کتاب مهندس شاعر

کتاب مهندس شاعر نوشته‌ی سیدعلی موسوی‌نیا با تخلص سعمن مجموعه‌ای از غزل‌ها، رباعی‌ها و شعرهای نیمایی و کلاسیک است که انتشارات کاروان ادب آن را منتشر کرده است. شاعر که خود مهندس است در مقدمه توضیح داده است که این دفتر نخستین مجموعه‌ی منتشرشده‌ی اوست و بخش مهمی از غزل‌ها و رباعی‌های عاشقانه‌ی آن را پیش از بیست‌وپنج‌سالگی سروده است. در مقدمه به‌روشنی گفته شده که سه محور اصلی این دفتر عبارت‌اند از انقلاب اسلامی، نقد غرب و غرب‌زدگی و عشق و عرفان؛ اما در ادامه، شعرهایی با مضامین اجتماعی، انتقادی، طنز، پارودی، مذهبی و خانوادگی نیز دیده می‌شود. ساختار کتاب متنوع است؛ از غزل‌های عاشقانه و عارفانه تا شعرهایی در رثای شخصیت‌های سیاسی و مذهبی، از قطعات انتقادی درباره‌ی رسانه، سلبریتی، فمینیسم و مسابقات اوقاف تا شعرهایی درباره‌ی مهاجرت، زندگی روزمره و رابطه‌ی پدر و دختر. شاعر در جای‌جای کتاب به پیوند میان «شعر» و «هندسه» اشاره کرده است و خود را «مهندس شاعر» می‌نامد؛ ترکیبی که هم در عنوان کتاب و هم در برخی شعرها به‌صورت مستقیم بازتاب یافته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مهندس شاعر

کتاب مهندس شاعر با مقدمه‌ای کوتاه از سیدعلی موسوی‌نیا آغاز می‌شود که در آن از خاستگاه فکری و عاطفی شعرهای خود سخن گفته است. او توضیح داده است که بیشتر شعرهای این دفتر در سه محور انقلاب اسلامی، نقد غرب و غرب‌زدگی و عشق و عرفان شکل گرفته‌اند و تأکید کرده است که بسیاری از غزل‌ها و رباعی‌های عاشقانه را در جوانی سروده است. در همان چند سطر نخست، ترکیب «تلفیق شعر و هندسه ترکیب جسم و روح» به‌عنوان نوعی خودمعرفی شاعر مطرح شده است؛ کسی که هم در جهان مهندسی حضور دارد و هم در جهان شعر. در ادامه‌ی کتاب، فهرست مفصلی از عناوین شعرها دیده می‌شود که از همان ابتدا تنوع موضوعی و لحن اثر را نشان می‌دهد؛ عناوینی مانند «تولدی دیگر»، «کار خودشونه»، «خودتحقیری»، «تاج و عمامه»، «ای بسا باعث ذلت فمینیسم»، «هجران ابراهیم»، «همیشه بچه افراط، طفل تفریط است»، «ذهن خود کم‌بین»، «پاسخ به شعری از ایرج میرزا در مورد حجاب»، «چشمان پرغرور تو»، «نسیم وفا»، «نور ولایت»، «هرگز پرنده فانی و میرا نمی‌شود»، «شعله عشق»، «صراط عمل»، «کشتی نجات»، «ای هشتمین ستاره‌ی دین»، «در رثای شهید رئیسی و یارانش»، «ریحانه‌ای چراغ خانه»، «چند شعر انتقادی و چند پارودی»، «شیرازه‌ی وطن»، «پول مفت»، «سلبریتی»، «پوشیدگی»، «مسابقات اوقاف» و چندین عنوان دیگر. کتاب مهندس شاعر در بدنه‌ی خود مجموعه‌ای از قالب‌ها و فضاهای شعری را کنار هم نشان داده است. در بخشی از کتاب، غزل‌ها و رباعی‌های عاشقانه و عارفانه با زبانی کلاسیک و تصویرهایی آشنا از شمع و پروانه، صبا، چمن، سوسن، غنچه و میکده دیده می‌شود؛ شعرهایی مانند «چشمان پرغرور تو»، «چمن دل»، «نسیم وفا»، «حسرت دوران» و «صدف عشق» که بیشتر بر رابطه‌ی عاشق و معشوق، هجران و وصال، امید و یأس و کشمکش دل متمرکز هستند. در بخش‌های دیگر، شعرهایی با مضمون مذهبی و آیینی آمده است؛ از مدح و مرثیه‌ی امامان شیعه در «کشتی نجات»، «ای هشتمین ستاره‌ی دین» و «سلسله‌ی ناب حدیث» تا شعرهایی درباره‌ی حوادث معاصر مانند «در رثای شهید رئیسی و یارانش» و «گلشن خون حرم» که به حادثه‌ی ترور در حرم شاهچراغ پرداخته است. در کنار این‌ها، قطعاتی انتقادی و طنزآمیز درباره‌ی غرب، فمینیسم، خودتحقیری فرهنگی، رسانه، سلبریتی‌ها، پول و اقتصاد، مسابقات اوقاف و بوروکراسی دیده می‌شود؛ شعرهایی مثل «کار خودشونه»، «خودتحقیری»، «ای بسا باعث ذلت فمینیسم»، «برنامه پاورقی»، «سلبریتی» و «مسابقات اوقاف» که لحن صریح‌تری دارند. در بخش پایانی نیز رباعی‌ها و شعرهای کوتاه متنوعی آمده است که برخی از آن‌ها به خود شعر، نقش شاعر، «مرگ مؤلف»، و نسبت هنر و تعهد پرداخته‌اند و برخی دیگر به زندگی روزمره، طنزهای کوچک و تجربه‌های شخصی شاعر نزدیک شده‌اند.

