کتاب آزادی و توسعه

کتاب آزادی و توسعه (Freedom : memoirs 1954-2021) نوشته آنگلا مرکل و باته باومن و ترجمه علی اشرف افخمی، روایتی مفصل درمورد زندگی شخصی و مسیر سیاسی یکی از اثرگذارترین رهبران معاصر آلمان است که نشر نیستان هنر آن را منتشر کرده است. این کتاب از دل تجربه‌ی زیسته‌ی آنگلا مرکل در دو نظام کاملاً متفاوت، یعنی دیکتاتوری آلمان شرقی و دموکراسی جمهوری فدرال آلمان، شکل گرفته و از کودکی او در خانواده‌ای کشیش‌زاده تا ۱۶ سال صدراعظمی و سپس کناره‌گیری از قدرت را در بر گرفته است. نویسندگان به جزئیات زندگی روزمره در آلمان شرقی، محدودیت‌ها، سازوکارهای امنیتی و فضای ایدئولوژیک آن دوره و نیز به فرازهای مهم سیاست آلمان متحد (از فروریختن دیوار برلین و وحدت دو آلمان تا بحران پناهجویان، همه‌گیری کووید - ۱۹، جنگ عراق، تحولات اتحادیه‌ی اروپا و شوک حمله‌ی روسیه به اوکراین) پرداخته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آزادی و توسعه اثر آنگلا مرکل و باته باومن

کتاب آزادی و توسعه به قلم آنگلا مرکل و مشاور دیرینه‌اش با نام باته باومن (Beate Baumann) نوشته است. این کتاب زندگی آنگلا مرکل را به دو نیمه تقسیم کرده است. نیمه‌ی اولْ ۳۵ سال زیستن در جمهوری دموکراتیک آلمان (آلمان شرقی) زیر یک نظام تک‌حزبی امنیتی و نیمه‌ی دومْ حضور در جمهوری فدرال آلمان (آلمان متحد) و تبدیل‌شدنِ یک پژوهشگر فیزیک و شیمی کوانتومی به نخستین صدراعظم زن آلمان را در بر گرفته است. کتاب حاضر در کنار بازگویی زندگی شخصی مرکل، به زمینه‌ی تاریخی و ساختارهای سیاسی و اقتصادی آلمان نیز پرداخته است. با مطالعه‌ی این اثر با جزئیات زندگی در آلمان شرقی، نقش دستگاه امنیتی استازی، محدودیت سفر، سهمیه‌بندی، کنترل رسانه و آموزش ایدئولوژیک آشنا می‌شوید و درمورد چالش‌های وحدت دو آلمان، خصوصی‌سازی گسترده‌ی دارایی‌های شرق توسط آژانس تروی‌هند، بیکاری، بازسازی اقتصادی، شکل‌گیری اقتصاد بازار اجتماعی و مناقشات سیاسی درون احزاب خواهید دانست.

همچنین کتاب آزادی و توسعه به بحران‌های بزرگ دوران صدراعظمی آنگلا مرکل مانند بحران پناهجویان ۲۰۱۵، همه‌گیری کووید - ۱۹، بحث انرژی هسته‌ای، سیاست‌های اقلیمی، مناقشات اتحادیه‌ی اروپا و در نهایت حمله‌ی روسیه به اوکراین می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه تصمیم‌های سیاسی در بستر نهادها، افکار عمومی، احزاب و فشارهای بین‌المللی شکل می‌گیرند. مقدمه‌ی مفصل مترجم نیز با طرح نمونه‌هایی از مالزی، سنگاپور، چین، ویتنام، آلمان و دیگر کشورها، این کتاب را به بحثی گسترده‌تر درباره‌ی حکمرانی، توسعه، سرمایه‌گذاری، نقش بخش خصوصی و اهمیت یادگیری از تجربه‌ی دیگران پیوند زده است.

خلاصه کتاب آزادی و توسعه

چگونه زنی که ۳۵ سال نخست زندگی‌اش را در یک نظام دیکتاتوری کمونیستی گذرانده، می‌تواند در نیمه‌ی دوم زندگی‌اش قدرتمندترین مقام اجرایی آلمان متحد را برای ۱۶ سال در اختیار بگیرد و بدون برکناری یا کودتا، در نهایت داوطلبانه، از قدرت کنار برود؟ آنگلا مرکل و باته باومن برای پاسخ به این پرسش، از روایت جزئی‌ترین لایه‌های زندگی روزمره‌ی آنگلا مرکل شروع کرده‌اند؛ کودکی در خانواده‌ی یک کشیش پروتستان در آلمان شرقی، زندگی در مستغلات والدهوف در تمپلین، هم‌نشینی با افرادی دارای اختلال یادگیری، تجربه‌ی کار و بازی در کنار کارگاه‌ها و مزرعه و شکل‌گیری نخستین درک‌ها از عدالت، مسئولیت و تفاوت میان زندگی رسمی و زندگی واقعی.

