کتاب زیب نامه

کتاب زیب‌نامه نوشته‌ی نواب میر گل‌محمدخان زیب‌مگسی با مقدمه، تصحیح و تعلیقات مجیب‌الرحمن دهانی و ویرایش مریم غفاری جاهد اثری است که نشر کلید پژوه آن را منتشر کرده است. این کتاب به زندگی، آثار و سبک شعری زیب‌مگسی، شاعر پارسی‌گوی بلوچ، می‌پردازد و در کنار مقدمه‌ای مفصل، متن تصحیح‌شده‌ی دیوان زیب‌نامه و بخش‌هایی از دیگر مجموعه‌های او را در بر دارد. در صفحات آغازین، تاریخچه‌ای از شعر فارسی در بلوچستان، جایگاه زبان فارسی در شبه‌قاره و موقعیت خانوادگی و سیاسی زیب‌مگسی ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زیب نامه

کتاب زیب‌نامه اثری پژوهشی‌ـ‌متنی درباره‌ی نواب میر گل‌محمدخان زیب‌مگسی، شاعر نامدار پارسی‌گوی بلوچستان، است که مجیب‌الرحمن دهانی آن را با مقدمه، تصحیح و تعلیقات فراهم کرده و مریم غفاری جاهد ویرایش آن را بر عهده داشته است. در آغاز کتاب زیب‌نامه، نویسنده با ترسیم پس‌زمینه‌ی تاریخی و فرهنگی بلوچستان، از سنت شفاهی قوم بلوچ، رواج زبان فارسی در افغانستان، ایران، پاکستان و هند و نقش مدارس دینی در تداوم این زبان سخن گفته است. سپس جایگاه شعر فارسی در بلوچستان و حضور شاعرانی چون رابعه‌ی قزداری، آخوندزاده عبدالعلی و صوفی فیض‌محمد فیضل معرفی شده است. در ادامه‌ی کتاب زیب‌نامه، فصل «احوال و آثار زیب مگسی» به زندگی شخصی و خانوادگی زیب‌مگسی، نسب او در خاندان سرداران مگسی، تربیت علمی و دینی، استادانش و گستره‌ی مطالعاتش در زبان‌های فارسی، عربی، اردو، سندی، پنجابی، سرائیکی و هندی اختصاص دارد. سپس ساختار سه‌گانه‌ی آثار او یعنی پنج گلدسته‌ی زیب، خزینه‌الاشعار و ارمغان عاشقان توضیح داده شده و جایگاه هر یک در کارنامه‌ی شعری او روشن شده است. بخش‌های بعدی کتاب زیب‌نامه به معرفی دقیق اجزای پنج گلدسته (زیب‌نامه، دیوان عجیب، دیوان البحور، کتاب الصنایع ترجیع‌بند و کتاب الافراد)، شرح بحور و اوزان گوناگون، شیوه‌ی نام‌گذاری بحور، و تحلیل سبک، موسیقی و عرفان در شعر زیب‌مگسی می‌پردازد. در فصل‌های پایانی، زبان و واژگان، گویش بلوچی در شعر، ردیف و قافیه، قافیه‌ی درونی، و مضامین عرفانی مانند عشق، فنا و بقا، تقابل عقل و عشق، وحدت وجود و نقش پیر و مراد بررسی شده است.

خلاصه کتاب زیب نامه

کتاب زیب‌نامه تصویری جامع از جهان شعری و فکری نواب میر گل‌محمدخان زیب‌مگسی ارائه می‌کند. متن با شرح زمینه‌ی تاریخی و فرهنگی بلوچستان و نقش زبان فارسی در این سرزمین آغاز می‌شود و سپس به زندگی خانوادگی و سیاسی زیب‌مگسی، تربیت او در محیطی سرداری و چندزبانه و گسترش شهرتش در هند، ایران، توران و تاجیکستان می‌پردازد. در میانه‌ی کتاب، ساختار سه‌گانه‌ی آثار او و به‌ویژه مجموعه‌ی پنج گلدسته تشریح می‌شود: از زیب‌نامه و دیوان عجیب تا دیوان البحور، کتاب الصنایع و کتاب الافراد. در بخش‌های تحلیلی، نویسنده زبان ساده و تصویری زیب‌مگسی، تأثیر گویش بلوچی، بسامد واژگان فارسی در برابر عربی، تنوع بحور و اوزان، ردیف‌های فعلی و قافیه‌های درونی را بررسی کرده است. سپس مضامین عرفانی شعر او مانند عشق سوزان، عزلت، فنا و بقا، تقابل عقل و عشق، وحدت وجود و جایگاه پیر و مراد تحلیل شده و نشان داده شده که چگونه زیب‌مگسی در عین تأثیرپذیری از سبک‌های خراسانی، عراقی و هندی، به سوی سبکی متمایز حرکت کرده است.

چرا باید کتاب زیب نامه را بخوانیم؟

این کتاب تصویری کم‌نظیر از پیوند شعر فارسی با فرهنگ بلوچ و فضای چندزبانه‌ی شبه‌قاره ارائه می‌کند و در عین حال خواننده را با شاعری آشنا می‌سازد که هم در تخمیس آثار بزرگان و هم در نوآوری‌های وزنی و سبکی برجسته است. مطالعه‌ی آن برای فهم گستره‌ی جغرافیایی و سبکی شعر فارسی و شناخت «سبک زیب» سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، علاقه‌مندان به شعر شبه‌قاره و بلوچستان، و کسانی که به عروض، موسیقی شعر و مباحث عرفانی در غزل فارسی توجه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای خوانندگانی که به دنبال آشنایی با شاعران کمتر شناخته‌شده‌ی پارسی‌گوی‌اند مناسب است.