خلاصه کتاب مهندس شاعر

در مهندس شاعر شاعر در مقدمه سه محور اصلی دفتر را نام برده است: انقلاب اسلامی، نقد غرب و غرب‌زدگی و عشق و عرفان. این سه محور در طول کتاب در قالب‌های مختلف شعری تکرار و بازآفرینی شده‌اند و در کنار آن‌ها موضوعات اجتماعی و خانوادگی نیز حضور پررنگی دارند. در بخش شعرهای عاشقانه و عارفانه، غزل‌ها و قطعاتی مانند «چشمان پرغرور تو»، «چمن دل»، «نسیم وفا»، «حسرت دوران»، «شعله‌ی عشق» و «صدف عشق» بر تجربه‌ی عشق، هجران، امید به وصال و کشمکش درونی عاشق تمرکز کرده‌اند. در این شعرها، راوی از رنج دوری، طولانی‌شدن شب‌های فراق، بی‌اثرشدن طب و دوا در برابر درد عشق و تبدیل‌شدن عشق به میوه‌ای ریشه‌دار در «چمن دل» سخن گفته است. در «شعله‌ی عشق» عشق نیرویی معرفی شده است که «یخ غم‌ها» را آب می‌کند و آسمان را نزدیک می‌آورد و در «زندگی» زندگی به‌صورت مجموعه‌ای از تصویرهای روشن و امیدبخش تعریف شده است؛ از «خواب خوش دخترکی معصوم» تا «جاده‌ای سرسبز» و «محضر سبز خدا». در محور مذهبی و آیینی، شعرهایی مانند «کشتی نجات»، «ای هشتمین ستاره‌ی دین»، «سلسله‌ی ناب حدیث»، «نور ولایت»، «هرگز پرنده فانی و میرا نمی‌شود» و «گلشن خون حرم» حضور دارند. در این شعرها، شاعر به شخصیت‌هایی چون حسین بن علی، امام رضا و مهدی صاحب‌زمان پرداخته است و آن‌ها را با تعبیرهایی مانند «مصباح هدی»، «کشتی نجات»، «گنج نهان» و «هشتمین ستاره‌ی دین» توصیف کرده است. در «گلشن خون حرم» و «مسلمانان به پا خیزید» حادثه‌ی ترور در حرم شاهچراغ و ضرورت ایستادگی در برابر «ابوسفیان دوران» و «چاهسار مکر نامردان» طرح شده است. شعر «در رثای شهید رئیسی و یارانش» نیز با زبانی سوگوارانه به ستایش «یاران خدمت» و «سرافراز دوران خدمت» پرداخته است. در محور نقد غرب و غرب‌زدگی، شعرهایی مانند «تولدی دیگر»، «کار خودشونه»، «خودتحقیری», «مهاجر! با تو هستم هان!»، «برنامه پاورقی»، «سلبریتی»، «پول مفت» و چند شعر دیگر دیده می‌شود. در «تولدی دیگر» شاعر از «جهان سوم» به‌عنوان جایی یاد کرده است که در آن «غرب‌پرستی» و «خویش‌ناباوری» رواج دارد و به بحث «هنر برای هنر» واکنش نشان داده است. در «خودتحقیری» داستان پزشکی روایت شده است که شیفته‌ی غرب است و همه‌چیز را به «رایانه» و «لپ‌تاپ» می‌سپارد و در نهایت نسخه‌نویسی‌اش به‌طور کامل به سیستم دیجیتال منتقل می‌شود؛ روایتی که به نوعی خودکم‌بینی فرهنگی و شیفتگی افراطی به غرب اشاره کرده است. در «مهاجر! با تو هستم هان!» شاعر مهاجری را خطاب قرار داده است که در «غرب بی‌احساس» زندگی می‌کند و او را به بازگشت به «شهر عشق و آزادی» و «ایرانشهر» فرامی‌خواند و غرب را جایی توصیف کرده است که در آن «آزادی سراب است» و «ستاره تشنه‌ی یک جرعه عشق است». در بخش اجتماعی و انتقادی، شعرهایی مانند «ای بسا باعث ذلت فمینیسم»، «تاج و عمامه»، «همیشه بچه افراط، طفل تفریط است»، «ذهن خود کم‌بین»، «پاسخ به شعری از ایرج میرزا در مورد حجاب»، «پوشیدگی»، «مسابقات اوقاف»، «شیرازه‌ی وطن»، «پول مفت» و «سلبریتی» حضور دارند. در «ای بسا باعث ذلت فمینیسم» شاعر از زاویه‌ی دید خود به پیامدهای فمینیسم بر خانواده، کودکان و جایگاه زن پرداخته است و آن را عامل «ذلت» و «حسرت» دانسته است. در «تاج و عمامه» با طرح سؤال درباره‌ی تفاوت «تاج» و «عمامه» به نسبت میان سلطنت و ولایت فقیه پرداخته شده است. در «پاسخ به شعری از ایرج میرزا در مورد حجاب» و «پوشیدگی» حجاب به‌عنوان «بهترین راه صواب» و «نشانه‌ی اصیل حجب» معرفی شده است و شاعر با لحنی جدلی به نقد برهنگی و همجنس‌گرایی در غرب پرداخته است. در «مسابقات اوقاف» و «برنامه پاورقی» ساختار اداری، طراحی سؤال‌ها و پیگیری کارها با نگاهی طنزآمیز و انتقادی توصیف شده است. در کنار این محورها، شعرهایی با حال‌وهوای شخصی و خانوادگی نیز دیده می‌شود. «ریحانه‌ای چراغ خانه» تصویری صمیمی از گفت‌وگوی پدر و دختر در باغ است؛ جایی که دختر با زبانی کودکانه از «جریان زندگی» و کم‌کردن غم سخن می‌گوید. در برخی رباعی‌ها و قطعات کوتاه، شاعر به خود شعر، نقش شاعر، «مرگ مؤلف»، نسبت تعهد و زیبایی، و جایگاه «مهندس شاعر» در میان شرق و غرب پرداخته است و از این گفته است که «مرگ مؤلف است همان مرگ شعر و نشر» و «اگر هنر برای هنر مقصد است و راه، از چه به جای شعبده با شعر دم پرم؟».