کتاب به‌تدریج فضای آلمان شرقی را ترسیم می‌کند و از مصادره‌ی زمین‌ها و کسب‌وکارها، سلطه‌ی استازی بر زندگی خصوصی، کنترل رسانه و آموزش، اجبار به گذراندن دروس مارکسیسم - لنینیسم، محدودیت سفر، سهمیه‌بندی، ممنوعیت‌های ظاهراً کوچک مثل شلوار جین و موی بلند در مدارس و شبکه‌ی خبرچینی می‌گوید. آنگلا مرکل در چنین شرایطی مسیر علمی خود را در فیزیک و شیمی کوانتومی انتخاب می‌کند؛ چون معتقد است دولت نمی‌تواند قوانین علم را تغییر دهد. او در المپیادهای ریاضی بلوک شرق مدال می‌گیرد، زبان روسی و انگلیسی می‌آموزد، دکتری خود را در آکادمی علوم برلین می‌گیرد و از نزدیک ناکارآمدی ساختار اقتصادی و سیاسی آلمان شرقی را لمس می‌کند.

فروریختن دیوار برلین در ۹ نوامبر ۱۹۸۹ موجب می‌شود آنگلا مرکل طعم آزادی را بچشد. کتاب حاضر وارد نیمه‌ی دوم زندگی او می‌شود و از پیوستن او به جنبش بیداری دموکراتیک، حضور در دولت انتقالی آلمان شرقی به‌عنوان معاون سخنگو، مشارکت در فرایند وحدت، ورود به بوندستاگ، وزارت زنان و جوانان و سپس وزارت محیط‌زیست و ایمنی هسته‌ای و رهبری حزب دموکرات مسیحی و رسیدن به صدراعظمی می‌گوید. نویسندگان نشان می‌دهند که مرکل چگونه با تکیه بر چند اصل ثابت، سیاست را پیش می‌برد؛ شفافیت و پرهیز از پنهان‌کاری، اعتراف به اشتباه و عذرخواهی، دوری از لجن‌پراکنی، تمرکز بر تصمیم‌گیری به‌جای سخنرانی، اجماع‌سازی میان دولت و ملت و نیز نگاه واقع‌بینانه به محدودیت‌ها. کتاب در کنار روایت بحران‌ها به دستاوردهای اقتصادی دوران آنگلا مرکل نیز اشاره می‌کند و از رشد تولید ناخالص داخلی، افزایش درآمد سرانه، کاهش بیکاری، ثبات نسبی تورم و تقویت جایگاه صادراتی آلمان می‌گوید.

مترجم این اثر، علی اشرف افخمی، پرسیده است که چگونه می‌توان از تجربه‌ی آلمان و مسیر آنگلا مرکل برای بازاندیشی در حکمرانی و توسعه در ایران بهره گرفت.

چرا باید کتاب آزادی و توسعه را بخوانیم؟

این کتاب نشان می‌دهد که چگونه تصمیم‌های کلان سیاسی، از دل زندگی روزمره، تربیت خانوادگی، تجربه‌ی ترس و امید و مواجهه با شکست و خطا شکل می‌گیرند. روایت آنگلا مرکل، از کودکی در آلمان شرقی تا صدراعظمی در آلمان متحد، امکان مقایسه‌ی ملموس دو نوع حکمرانی را فراهم می‌کند؛ نظامی متمرکز، امنیتی و ناکارآمد در شرق و الگویی مبتنی‌بر دموکراسی، اقتصاد بازار اجتماعی و نهادهای پایدار در آلمان متحد. این کتاب برای کسانی که به موضوع توسعه و حکمرانی علاقه‌مند هستند، میدان مشاهده‌ای غنی فراهم کرده است. با مطالعه‌ی این اثر با سازوکارهای خصوصی‌سازی، چالش‌های بیکاری، نقش احزاب، اهمیت شفافیت مالی، نحوه‌ی مدیریت بحران‌ها (از جنگ و ترور تا همه‌گیری و موج پناهجویان) و رابطه‌ی دولت و جامعه در کشوری صنعتی آشنا می‌شوید.

