کتاب اشک اول تا مهرداد دوم

کتاب اشک اول تا مهرداد دوم (تاریخ ایران برای بچه‌های ایران – اشکانیان) نوشته‌ی مازیار بغلانی و ایلناز ابراهیمی به‌کوشش نشر آبشن منتشر شده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ای است که تاریخ ایران را برای مخاطبان کم‌سن‌وسال روایت کرده است و در این جلد به دوره‌ی اشکانیان و پادشاهانی مثل ارشک (اشک اول)، تیرداد یکم، فرهاد اول و مهرداد دوم پرداخته است. نویسندگان در این اثر تلاش کرده‌اند فضای ایران پس از سقوط هخامنشیان، ظلم جانشینان اسکندر و شکل‌گیری سلسله‌ی اشکانی را با زبانی روشن و مثال‌های قابل‌تصور برای بچه‌ها توضیح دهند. در کنار متن، نقشه‌ی ایران در جهان اشکانیان، معرفی سرزمین پارت، توضیح کوتاه درباره‌ی ادیان آن دوره مثل زرتشتی، میتراپرستی، زروانی و ماه‌پرستی و نیز معرفی نهادهایی مانند مجلس مهستان آمده است تا تصویر کامل‌تری از زندگی و سیاست در آن زمان ساخته شود. تصویرگری آتلیه محمدی‌فرد هم به فهم بهتر نبردها، شهرها و شیوه‌ی جنگیدن سواران اشکانی کمک کرده است. در پایان کتاب نیز به اوج قدرت اشکانیان، روابط آن‌ها با روم و چین و سرانجام این سلسله اشاره شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اشک اول تا مهرداد دوم

کتاب اشک اول تا مهرداد دوم از مجموعه‌ی تاریخ ایران برای بچه‌های ایران با تمرکز بر دوره‌ی اشکانیان نوشته‌ی مازیار بغلانی و ایلناز ابراهیمی است و از همان ابتدا با یک مقدمه‌ی کوتاه برای بچه‌ها شروع می‌شود که توضیح می‌دهد چرا دانسته‌ها درباره‌ی اشکانیان کم است اما همین مقدار هم از اقتدار آن‌ها و پیروزی‌هایشان بر رومی‌ها خبر می‌دهد. متن سپس سراغ معرفی سرزمین پارت می‌رود؛ جایی که اشکانیان در آن ساکن بودند و امروز بخش‌هایی از خراسان، سمنان، سیستان‌وبلوچستان، ترکمنستان و افغانستان را دربر می‌گیرد. شغل پارتیان، دامپروری و پرورش اسب معرفی شده و بعد از آن، ادیان مهم آن دوره مثل زرتشتی، میتراپرستی، زروانی و ماه‌پرستی با توضیح‌های کوتاه و ستاره‌دار در پایین صفحه تعریف شده است تا خواننده با واژه‌های تازه تنها رها نشود. در ادامه‌ی کتاب اشک اول تا مهرداد دوم، داستان شکل‌گیری سلسله‌ی اشکانی از دل نارضایتی مردم ایران از حاکمان یونانی روایت شده است؛ زمانی که هخامنشیان از میان رفته بودند و جانشینان اسکندر با زورگویی حکومت می‌کردند. در این فضا ارشک (اشک) قبایل پارت را متحد می‌کند، علیه سلوکوس دوم می‌شورد و با شکست استاندار یونانی پارت، حکومت مستقلی را پایه‌گذاری می‌کند. کتاب در بخش‌های بعدی به ترتیب به پادشاهان بعدی می‌پردازد؛ از تیرداد یکم که اکباتان (همدان) را تصرف می‌کند تا فرهاد اول که با تیمارخوس، حاکم یونانی ماد، می‌جنگد و ماد را از سلطه‌ی یونانی‌ها بیرون می‌آورد. در بخش‌های میانی کتاب اشک اول تا مهرداد دوم، نویسندگان روی مهارت‌های جنگی اشکانیان تمرکز کرده‌اند؛ از جمله سوارکاری و تیراندازی در حال حرکت و استفاده از نقشه‌ی جنگ و گریز در نبرد با یونانیان. توضیح داده شده که چگونه سواران ایرانی پس از یک حمله‌ی کوبنده وانمود می‌کردند در حال فرارند تا سپاه یونان نظم خود را از دست بدهد و سپس گروه دیگری از سواران مخفی، حمله‌ی برق‌آسا را آغاز می‌کردند. در کنار این روایت‌ها، به مجلس مهستان هم پرداخته شده که برای محدودکردن قدرت شاهان اشکانی تشکیل شده بود و شاه را موظف می‌کرد قوانین تصویب‌شده را اجرا کند. در بخش‌های پایانی، کتاب به دوره‌ی مهرداد دوم می‌رسد؛ جایی که پیمان دوستی با روم بسته می‌شود و پس از مدت‌ها دوباره بین ایران و چین روابط سیاسی و بازرگانی برقرار می‌شود. متن در پایان، بدون ورود به جزئیات طولانی، اشاره می‌کند که اشکانیان چگونه ایران را به قدرتی بزرگ تبدیل کردند، از مرزها در برابر رومیان دفاع کردند و سرانجام این سلسله به‌دست اردشیر بابکان، بنیان‌گذار ساسانیان، پایان یافت. ساختار کتاب از مقدمه‌ی کلی تا معرفی پادشاهان و سپس جمع‌بندی نهایی، مسیر نسبتاً خطی و قابل‌پیگیری از این دوره‌ی تاریخی ساخته است.

