کتاب طراحی برنامه درسی

کتاب طراحی برنامه درسی نوشته محسن حاجی تبار فیروزجائی، با رویکردی تحلیلی و جامع، مفاهیم بنیادین، ساختارها، اصول و الگوهای طراحی برنامه درسی را بررسی کرده و می‌کوشد با تکیه‌ بر پژوهش‌های علمی و تجارب آموزشی، راهنمایی کاربردی برای دانشجویان، معلمان، برنامه‌ریزان و علاقه‌مندان به حوزه‌ی آموزش فراهم کند. ساختار کتاب به گونه‌ای است که هم به مبانی نظری و هم به جنبه‌های عملی طراحی برنامه درسی می‌پردازد و با ارائه‌ی مثال‌ها، فعالیت‌ها و پرسش‌های تفکر برانگیز، مخاطب را به مشارکت فعال در فرایند یادگیری و طراحی برنامه‌های آموزشی دعوت می‌کند. این راهنما توسط نشر سمت منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طراحی برنامه درسی

کتاب طراحی برنامه درسی با تمرکز بر مفاهیم، ساختارها و فرایندهای برنامه‌ریزی آموزشی، به بررسی جامع و مرحله‌به‌مرحله‌ی طراحی برنامه‌های درسی می‌پردازد. محسن حاجی تبار فیروزجائی در این کتاب، ابتدا به ماهیت و تعاریف متنوع برنامه درسی پرداخته و سپس انواع برنامه‌های درسی (از جمله برنامه‌های صریح، پنهان و پوچ) را معرفی کرده است. 

کتاب در هشت فصل تنظیم شده و هر فصل به یکی از جنبه‌های کلیدی طراحی برنامه درسی اختصاص یافته است؛ از شاخص‌های برنامه‌ی مطلوب و مبانی فلسفی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی گرفته تا اجزا، عناصر، الگوها و معیارهای سازماندهی برنامه درسی. محسن حاجی تبار فیروزجائی با بهره‌گیری از دیدگاه‌های صاحب‌نظران داخلی و خارجی، تلاش کرده تا پیچیدگی‌های تصمیم‌گیری، نقش ذی‌نفعان، اهمیت مشارکت و ضرورت بازنگری مستمر در برنامه‌های آموزشی را روشن کند. 

کتاب طراحی برنامه درسی علاوه‌بر ارائه‌ی مباحث نظری، با مثال‌ها و فعالیت‌های عملی، مخاطب را به تحلیل انتقادی و کاربردی برنامه‌های آموزشی تشویق می‌کند و به‌ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی علوم تربیتی و مطالعات برنامه‌ریزی درسی، منبعی قابل اتکا به‌ شمار می‌آید.

خلاصه کتاب طراحی برنامه درسی

کتاب طراحی برنامه درسی با هدف تبیین اصول و فرایندهای طراحی برنامه‌های آموزشی، ابتدا به تعریف و تحلیل مفهوم برنامه درسی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این مفهوم، فراتر از فهرست دروس یا محتوای آموزشی، شامل مجموعه‌ای از تجربیات، اهداف، ارزش‌ها و فعالیت‌هایی است که یادگیرندگان در محیط آموزشی کسب می‌کنند. نویسنده با اشاره به انواع برنامه‌های درسی، اهمیت توجه به ابعاد غیررسمی و مغفول آموزش را برجسته می‌کند و نقش عوامل شناختی، اجتماعی، فیزیکی و مدیریتی را در شکل‌گیری تجربه‌ی یادگیری بررسی می‌کند. 

در ادامه، شاخص‌های برنامه درسی مطلوب و ویژگی‌های فرایند تدوین آن مطرح می‌شود؛ از جمله ضرورت برنامه‌ریزی نظام‌مند، مشارکت ذی‌نفعان، هدایت متخصصان و پایداری و انعطاف‌پذیری برنامه‌ها. اصول کلیدی طراحی برنامه درسی در دو دسته‌ی مرتبط با یادگیرنده (توجه به تفاوت‌های فردی، یادگیری فعال، انگیزه، کاربردی بودن و توسعه‌ی مهارت‌های قرن بیست‌ویکم) و جامعه (ارتباط با محیط، فرهنگ، آینده‌نگری و مشارکت) دسته‌بندی شده‌اند. 

کتاب همچنین به مبانی فلسفی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی طراحی برنامه درسی می‌پردازد و تأثیر دیدگاه‌های مختلف (ایدئالیسم، رئالیسم، پراگماتیسم، اگزیستانسیالیسم و ...)، نظریه‌های یادگیری و ارزش‌های فرهنگی را بر ساختار و محتوای برنامه‌های آموزشی تحلیل می‌کند. اجزا و عناصر برنامه درسی (هدف، محتوا، سنجش، فعالیت‌های یادگیری، روش تدریس و منابع) به‌تفصیل شرح داده شده و الگوهای مختلف طراحی (سیستمی، منطقی، متمرکز، غیرمتمرکز، نتایج‌محور، فرایندمحور و ...) معرفی شده‌اند. 

در فصل‌های پایانی، معیارهای سازماندهی برنامه درسی (استمرار، توالی، انسجام و تعادل) و نقش چهارچوب‌ها و اسناد راهبردی در تدوین برنامه‌های آموزشی بررسی می‌شود. نویسنده با تأکید بر ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی مستمر برنامه‌ها، اهمیت مشارکت معلمان، دانش‌آموزان، والدین و سایر ذی‌نفعان را در موفقیت برنامه‌های درسی برجسته می‌کند.

چرا باید کتاب طراحی برنامه درسی را بخوانیم؟

یکی از ویژگی‌های این کتاب، توجه به ابعاد مختلف برنامه درسی (از جمله برنامه‌های پنهان و پوچ) و بررسی نقش عوامل اجتماعی، فرهنگی، روان‌شناختی و مدیریتی در شکل‌گیری تجربه‌ی یادگیری است. همچنین، کتاب با ارائه‌ی مثال‌ها، فعالیت‌ها و پرسش‌های تفکر برانگیز، مخاطب را به مشارکت فعال در فرایند یادگیری و طراحی برنامه‌های آموزشی تشویق می‌کند. ساختار مرحله‌به‌مرحله و پوشش مباحث نظری و عملی، این اثر را به منبعی مناسب برای دانشجویان، معلمان، برنامه‌ریزان و علاقه‌مندان به حوزه‌ی آموزش تبدیل کرده است.

خواندن کتاب طراحی برنامه درسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب طراحی برنامه درسی به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌ی علوم تربیتی، مطالعات برنامه‌ریزی درسی، معلمان، مدیران آموزشی، برنامه‌ریزان و علاقه‌مندان به بهبود کیفیت آموزش و طراحی برنامه‌های آموزشی پیشنهاد می‌شود. این کتاب برای کسانی که دغدغه‌ی ارتقای نظام آموزشی، تحلیل انتقادی برنامه‌های درسی یا مشارکت در تدوین و بازنگری برنامه‌های آموزشی را دارند هم مفید است.