مقدمه‌ی مترجم با پیوندزدن تجربه‌ی یادشده به نمونه‌های آسیایی و منطقه‌ای، امکان مقایسه و تأمل درباره‌ی وضعیت ایران را تقویت کرده است. از سوی دیگر، کتاب آزادی و توسعه تصویری از رهبری سیاسی ارائه کرده است که بر شنیدن، تحلیل، صبر، تصمیم‌گیری و پذیرش مسئولیت تأکید داشته است. آنگلا مرکل در این کتاب نه به‌عنوان قهرمانی بی‌خطا، بلکه به‌عنوان سیاستمداری نشان داده شده است که اشتباه می‌کند، بازنگری می‌کند، عذرخواهی می‌کند و بر اصولی مانند راست‌گویی، پرهیز از پوپولیسم و تقدم منافع ملی پافشاری داشته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به سیاست، تاریخ معاصر آلمان، تحولات اروپا و تجربه‌ی زیسته‌ی رهبران علاقه‌مند هستند. اثر حاضر برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، اقتصاد توسعه و مدیریت دولتی، منبعی غنی از مثال‌های عینی درباره‌ی حکمرانی، تصمیم‌گیری و نقش نهادهاست. همچنین این کتاب به مدیران، سیاست‌گذاران، فعالان اقتصادی و کسانی که دغدغه‌ی توسعه، سرمایه‌گذاری، صادرات و توانمندسازی بخش خصوصی را دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره آنگلا مرکل

آنگلا مرکل (Angela Merkel) سیاستمداری آلمانی و زاده‌ی ۱۷ ژوئیه ۱۹۵۴ در هامبورگ است. او از سال ۲۰۰۵ تا دسامبر ۲۰۲۱ به‌عنوان صدراعظم آلمان فعالیت کرد و همزمان در دوره‌هایی رهبری اتحادیه‌ی دموکرات مسیحی و اپوزیسیون را نیز بر عهده داشت. مرکل نخستین زن در تاریخ آلمان بود که به این مقام رسید و در دوران زمامداری‌اش به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین رهبران اروپا و جهان شناخته می‌شد. او در خانواده‌ای با پدر کشیش و مادر معلم رشد یافت و پس از مهاجرت به آلمان شرقی، تحصیلات خود را تا مقطع دکترا در رشته‌ی شیمی کوانتوم ادامه داد و تا پیش از ورود به سیاست به‌عنوان پژوهشگر فعالیت کرد.

مرکل پس از تحولات سال ۱۹۸۹ میلادی وارد عرصه‌ی سیاست شد و به‌سرعت در ساختار دولت و سپس در حزب اتحادیه‌ی دموکرات مسیحی پیشرفت کرد؛ تاجایی‌که در سال ۲۰۰۰ رهبری این حزب را به دست گرفت. او پس از انتخابات ۲۰۰۵ با تشکیل دولت ائتلافی به صدراعظمی رسید و در چهار دوره‌ی متوالی این سمت را حفظ کرد. در سیاست داخلی، برنامه‌هایی مانند گذار انرژی، اصلاحات نظام بهداشت و واکنش به بحران مهاجران و همه‌گیری کرونا از مهم‌ترین اقدامات او بود؛ درحالی‌که در عرصه‌ی خارجی بر همکاری‌های چندجانبه، تقویت اتحادیه‌ی اروپا و روابط فراآتلانتیک تأکید داشت.

آنگلا مرکل در حوزه‌ی مدیریت بحران مالی جهانی و بحران بدهی اروپا نیز نقش کلیدی ایفا کرد. او در سال ۲۰۱۸ میلادی اعلام کرد از رهبری حزب کناره‌گیری می‌کند و برای دوره‌ی پنجم نامزد نخواهد شد. کتاب آزادی و توسعه که به قلم او و در همکاری با مشاورش، باته باومن (Beate Baumann)، نوشته شده، درمورد زندگی شخصی و حرفه‌ای آنگلا مرکل به‌طور مفصل توضیح داده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

آنگلا مرکل در طول دوران فعالیت خود افتخارات متعددی کسب کرده است که از میان آن‌ها می‌توان به چند مورد مهم اشاره کرد:

او در سال ۲۰۲۳ نشان صلیب بزرگ درجه‌ی یک نشان لیاقت جمهوری فدرال آلمان (نسخه‌ی ویژه) را دریافت کرد که یکی از بالاترین افتخارات دولتی آلمان به شمار می‌رود. همچنین در سال ۲۰۱۱ مدال آزادی ریاست‌جمهوری ایالات متحده به او اعطا شد که از مهم‌ترین نشان‌های غیرنظامی آمریکاست. از دیگر افتخارات برجسته‌ی مرکل می‌توان به دریافت نشان لژیون دونور فرانسه (درجه‌ی صلیب بزرگ) در سال ۲۰۲۱ اشاره کرد. او در سال ۲۰۱۰ نیز نشان زاید از امارات متحده‌ی عربی را دریافت کرد که یکی از عالی‌ترین نشان‌های این کشور است. در سال ۲۰۰۶ نشان شایستگی جمهوری ایتالیا (درجه‌ی صلیب بزرگ) به آنگلا مرکل اعطا شد و در سال ۲۰۰۷ نیز نشان شایستگی سلطنتی نروژ (درجه‌ی صلیب بزرگ) را دریافت کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

- نیویورک تایمز: کتاب آزادی و توسعه به‌طرز شگفت‌آوری پرشتاب و روشنگر است.