خلاصه کتاب اشک اول تا مهرداد دوم

کتاب اشک اول تا مهرداد دوم با توضیح کوتاهی درباره‌ی کم‌بودن منابع مربوط به اشکانیان آغاز می‌شود و بلافاصله فضای تاریخی پس از سقوط هخامنشیان را ترسیم می‌کند؛ زمانی که مردم ایران زیر فشار جانشینان اسکندر و حاکمان یونانی زندگی می‌کردند و هر اعتراضی با خشونت پاسخ داده می‌شد. در چنین شرایطی و پس از حدود ۸۰ سال حکومت یونانیان، مردی به نام ارشک (اشک) قبایل پارت را متحد می‌کند و علیه سلوکوس دوم، حاکم یونانی ایران، قیام می‌کند. او با کمک سربازان ایرانی در سال ۲۳۹ پیش از میلاد، آندراگوراس استاندار ظالم پارت را شکست می‌دهد و مردم را از سلطه‌ی سلوکیان نجات می‌دهد و یک حکومت مستقل کوچک به‌وجود می‌آورد. سپس به هیرکانی (گرگان) می‌رود، حاکم یونانی آن‌جا را شکست می‌دهد و با گسترش پیروزی‌ها، آن‌قدر نیرومند می‌شود که در شهر آساک تاج‌گذاری می‌کند و شهر نسا را که نزدیک عشق‌آباد امروزی است به‌عنوان پایتخت اعلام می‌کند. در ادامه‌ی کتاب اشک اول تا مهرداد دوم، حکومت به برادر ارشک یعنی تیرداد یکم می‌رسد که مهم‌ترین اقدام او تصرف اکباتان (همدان) در زمان آنتیوخوس سوم است؛ هرچند شهر دوباره به‌دست یونانی‌ها می‌افتد و او ناچار می‌شود به مرزهای قبلی بازگردد. سپس کتاب به فرهاد اول می‌رسد که در سال ۱۷۱ پیش از میلاد به پادشاهی می‌رسد و به‌عنوان پادشاهی شجاع و دلیر معرفی شده است. او با تیمارخوس، حاکم یونانی ماد، می‌جنگد و ماد را برای همیشه از سلطه‌ی یونانی‌ها آزاد می‌کند. بعد از آن با حمله‌ای کوبنده، بابل و سلوکیه را از یونانیان می‌گیرد و در همان‌جا استقرار پیدا می‌کند. نویسندگان در این بخش، نقشه‌ی جنگ و گریز اشکانیان را توضیح داده‌اند؛ روشی که در آن سواران ایرانی پس از حمله، خود را در حال فرار نشان می‌دادند تا سپاه یونان آن‌ها را تعقیب کند، نظم خود را از دست بدهد و سپس با حمله‌ی ناگهانی گروه دیگری از سواران که در کمین بودند، شکست سختی بخورد. هم‌زمان اشاره می‌شود که در جبهه‌ی دیگر، سکاها به قلمرو ایران حمله کرده بودند و بخشی از سپاه فرهاد در آن‌جا شکست می‌خورد، اما در مجموع فرهاد ایران را به قدرتی بزرگ در دنیای آن روز تبدیل می‌کند. در بخش پایانی، کتاب به مهرداد دوم می‌رسد که با دولت روم پیمان دوستی می‌بندد و پس از دوره‌ی هخامنشیان دوباره روابط سیاسی و بازرگانی بین ایران و چین را برقرار می‌کند. متن در جمع‌بندی، مهم‌ترین دستاورد اشکانیان را بیرون‌راندن یونانیان از ایران و دفاع از مرزها در برابر رومیان معرفی کرده است و در پایان به این نکته اشاره کرده است که این سلسله سرانجام به‌دست اردشیر بابکان، بنیان‌گذار ساسانیان، از میان رفت.

