کتاب قلم و شمشیر

کتاب قلم و شمشیر (گفت‌وگوی دیوید بارسامیان با ادوارد سعید) (The pen and the sword) نوشته‌ دیوید بارسامیان توسط انتشارات نجوای نقره‌ای منتشر شده است. این کتاب بر پایه‌ی مجموعه مصاحبه‌هایی شکل گرفته که بارسامیان طی سال‌ها در نیویورک و در قالب برنامه‌های رادیویی با سعید انجام داده و بعدتر به‌صورت کتابی مستقل گردآوری شده است. متن اصلی این اثر به انگلیسی بوده که ابتدا توفیق الاسدی آن را به عربی برگردانده و سپس خدیجه حیدری ترجمه‌ی فارسی را براساس نسخه‌ی عربی فراهم کرده است. کتاب قلم و شمشیر در قالب گفت‌وگو به زندگی شخصی، تجربه‌ی تبعید، بیماری، تهدید، فعالیت سیاسی و اندیشه‌ی نظری سعید درباره‌ی امپریالیسم، شرق‌شناسی، مسئله‌ی فلسطین، نقش روشن‌فکر، فرهنگ و موسیقی می‌پردازد و در کنار آن، مقدمه‌ی مفصل اقبال احمد تصویری تحلیلی از جایگاه سعید در جهان عرب و فضای فکری معاصر ترسیم کرده است. ساختار کتاب ترکیبی از مقدمه‌ها و چند بخش گفت‌وگویی است که در آن‌ها پرسش‌های بارسامیان بهانه‌ای برای بازکردن گره‌های فکری و زیسته‌ی سعید می‌شود، از نقد صهیونیسم و رسانه‌های غربی تا تأمل درباره‌ی حافظه، پشیمانی، رستگاری و امکان آشتی. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قلم و شمشیر

کتاب قلم و شمشیر اثر دیوید بارسامیان با مقدمه‌ی تحلیلی و طولانی اقبال احمد آغاز می‌شود و از همان ابتدا نشان می‌دهد که صرفاً مجموعه‌ای از مصاحبه‌های پراکنده نیست، بلکه تلاشی است برای پیوندزدن زندگی و اندیشه‌ی ادوارد سعید در یک قاب واحد. این اثر در حقیقت تصویری روشن از زندگی، اندیشه‌ها و دغدغه‌های یکی از تأثیرگذارترین روشن‌فکران معاصر ارائه می‌دهد و خواننده را با دیدگاه‌های او درباره‌ی فرهنگ، سیاست، تبعید و نقش روشنفکر آشنا می‌کند.

موضوعات محوری کتاب شامل مسئله‌ی فلسطین، نقد صهیونیسم، شرق‌شناسی، بازنمایی جهان عرب و اسلام در رسانه‌ها و نسبت دانش و قدرت است. در کنار این مباحث، سعید از تجربه‌های شخصی خود نیز سخن می‌گوید و به تأثیر تبعید، هویت و خاطره در شکل‌گیری نگاهش می‌پردازد. ساختار گفت‌وگومحور کتاب باعث شده است که مفاهیم پیچیده‌ی فکری و سیاسی با زبانی روشن و قابل‌فهم مطرح شوند. کتاب قلم و شمشیر می‌تواند برای کسانی هم که نخستین‌بار با نام او روبه‌رو می‌شوند، مدخلی روشن و منسجم به جهان فکری‌اش باشد، چون پرسش‌های بارسامیان بسیاری از ابهام‌ها و سؤالات رایج درباره‌ی فلسطین، صهیونیسم، شرق‌شناسی و نقش روشن‌فکر را مستقیماً پیش می‌کشد و سعید ناچار است پاسخ‌هایی صریح و توضیح‌دار ارائه کند.

خلاصه کتاب قلم و شمشیر

دیوید بارسامیان در کتاب قلم و شمشیر، با طرح پرسش‌های پی‌درپی، ادوارد سعید را به بازگویی هم‌زمان زندگی شخصی و دستگاه فکری‌اش فرامی‌خواند. محور اصلی گفت‌وگوها مسئله‌ی فلسطین است، اما سعید از همان ابتدا توضیح می‌دهد که پرسش‌بودن فلسطین فقط یک مناقشه‌ی سیاسی نیست، بلکه تلاشی است برای حذف یک نام و یک مردم از موجودیت. او می‌گوید حتی خود فلسطینی‌ها گاهی هنگام به‌زبان‌آوردن نام فلسطین لرز خفیفی در ذهنشان حس می‌کنند، چون این نام به‌جای آنکه خنثی باشد، به میدان مناقشه تبدیل شده است. 

سعید در بخش سیاست و فرهنگ تبعید فلسطینی نشان می‌دهد چگونه پس از سال ۱۹۴۸ و فروپاشی جامعه‌ی فلسطینی، نوعی پوچی و خاموشی بر این مردم حاکم شد و سپس در اواخر دهه‌ی ۱۹۵۰ و بعد از آن، آگاهی ملی از دل ادبیات، شعر، روزنامه‌نگاری و کنش فرهنگی دوباره سر برآورد. او از گروه الارض، از شاعران و نویسندگانی چون محمود درویش و غسان کنفانی و از شکل‌گیری زبانی تازه سخن می‌گوید که صدای تبعید، مقاومت و طبقات فراموش‌شده را نمایندگی می‌کند. در برابر برچسب‌هایی مانند تروریست و پناهنده، سعید توضیح می‌دهد چگونه تجربه‌هایی مثل حمله‌ی ۱۹۸۲ اسرائیل به لبنان، کلیشه‌ها را ترک می‌اندازد و واقعیت دیگری از اسرائیل و فلسطین را آشکار می‌کند. 

