کتاب شبح

کتاب شبح (خاطرات سید علی جعفری؛ اسیر فراری از زندان تکفیری‌های سوریه) نوشته‌ محمدرضا نصرت و ویراسته زهرا حیدری، روایتی مفصل از زندگی و خاطرات سید علی جعفری است، جوانی افغانستانی‌تبار و بزرگ‌شده‌ی قم که به‌عنوان مدافع حرم به سوریه می‌رود، اسیر تکفیری‌ها می‌شود و پس از ماه‌ها شکنجه و زندان، از یکی از مخوف‌ترین زندان‌های آن‌ها فرار می‌کند. نویسنده در گفت‌وگوهای طولانی با سیدعلی جعفری، جزئیات زندگی او را از کودکی و نوجوانی در محله‌های حاشیه‌ای قم تا کارگری در کارخانه‌های دمپایی، ترک‌تحصیل، تصادف‌های سنگین، رفتن به سوریه، حضور در خط مقدم، بهداری، اسارت و فرار بازسازی کرده است. نشر خط مقدم این کتاب را منتشر کرده است. کتاب شبح از همان صفحات ابتدایی، فضای زندگی سخت یک خانواده‌ی مهاجر افغانستانی در قم، تجربه‌ی فقر، کارگری، ترک‌تحصیل و درعین‌حال شیطنت‌ها و رفاقت‌های نوجوانی را کنار هم می‌آورد و بعد به‌تدریج وارد فضای جنگ سوریه، تیپ فاطمیون، خط مقدم، مجروحان و شهدا و سپس اسارت در دست گروه‌های تکفیری می‌شود. کتاب بر پایه‌ی خاطرات شفاهی است که به‌صورت روایی و پیوسته تنظیم شده و فصل‌بندی آن از کودکی تا فرار از زندان و بازگشت، مسیر زندگی را قدم‌به‌قدم دنبال می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شبح

کتاب شبح نوشته‌ی محمدرضا نصرت با تمرکز بر زندگی و خاطرات سید علی جعفری، با فصل کودکی و نوجوانی شروع می‌شود و خواننده را به کوچه‌پس‌کوچه‌های قم و مدرسه‌ی ساده‌ای در محله‌ی قائم می‌برد، جایی که سید علی با فلک‌شدن‌های مکرر، شیلنگ قرمز بدنام، بازی در حیاط مدرسه، اخراج از کلاس و بازگشت مادرش برای راضی‌کردن مدیر، نخستین تجربه‌های تلخ‌وشیرین زندگی را پشت‌سر می‌گذارد. 

محمدرضا نصرت در این کتاب، کودکی و نوجوانی را نه‌فقط به‌عنوان مقدمه‌ای کوتاه، بلکه به‌عنوان بخشی جدی از روایت آورده است، از مرگ خواهر کوچکش لیلا، مهاجرت و فقر خانواده، خیانت شریک پدر، کار در کارخانه‌های دمپایی، ترک‌تحصیل در مقطع ابتدایی، سیگاری‌شدن در ۱۰ سالگی، تصادف‌های متعدد با موتور و بستری‌شدن طولانی در بیمارستان شریعتی تا بدهی سنگین خانواده. این بخش‌ها نشان می‌دهد قهرمان خاطرات، پیش از جنگ و اسارت، سال‌ها با سختی‌های دیگری دست‌وپنجه نرم کرده است. 

 کتاب شبح در ادامه، با فصل‌هایی مثل سفر به سوریه، پشیمانی، عملیات بزرگ، آغاز اسارت، خرید و فروش، بدترین روزها، زندان کوبرا، فرار از زندان کوبرا و کابوس‌ها و رؤیاها مسیر زندگی سید علی را از لحظه‌ی تصمیم برای رفتن به سوریه تا بازگشت دنبال می‌کند. کتاب با بخش تصاویر به پایان می‌رسد.

خلاصه کتاب شبح

کتاب شبح مسیر زندگی سید علی جعفری را از یک کودک مهاجر افغانستانی در قم تا اسیر فراری از زندان تکفیری‌های سوریه دنبال می‌کند. روایت با خاطرات مدرسه و کارهای سخت کودکی آغاز می‌شود، از کار در دمپایی‌سازی، نجاری و ساختمان‌سازی تا تصادف‌ها، دعواها و فشارهای زندگی مهاجرتی. او در ۱۰ سالگی سیگار می‌کشد، در نوجوانی عاشق موتور است و چندین‌بار تصادف می‌کند، یک‌ بار آن‌قدر شدید که نزدیک است دست‌وپایش را قطع کنند و خانواده زیر بار هزینه‌های سنگین بیمارستان می‌رود. در کنار این‌ها، رفاقت با سید مصطفی و دیگر هم‌محلی‌ها، دعواها، فرار موقت به کاشان و اردوگاه اصفهان به‌خاطر نداشتن مجوز تردد و تجربه‌ی بازداشت مهاجران افغانستانی، بخشی از پس‌زمینه‌ی شخصیتی او را می‌سازد.

