کتاب متل های دا (قصه های مادر)

کتاب متل های دا (قصه های مادر) نوشته‌ یداله عالیخانی، مجموعه‌ای از قصه‌ها و افسانه‌های عامیانه است که نویسنده آن‌ها را از زبان مادرش، دا، شنیده و سال‌ها بعد روی کاغذ آورده است. این کتاب توسط نشر پرپروک منتشر شده است و در قالب نسخه‌ای نسبتاً کوتاه، چندین قصه‌ی پی‌درپی را کنار هم نشانده است، قصه‌هایی پر از دیو و اژدها، شاهزاده و دختران زیبا، سرزمین‌های دور و نشانه‌های آشنا از زندگی روستایی. کتاب متل های دا (قصه های مادر) هم یادنامه‌ای برای یک مادر قصه‌گو است و هم ثبت بخشی از فرهنگ شفاهی. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب متل های دا (قصه های مادر)

کتاب متل های دا (قصه های مادر) با روایت شخصی نویسنده، یداله عالیخانی، از کودکی‌اش آغاز می‌شود، روزگاری که تلویزیون و رادیو در خانه نبود و قصه‌های دا تنها سرگرمی شبانه‌ی بچه‌ها به‌ شمار می‌آمد. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که مادرش، زنی روستایی و زحمت‌کش، در کنار کارهای سنگین روزانه، شب‌ها برای بچه‌ها قصه می‌گفته و همین قصه‌ها بعدها انگیزه‌ی نوشتن و سرودن را در او زنده کرده است. کتاب در ادامه، این قصه‌های شنیده‌شده را به‌شکل مجموعه‌ای از متل‌ها و افسانه‌ها کنار هم می‌آورد. 

کتاب متل های دا (قصه های مادر) اثر یداله عالیخانی شامل چندین قصه‌ی مستقل است که هرکدام دنیای مخصوص به خود را دارند، از دختر عقاب و اژدهای سرزمین بنفشه‌ها تا چهل گیسو، حلیمه و دیو خواهر. خواننده در این قصه‌ها با جوانان دلیر، دختران افسون‌شده، جادوگران سیاه‌دل، سیمرغ، اژدها و دیو روبه‌رو می‌شود و در کنار آن‌ها نشانه‌هایی از زندگی روستایی، باورهای مذهبی و اخلاقی و مثل‌ها و شعرهای عامیانه دیده می‌شود. 

کتاب متل های دا (قصه های مادر) از دل زبان گفتاری و لحن محاوره‌ای روستا شکل گرفته است. یداله عالیخانی کوشیده است همان واژه‌ها، ضرب‌آهنگ و شوخ‌طبعی مادرش را حفظ کند تا حال‌وهوای قصه‌گویی شبانه و جمع خانوادگی در متن زنده بماند. این کتاب در کنار روایت ماجراهای پرکشمکش، بر مفاهیمی مثل وفاداری، فداکاری، شجاعت، قناعت، حق‌طلبی و پیامدهای حرص و زیاده‌خواهی تأکید کرده است. 

هر قصه با ساختاری ساده و خطی پیش می‌رود، اما در دل خود لحظه‌های نمادین دارد، مثل دشت شقایق که از خون دیو خواهر سرخ می‌شود یا لاله‌هایی که روی دو قبر عاشق و معشوق می‌رویند و هر بهار همدیگر را در آغوش می‌گیرند. کتاب متل های دا (قصه های مادر) در مجموع تلاشی است برای ثبت و ماندگارکردن قصه‌هایی که اگر نوشته نمی‌شدند، همراه نسل قصه‌گو از بین می‌رفتند.

خلاصه کتاب متل های دا (قصه های مادر)

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

کتاب متل های دا (قصه های مادر) مجموعه‌ای از چند قصه است که از سنت متل‌گویی ایرانی برآمده‌اند. در داستان دختر عقاب، جوانی به نام جمشید با مهربانی‌اش نسبت به موش‌ها به گنج می‌رسد، عاشق دختر عقاب می‌شود و برای شکستن طلسم جادوگر راهی سفری خطرناک می‌شود. در داستان اژدهای سرزمین بنفشه‌ها، جوانی به نام نوروز با کمک سیمرغ، مورچه‌ها، بلندگوش و بلندپا به جنگ اژدهایی می‌رود که سرزمین را ویران کرده است و از دل این نبرد، آیینی به نام نوروز شکل می‌گیرد. 

در قصه‌ی چهل گیسو، ملک جمشید با دیدن تصویر دختر امپراتور چین و ماچین دل‌باخته می‌شود و با نیرنگی خلاقانه، اسب‌های چوبی و سفر طولانی، او را از قصر نفوذناپذیرش بیرون می‌آورد. حلیمه، داستان دختر زشتی است که در حمام با دخالت دختر شاه پریان زیبا می‌شود، به همسری شاهزاده درمی‌آید و با بخشش و بزرگواری‌اش توطئه‌ی صدراعظم را خنثی می‌کند. در داستان دیو خواهر نیز معجون جادوگر خانواده‌ای را صاحب دختری می‌کند که به‌تدریج به دیوی آدم‌خوار بدل می‌شود و برادرش پیروز ناچار می‌شود برای نجات مردم، طلسم او را بشکند.

چرا باید کتاب متل های دا (قصه های مادر) را بخوانیم؟

کتاب متل های دا (قصه های مادر) فرصتی است برای آشنایی نزدیک با قصه‌هایی که در فضای روستایی و خانوادگی شکل گرفته‌اند و نسل‌ها سینه‌به‌سینه منتقل شده‌اند. این اثر هم برای شناخت لحن و تخیل قصه‌گویی مادرانه ارزش دارد و هم برای دیدن بازتاب باورها، ترس‌ها، آرزوها و اخلاقیات مردم در قالب متل‌ها و افسانه‌ها.

خواندن کتاب متل های دا (قصه های مادر) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب متل های دا (قصه های مادر) به علاقه‌مندان به قصه‌های عامیانه ایرانی، پژوهشگران فرهنگ و فولکلور، دوستداران افسانه‌های جادویی و کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند حال‌وهوای قصه‌گویی مادرانه و شب‌های کودکی در فضای روستایی را در قالب متن تجربه کنند.