در بخش‌های بعدی، سعید به پیوند دانش و قدرت می‌پردازد. او از مستشرقان و عرب‌شناسانی می‌گوید که در اسرائیل و آمریکا در خدمت دستگاه‌های نظامی و رسانه‌ای قرار گرفته‌اند، استادانی که در عین تدریس ادبیات و تاریخ اسلام، مشاور ارتش در سرزمین‌های اشغالی‌ هستند یا در رسانه‌های بزرگ آمریکا، اسلام را ذاتاً پیوندخورده با تروریسم معرفی می‌کنند. سعید این وضعیت را ادامه‌ی همان الگوهایی می‌داند که در شرق‌شناسی کلاسیک تحلیل کرده بود: تولید دانشی که به اشغال و سلطه مشروعیت می‌دهد. 

در کنار این تحلیل‌ها، کتاب به تجربه‌ی زیسته‌ی سعید نیز می‌پردازد: تهدید به مرگ، هشدارهای اف‌بی‌آی، هم‌زمانی این تهدیدها با ترور فعالان فلسطینی و درعین‌حال تصمیم او برای ادامه‌ی زندگی عادی، تدریس، سفر و نوشتن. او درباره‌ی بیماری سرطان خون خود حرف می‌زند و اینکه چگونه سعی می‌کند به‌جای غرق‌شدن در آینده، بر کارهایی که هنوز باید گفته و نوشته شوند، تمرکز کند. در گفت‌وگوها، لحظات پررنگی از مواجهه با اسرائیلی‌ها نیز روایت می‌شود: از راننده‌ی تاکسی‌ای که از سربازی‌نرفتنش می‌گوید تا متی پلد که انگیزه‌ی فعالیت صلح‌طلبانه‌اش را در یک کلمه خلاصه می‌کند: پشیمانی. در سراسر کتاب، ایده‌ی مرکزی این است که بدون به‌رسمیت‌شناختن رنج و روایت فلسطینی‌ها، هیچ صلح پایداری ممکن نیست و هر توافقی که بر انکار و نابرابری بنا شود، چیزی جز شکل دیگری از سلطه نخواهد بود.

چرا باید کتاب قلم و شمشیر را بخوانیم؟

کتاب قلم و شمشیر فرصتی فراهم کرده است تا اندیشه‌ی ادوارد سعید نه در قالب متنی کاملاً نظری، بلکه در شکل گفت‌وگویی زنده دیده شود. خواننده در این کتاب با همان مفاهیمی روبه‌رو می‌شود که در شرق‌شناسی و فرهنگ و امپریالیسم مطرح شده‌اند، اما این‌بار در پیوند مستقیم با زندگی روزمره‌ی سعید، تجربه‌ی تبعید، بیماری، تهدید و فعالیت سیاسی او. این پیوند میان زندگی و نظریه، فهم بسیاری از مواضع فکری سعید را روشن‌تر می‌کند. این کتاب همچنین تصویری از پشت‌صحنه‌ی سیاست خاورمیانه، مذاکرات ساف و اسرائیل، نقش رسانه‌های غربی و شبکه‌ی مستشرقان در آمریکا و اسرائیل ارائه می‌دهد که در متن‌های رسمی کمتر دیده می‌شود. 

گفت‌وگوها نشان می‌دهند چگونه برچسب‌هایی مانند تروریسم، خشونت و عقب‌ماندگی فرهنگی ساخته و تکرار می‌شوند و چه نسبتی با منافع سیاسی دارند. کتاب قلم و شمشیر فقط کتابی درباره‌ی فلسطین نیست؛ بحث‌های آن درباره‌ی تبعید، حافظه، پشیمانی، رستگاری، جهان‌گرایی و مسئولیت روشن‌فکر، برای فهم رابطه‌ی فرهنگ و قدرت در مقیاس گسترده‌تر نیز اهمیت دارد. برای کسانی که پیش‌تر آثار سعید را خوانده‌اند، این کتاب امکان تازه‌ای برای دیدن چهره‌ی انسانی‌تر و روزمره‌ی او فراهم می‌کند، از علاقه‌اش به موسیقی و اپرا تا شوخ‌طبعی و شیوه‌ی مواجهه‌اش با خطر و بیماری. 

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب قلم و شمشیر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مسئله‌ی فلسطین، صهیونیسم و سیاست خاورمیانه علاقه‌مند هستند و می‌خواهند این موضوعات را از زاویه‌ی تجربه‌ی شخصی و تحلیل فرهنگی ادوارد سعید دنبال کنند. دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های مطالعات فرهنگی، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات خاورمیانه و ادبیات تطبیقی که با کتاب‌هایی مانند شرق‌شناسی و فرهنگ و امپریالیسم سروکار دارند، می‌توانند تصویری تکمیلی از جهان فکری سعید به دست بیاورند. این اثر همچنین برای خوانندگانی که دغدغه‌ی تبعید، مهاجرت، حافظه‌ی جمعی، نقش روشن‌فکر و نسبت فرهنگ و قدرت را دنبال می‌کنند، منبعی غنی و تأمل‌برانگیز است.