چرا باید کتاب اشک اول تا مهرداد دوم را بخوانیم؟

کتاب اشک اول تا مهرداد دوم تصویری فشرده و قابل‌پیگیری از یکی از دوره‌های کمتر شناخته‌شده‌ی تاریخ ایران ارائه کرده است؛ دوره‌ای که در آن ایران از زیر سلطه‌ی جانشینان اسکندر بیرون می‌آید و به قدرتی بزرگ در برابر روم تبدیل می‌شود. متن کتاب با معرفی سرزمین پارت، شغل پارتیان، ادیان رایج و شیوه‌ی زندگی آن‌ها شروع شده و سپس با روایت قیام ارشک، گسترش حکومت اشکانی و نبردهای مهمی مثل جنگ‌های فرهاد اول با یونانیان، مسیر رشد این سلسله را نشان داده است. در خلال این روایت‌ها، مفاهیمی مثل مجلس مهستان، نقشه‌ی جنگ و گریز، روابط سیاسی با روم و چین و نقش سواران ایرانی در پیروزی‌ها توضیح داده شده است تا تاریخ فقط به نام پادشاهان محدود نماند. این کتاب برای آشنایی اولیه با اشکانیان، نام‌ها و مکان‌های مهم آن دوره و درک کلی از این‌که چگونه ایرانیان پس از هخامنشیان دوباره قدرت سیاسی خود را بازیافتند، متن مناسبی فراهم کرده است. توضیح‌های کوتاه درباره‌ی ادیان آن زمان و اشاره به شهرهایی مانند نسا، اکباتان، بابل و سلوکیه کمک کرده است که جغرافیا و فرهنگ آن دوره هم در کنار رویدادهای سیاسی دیده شود. تمرکز بر شجاعت سواران اشکانی، روش‌های جنگی و مقاومت در برابر قدرت‌های بزرگ، برای مخاطب کم‌سن‌وسال جذابیت داستانی ایجاد کرده است درحالی‌که اطلاعات تاریخی اصلی حفظ شده است. درنهایت، این اثر پلی بین نام‌های پراکنده‌ی کتاب‌های درسی و یک روایت منسجم‌تر از دوره‌ی اشکانیان ساخته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اشک اول تا مهرداد دوم به بچه‌ها و نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که کنجکاوند بدانند بعد از هخامنشیان چه بر سر ایران آمد و اشکانیان چگونه در برابر یونانیان و رومیان ایستادند. همچنین به دانش‌آموزانی پیشنهاد می‌شود که در درس تاریخ با نام اشکانیان، ارشک، فرهاد و مهرداد روبه‌رو می‌شوند و به‌دنبال متنی داستان‌گونه‌تر برای فهم بهتر این دوره هستند. مربیان، معلمان و والدینی که به‌دنبال منبعی برای توضیح ساده‌تر مفاهیمی مثل مجلس مهستان، سرزمین پارت، ادیان آن دوره و روابط ایران با روم و چین هستند نیز می‌توانند از این کتاب در کنار درس‌ها و گفت‌وگوهای خود استفاده کنند.