چرا باید کتاب مهندس شاعر را بخوانیم؟

خواندن مهندس شاعر برای آشنایی با ترکیبی از تجربه‌ی شخصی، دغدغه‌های دینی و سیاسی و نگاه انتقادی به جهان معاصر مفید است. این کتاب تصویری از ذهن شاعری ارائه کرده است که هم در فضای مهندسی و دانشگاهی حضور دارد و هم در فضای شعر کلاسیک و آیینی؛ به همین دلیل در شعرهایش هم اصطلاحات و تصویرهای سنتی دیده می‌شود و هم اشاره‌هایی به رایانه، لپ‌تاپ، رسانه، سلبریتی و مسابقات تلویزیونی. یکی از ویژگی‌های شاخص این کتاب تنوع موضوعی آن است. در یک‌سو غزل‌ها و رباعی‌های عاشقانه و عارفانه قرار گرفته‌اند که بر رابطه‌ی عاشق و معشوق، هجران و وصال، امید و ناامیدی و جست‌وجوی معنای زندگی تمرکز کرده‌اند. در سوی دیگر شعرهایی با مضامین مذهبی و آیینی دیده می‌شود که به امامان شیعه، شهیدان، حوادثی مانند ترور در حرم شاهچراغ و درگذشت رئیس‌جمهور شهید پرداخته‌اند. در کنار این‌ها، شعرهایی انتقادی درباره‌ی غرب، فمینیسم، خودتحقیری فرهنگی، رسانه، اقتصاد، پول و ساختارهای اداری آمده است که نگاه شاعر به مسائل اجتماعی و سیاسی را نشان داده است. برای کسانی که به دنبال نمونه‌ای از شعر امروز با گرایش دینی و انقلابی هستند، این کتاب امکان مشاهده‌ی طیفی از موضوعات را در یک دفتر واحد فراهم کرده است؛ از مدح و مرثیه تا طنز اجتماعی و از غزل عاشقانه تا شعر مهاجرت. همچنین حضور شعرهایی مانند «زندگی»، «شعله‌ی عشق» و «هرگز پرنده فانی و میرا نمی‌شود» نوعی نگاه امیدوارانه و معنوی به زندگی را نشان داده است که می‌تواند برای خواننده‌ای که در پی خواندن متنی سرشار از تصویرهای امیدبخش و معنابخش است جذاب باشد. در نهایت، مهندس شاعر نمونه‌ای است از این‌که چگونه یک شاعر می‌تواند میان هویت حرفه‌ای خود به‌عنوان مهندس و هویت شعری خود پیوند برقرار کند و این دو را در عنوان، مقدمه و برخی شعرها به هم گره بزند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مهندس شاعر به علاقه‌مندان شعر فارسی کلاسیک و نیمایی که به مضامین دینی، انقلابی و اجتماعی توجه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به نقد غرب و غرب‌زدگی، موضوعاتی مانند حجاب، فمینیسم، مهاجرت، رسانه و سلبریتی از زاویه‌ی دید مذهبی و انتقادی علاقه‌مند هستند. دانشجویان و خوانندگان جوانی که در رشته‌های فنی و مهندسی تحصیل می‌کنند و در عین حال به شعر گرایش دارند نیز می‌توانند در این کتاب نمونه‌ای از پیوند میان هویت مهندسی و هویت شاعرانه را دنبال کنند.