- واشنگتن پست: این کتاب به ما یادآوری می‌کند که نوع دیگری از سیاست که انسان‌گرایانه و فروتنانه است، می‌تواند وجود داشته باشد.

- گاردین: کتاب آزادی و توسعه بیش از آنکه زندگی‌نامه‌ای افشاگرانه یا تسویه‌حسابی سیاسی باشد، روایتی محتاطانه و تا حدی مبهم درمورد زندگی و صدارت آنگلا مرکل است. او در این کتاب از حمله‌ی مستقیم به منتقدان و مخالفانش می‌پرهیزد و حتی بسیاری از آن‌ها را عمداً نادیده می‌گیرد؛ درحالی‌که برخوردش با رهبران مختلف جهان، ازجمله سیاستمداران با دیدگاه‌های کاملاً متفاوت، عموماً همراه با احترام و درک متقابل است. بخش ابتدایی کتاب که به زندگی او در آلمان شرقی می‌پردازد، صریح‌تر و شخصی‌تر است و نشان می‌دهد که این بخش شاید مهم‌ترین انگیزه‌ی او برای نوشتن بوده است. در مقابل، بخش‌های مربوط به سیاست جهانی و بحران‌هایی مانند بحران مالی، مهاجرت و تنش با روسیه با سرعتی بالا و بدون پرداخت عمیق به مسئولیت‌های شخصی او روایت می‌شوند. این کتاب تصویری از ویژگی‌های شخصیتی مثبت مرکل مانند عمل‌گرایی و تمایل به مصالحه ارائه می‌دهد، اما این پرسش را باقی می‌گذارد که آیا این ویژگی‌ها لزوماً به تصمیم‌گیری‌های درست سیاسی منجر شده‌اند یا نه.

درباره علی اشرف افخمی

علی اشرف افخمی زاده‌ی سال ۱۳۳۱‏ و مترجمی ایرانی است. برخی از کتاب‌هایی که او به پارسی برگردانده، عبارت است از «مدیریت استراتژیک در برنامه‌های توسعه»، «مربی توسعه، مربی جهان تراز»، «معمای توسعه، تجربه‌ی ماهاتیر محمد و مالزی»، «معماری توسعه، تجربه‌ی لی کوان یو و سنگاپور»، «رؤیای توسعه، محمد بن سلمان بن عبدالعزیز آل سعود» و «آزادی و توسعه».

بخشی از کتاب آزادی و توسعه

«در انتظار ولادیمیر پوتین

قبل از شام، می‌خواستم با هفت رهبر دیگر برای صرف پیش‌غذا ملاقات کنم. هوا عالی بود و می‌توانستیم در فضای باز بنشینیم. روزنامه‌نگاران مشتاق تصاویری بودند که حال و هوای بین شرکت‌کنندگان را منتقل کند. بنابراین توافق کردیم که یک تیم فیلمبرداری از هر کشور در گروه بتواند از ما فیلمبرداری کند، دور از دسترس. فیلمبرداران از اینکه می‌توانستند ما را در طول بحث‌های پرشورمان ثبت کنند، خوشحال بودند. اما فقط یک نفر غایب بود: «ولادیمیر پوتین». ما منتظر ماندیم و منتظر ماندیم!. اگر چیزی باشد که نتوانم تحمل کنم، دیر رسیدن شرکت کنندگان است. چرا او این کار را می‌کرد؟ می‌خواست چیزی را به چه کسی ثابت کند؟ یا واقعاً مشکل داشت؟ در ظاهر، داشتم با بقیه راحت گپ می‌زدم؛ اما در باطن و در درونم، غوغایی برپا بود. بعد از شام کاری‌مان، قرار بود یک دورهمی غیررسمی با حضور همسرانمان داشته باشیم. حیف می‌شد اگر همه چیز به تعویق می‌افتاد. داشتم می‌گفتم که بدون او شام می‌خوریم و بعداً در اسکله یک عکس دیگر می‌گیریم که پوتین، با حداقل چهل و پنج دقیقه تأخیر، از راه رسید.

از او پرسیدم: «مسئله تأخیرت چی بود؟»»