کتاب بوشهر در آیینه آیین ها

کتاب بوشهر در آیینه آیین‌ ها نوشته‌ اسما حسینی که توسط نشر نیکایش منتشر شده، پژوهشی درباره‌ی آیین‌ها و فرهنگ عامه‌ی استان بوشهر است. نویسنده با تمرکز بر آیین‌های مذهبی، اجتماعی، درمانی و آیین‌های مرتبط با طبیعت در بوشهر تلاش می‌کند ساختار و عناصر تکرارشونده‌ی این مراسم را شناسایی کند. در این کتاب مفاهیمی مانند فرهنگ، فرهنگ عامه، فولکلور، باورهای عامه، اسطوره، خرافه و ادبیات عامه توضیح داده شده و سپس باتکیه‌بر رویکرد ساختارگرایی و نظریات پراپ و لوی‌ استروس، آیین‌های بوشهر تحلیل شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بوشهر در آیینه آیین ها

کتاب بوشهر در آیینه آیین‌ ها نوشته‌ی اسما حسینی با رویکردی تحلیلی به سراغ آیین‌های محلی استان بوشهر رفته و آن‌ها را به‌عنوان بخشی از فرهنگ عامه و هویت جمعی مردم این منطقه بررسی کرده است. این کتاب پنج فصل دارد. اسما حسینی در فصل نخست، مفاهیم پایه‌ای مانند فرهنگ، فرهنگ عامه، فولکلور، باورهای عامه، ادبیات عامه، اسطوره و خرافه را براساس دیدگاه‌های پژوهشگران مختلف توضیح داده و جایگاه آیین‌ها را در میان عناصر مادی و معنوی فرهنگ مردم روشن کرده است. در همین فصل، تقسیم‌بندی فرهنگ عامه، انواع باورها و نقش آن‌ها در زندگی روزمره و تاریخ ذهنی اقوام تشریح شده است. 

کتاب بوشهر در آیینه آیین‌ ها اثر اسما حسینی در فصل دوم به ساختارگرایی می‌پردازد و مسیر نظری خود را از فرمالیسم روسی و زبان‌شناسی سوسور آغاز می‌کند، سپس با معرفی مفاهیم کلیدی ساختارگرایی، روایت‌شناسی و به‌ویژه نظریه‌ی ولادیمیر پراپ درباره‌ی خویشکاری‌ها و ریخت‌شناسی قصه‌های پریان، چارچوبی برای تحلیل آیین‌ها فراهم می‌شود. نویسنده با شرح دقیق ۳۱ خویشکاری پراپ و اصول کار او، نشان می‌دهد چگونه می‌توان از این الگوها برای فهم ساختار آیین‌ها بهره گرفت. 

در فصل‌های بعدی کتاب بوشهر در آیینه آیین‌ ها، این چارچوب نظری بر آیین‌های مذهبی، اجتماعی، درمانی و آیین‌های مرتبط با طبیعت در بوشهر تطبیق داده شده است. آیین‌هایی مانند سوگواری محرم، چاووشی‌خوانی، سنج و دمام، چهارشنبه‌سوری، آیین‌های ماه رمضان، تولد، ازدواج، سوگ و آیین‌های درمانی مانند قزآوست‌نشینی و کنله در قالب عناصر مشترک و الگوهای تکرارشونده بررسی شده‌اند. در پایان نیز نقش جادو در آیین‌های درمانی بوشهر براساس دیدگاه جیمز جرج فریزر تحلیل شده است.

خلاصه کتاب بوشهر در آیینه آیین ها

کتاب بوشهر در آیینه آیین ها با طرح این پرسش پیش می‌رود که آیین‌های محلی بوشهر چه ساختاری دارند و چه الگوهای ثابتی در پسِ تنوع ظاهری آن‌ها پنهان است. نویسنده ابتدا فرهنگ، فرهنگ عامه، فولکلور، باورهای عامه، اسطوره، خرافه و ادبیات عامه را تعریف می‌کند و نشان می‌دهد آیین‌ها چگونه بخشی از میراث معنوی و حافظه‌ی جمعی مردم‌ هستند، سپس باتکیه‌بر ساختارگرایی، فرمالیسم و زبان‌شناسی، به سراغ نظریه‌ی پراپ می‌رود و مفهوم خویشکاری و ۳۱ کارکرد او را شرح می‌دهد. 

در ادامه، آیین‌های مذهبی، اجتماعی، درمانی و آیین‌های مرتبط با طبیعت در بوشهر بر اساس عناصری مانند مکان، خواندن، موسیقی، قربانی، تغذیه‌ی متبرک، همراهان، گیاه، آب، آتش، آهن، نشانه‌های دیداری و حرکات موزون تجزیه می‌شوند. کتاب نشان داده است که الگوهایی مانند آغاز آیین – همراهان – کنش – نشانه‌های دیداری – کشمکش – پایان یا نیاز – کنش – رفع نیاز در بسیاری از این آیین‌ها تکرار می‌شود و کارکردهایی مانند دفع شر، رفع کمبود، طلب، بزرگداشت و تسکین در مرکز آن‌ها قرار دارد.

چرا باید کتاب بوشهر در آیینه آیین ها را بخوانیم؟

کتاب بوشهر در آیینه آیین ها تصویری ساختارمند از آیین‌های بوشهر ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد پشت هر مراسم محلی، الگویی تکرارشونده از نیاز، کشمکش و رفع نیاز نهفته است. خواننده با مفاهیم فرهنگ عامه، فولکلور، اسطوره، خرافه و ساختارگرایی آشنا می‌شود و می‌بیند چگونه می‌توان آیین‌های مذهبی، اجتماعی و درمانی را به عناصر سازنده‌شان تجزیه کرد و از خلال آن‌ها به شناخت عمیق‌تری از فرهنگ بوشهر رسید.

خواندن کتاب بوشهر در آیینه آیین ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب بوشهر در آیینه آیین ها به علاقه‌مندان به فرهنگ عامه و فولکلور، دانشجویان و پژوهشگران انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، ادبیات و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به کسانی توصیه می‌شود که دغدغه‌ی شناخت آیین‌ها و آداب‌ورسوم بوشهر و تحلیل ساختاری آن‌ها را دارند و می‌خواهند پیوند میان نظریه‌های ساختارگرایی و آیین‌های محلی را دنبال کنند.