتاب بریلویه

کتاب بریلویه مسیر شکل‌گیری و گسترش مکتبی را دنبال می‌کند که در واکنش به خوانش‌های سخت‌گیرانه از دین در شبه‌قاره پدید آمده است. نویسندگان ابتدا زمینه‌های تاریخی و اجتماعی این ظهور را توضیح می‌دهند و سپس به سراغ بنیان‌گذار، چهره‌های اثرگذار و نهادهای آموزشی و سیاسی وابسته به این جریان می‌روند.

بخش مهمی از اثر به شرح مبانی اعتقادی و فقهی اختصاص دارد؛ از تعریف توحید و شرک تا توسل، زیارت، تبرک، مناسک مذهبی و جایگاه اهل بیت. در ادامه، کتاب مواضع بریلویه را در برابر وهابیت، تکفیر و تروریسم بررسی می‌کند و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن را با تشیع نشان می‌دهد. دغدغه‌ی اصلی اثر، فهم این جریان به‌عنوان نیرویی در برابر افراط‌گرایی و بستری برای گفت‌وگوی مذهبی است.

چرا باید کتاب بریلویه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بریلویه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری جزئی‌تر از یکی از جریان‌های مهم اهل سنت در شبه‌قاره ارائه می‌دهد.
• خواننده با ریشه‌های تاریخی پیدایش بریلویه و نسبت آن با استعمار، دیوبندیه و وهابیت آشنا می‌شود.
• اثر، مبانی اعتقادی این مکتب را در موضوعاتی مانند توسل، زیارت، شفاعت و جایگاه اهل بیت یک‌جا جمع کرده است.
• بخش‌های مربوط به مواضع ضد تکفیری و ضد تروریستی، نقش اجتماعی و سیاسی این جریان را روشن‌تر می‌کند.
• کتاب برای فهم شباهت‌ها و تفاوت‌های بریلویه با تشیع، اطلاعات منظم و فصل‌بندی‌شده در اختیار می‌گذارد.
• معرفی شخصیت‌هایی مانند احمدرضاخان بریلوی، امجد علی اعظمی و محمد طاهر قادری به شناخت شبکه‌ی فکری این مکتب کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بریلویه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی جریان‌های مذهبی شبه‌قاره شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که موضوعاتی مانند تکفیر، وهابیت و اختلافات کلامی در جهان اسلام را دنبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به جایگاه اهل بیت، توسل، زیارت و مناسک مذهبی در سنت‌های مختلف اسلامی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان اعتدال‌گرایی مذهبی و مقابله با افراط‌گرایی را بهتر بفهمند.
• علاقه‌مندان به مباحث وحدت اسلامی و گفت‌وگوی بین‌مذهبی که به دنبال نمونه‌های مشخص و مستند هستند.