نقطه‌ی عطف کتاب، آشنایی او با روایت‌های جنگ سوریه و شوق زیارت حرم حضرت زینب (س) است که او را به‌سمت اعزام می‌کشاند، سپس دوره‌ی آموزشی و حضور در خط مقدم، همراه با صحنه‌های شدید و ناراحت‌کننده‌ی جنگ، مجروحیت‌ها، اشتباهات، مقاومت‌ها و شهادت نیروها، بخش اصلی روایت را شکل می‌دهد. صحنه‌هایی مثل اشتباه ذاکر در گرفتن نیروهای خودی به‌جای دشمن، حمله‌ی شبانه‌ی مسلحین و مقاومت ذاکر و اسحاق روی خاک‌ریز، مجروح‌شدن سرباز سوری از سوراخ دیوار، قطع‌شدن پای سید عباس با گلوله‌ی اس‌پی‌جی و روزهایی که ده‌ها شهید و مجروح به بهداری می‌آورند، بخش مهمی از روایت را تشکیل می‌دهد. 

این کتاب به‌تفصیل از مجروحی می‌گوید که هر دو پایش قطع شده و با فریاد لبیک یا زینب جان می‌دهد، از ۱۳ شهید فاطمیون که بر اثر اشتباه آتش خودی در خانه‌ای هدف توپ قرار می‌گیرند و از رضا اسماعیلی که برای نجات یک پیک، جلوتر می‌رود، مجروح و اسیر می‌شود و تکفیری‌ها سرش را  می‌برند. در ادامه، سید علی وارد بهداری و سپس درگیر اسارت در دست تکفیری‌ها، شکنجه و انتقال به زندان می‌شود و در نهایت در جریان فرار دسته‌جمعی آزاد می‌گردد. پایان کتاب به بازگشت او و ادامه‌ی اثرات روحی جنگ و اسارت در زندگی‌اش اختصاص دارد.

چرا باید کتاب شبح را بخوانیم؟

کتاب شبح از زاویه‌دید یک جوان مهاجر افغانستانی که در قم بزرگ شده و به تیپ فاطمیون پیوسته، تصویری نزدیک از جنگ سوریه ارائه کرده است، تصویری که نه از پشت میز و گزارش رسمی، بلکه از دل خط مقدم، بهداری، خاک‌ریز و زندان به دست آمده است. این زاویه‌دید، هم تجربه‌ی مهاجرت، فقر، کارگری و حاشیه‌نشینی را نشان می‌دهد و هم ورود همین نسل به میدان جنگ و اسارت را. 

جنگ در این کتاب، فقط در سطح درگیری‌های نظامی نمانده و به لایه‌های انسانی آن پرداخته شده است، از رفاقت‌ها و شوخی‌های دوره‌ی آموزشی و شب‌های دور آتش، تا لحظه‌هایی مثل شهادت با لب تشنه، قطع‌شدن پاها، اشتباهات مرگ‌بار آتش خودی و سر بریدن اسیر درحالی‌که بی‌سیم روشن است. تضاد میان شیطنت‌های کودکی، عشق به موتور، سیگارکشیدن پنهانی و دعواهای محلی با صحنه‌های سخت جنگ و اسارت، تصویری چندبعدی از شخصیت سید علی ساخته است. خواندن شبح برای کسانی که می‌خواهند بدانند جنگ سوریه از نگاه نیروهای فاطمیون چگونه دیده شده و این نیروها در زندگی روزمره‌ی خود چه گذشته‌ای داشته‌اند، تجربه‌ای متفاوت فراهم می‌کند. 

خواندن کتاب شبح را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شبح به کسانی که به موضوع مدافعان حرم، تیپ فاطمیون و جنگ سوریه علاقه‌مند هستند، پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین برای پژوهشگران و دانشجویانی که در حوزه‌های مطالعات جنگ، مهاجرت افغانستانی‌ها در ایران یا خاطرات رزمندگان کار می‌کنند، منبعی میدانی و پرجزئیات باشد. این کتاب به خوانندگانی که دنبال روایت‌های شخصی و صریح از تجربه‌ی اسارت، شکنجه و فرار از زندان‌های گروه‌های تکفیری هستند نیز توصیه می‌شود. کسانی که نسبت به توصیف صحنه‌های خشونت، جراحت و شهادت حساسیت شدید دارند، بهتر است پیش از انتخاب کتاب، این نکته‌ها را در نظر بگیرند.