کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

کتاب ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی نوشته‌ی محمدجعفر مستشرق و مریم پسیان اثری آموزشی‌ست که نشر قرآن و اهل بیت نبوت(ع)، ناشر آثار مجمع مدارس دانشجویی قرآن و عترت(ع)، آن را منتشر کرده است. این کتاب بر پایه‌ی کتاب تفکر مشاهده‌ای احمدرضا اخوت نوشته شده و بر مهارت مشاهده به‌عنوان نقطه‌ی آغاز فرایند ایده‌پردازی تمرکز دارد. نویسندگان با تکیه‌بر تجربه‌ی کار با نوجوانان، جوانان و هنرمندان، نشان داده‌اند که چگونه می‌توان از یک نگاه ساده به محیط اطراف، به ایده‌هایی برای خلق اثر هنری، حل مساله و طراحی روایت رسید. ساختار کتاب فصل‌بندی روشن و تمرین‌محور دارد و از مثال‌های عکاسی، داستان‌نویسی، فیلم‌نامه‌نویسی و هنرهای تجسمی برای توضیح مفاهیم استفاده شده است. پیوند مستمر مباحث با آیات و سوره‌های قرآن، ویژگی متمایز این کتاب است؛ به‌گونه‌ای که هر مهارت مشاهده، نقد، شخصیت‌پردازی یا ساختار، با نمونه‌هایی از سوره‌ها و تمرین‌های قرآنی همراه شده است. ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی به‌طور خاص برای کسانی نوشته شده که می‌خواهند نگاه خود را از سطح دیدن ظاهری به سطح فهم، تحلیل و تخیل ارتقا دهند و از این مسیر به ایده‌های خلاقانه برسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

کتاب ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی از مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی نسبت مشاهده، تفکر و ایده‌پردازی آغاز می‌شود و سپس در هشت فصل مهارت‌های مختلف لازم برای این فرایند را آموزش داده است. نویسندگان در مقدمه توضیح داده‌اند که ایده‌پردازی را در پنج مرحله می‌بینند: مشاهده و مواجهه با مساله، شناخت دقیق مساله و نیاز، شناخت اهداف و کمال مطلوب، تخیل و تفکر برای یافتن پاسخ، و در نهایت ارزیابی و عمل. بر این اساس، کتاب به‌صورت گام‌به‌گام طراحی شده تا خواننده بتواند از مشاهده‌ی حسی و عینی شروع کند و به تحلیل، روایت، شخصیت‌پردازی، تشخیص موضوع، کشف ساختار و در نهایت خیال‌پردازی برسد. در فصل نخست با عنوان مشاهده، مثال‌هایی از عکاسی، گیاهان، پرندگان، ستارگان، محل زندگی و حتی سوره‌های قرآن مانند تین و ملک آورده شده تا نشان دهد چگونه می‌توان نگاه روزمره را به نگاه دقیق و جست‌وجوگر تبدیل کرد. در ادامه، مولفه‌های مشاهده مانند تعادل، جزئیات، شباهت و تفاوت، نظم، رنگ، موقعیت مکانی، زمان، تعداد و تکرار به‌صورت جداگانه توضیح داده شده‌اند. در فصل‌های بعدی کتاب ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی، هر مهارت در قالب یک فصل مستقل پیگیری شده است. فصل دوم با عنوان روایت موضوع، به حرکت از کل به جزء و از جزء به کل در عکاسی، فیلم‌برداری و نوشتن می‌پردازد و مفهوم تفصیل را با مثال‌هایی از طبیعت، کاشی‌کاری، قالی‌بافی و سوره‌هایی مانند یس و عبس روشن می‌کند. فصل سوم با محور نقد و تحلیل، مهارت طبقه‌بندی را از طریق گونه‌های مختلف عکاسی و سپس نمونه‌هایی از سوره‌های واقعه و غاشیه آموزش داده و در ادامه به مفهوم اثرگذاری و اثرپذیری در هنر و زندگی و پیوند آن با سوره ناس پرداخته است. فصل چهارم به شخصیت‌پردازی اختصاص دارد و از طراحی شناسنامه شخصیت تا شبکه‌کردن صفات و نسبت عمل و عاقبت را توضیح داده و برای این منظور از سوره‌هایی مانند قلم، کافرون و بروج بهره گرفته است. فصل پنجم موضوع اثر، فصل ششم ساختار اثر، و فصل هفتم خیال‌پردازی را شرح داده‌اند؛ در این فصل‌ها مباحثی مانند شناخت موضوع از طریق پژوهش و مصادیق، بازنگری در تعاریف مرسوم با رجوع به سوره‌هایی چون مطففین و ضحی، کشف قوانین عالم در سوره‌هایی مانند انشراح و لیل، تحلیل ساختار در سوره فیل، و تقویت تخیل از راه تصویرسازی، تصور حالت‌های متضاد و شنیده‌ها با الهام از سوره‌هایی مانند زلزال، ملک و ناس مطرح شده است. در سراسر کتاب، تمرین‌های متعدد عملی برای عکاسی، نوشتن، مطالعه‌ی سوره‌ها و تحلیل تجربه‌های شخصی طراحی شده تا خواننده بتواند مفاهیم را در زندگی و کار هنری خود به‌کار بگیرد.

خلاصه کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

نویسندگان در ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی ابتدا نشان داده‌اند که هر ایده‌ی خلاقانه از یک مشاهده‌ی دقیق آغاز می‌شود. مشاهده در این کتاب فقط نگاه‌کردن به ظاهر اشیا نیست، بلکه شامل دیدن تعادل، جزئیات، شباهت‌ها و تفاوت‌ها، نظم، رنگ، موقعیت مکانی، زمان، تعداد و تکرار است. برای فعال‌کردن این نوع نگاه، تمرین‌هایی درباره‌ی عکاسی از گیاهان، پرندگان، ستارگان، محله‌ی زندگی و نیز توجه به سوره‌هایی مانند تین و ملک پیشنهاد شده است. در این تمرین‌ها خواننده تشویق شده گیاهان دارویی، درختان همیشه‌سبز، پرندگان شهر، صورت‌های فلکی و جزئیات محله‌ی خود را شناسایی کند، آن‌ها را عکاسی کند و ویژگی‌های بصری‌شان را یادداشت کند تا مشاهده از سطح کلی‌گویی به سطح توصیف دقیق برسد. در گام بعد، کتاب به روایت موضوع می‌پردازد؛ یعنی اینکه چگونه می‌توان از یک منظره‌ی کلی به اجزای آن رفت و دوباره از اجزا به کلیت بازگشت. مثال‌های عکاسی طبیعت، فیلم‌برداری از محله و هنرهایی مانند کاشی‌کاری و قالی‌بافی برای توضیح حرکت کل به جزء و جزء به کل به‌کار رفته‌اند. سپس مفهوم تفصیل و اجمال در متن، فیلم و سوره‌های قرآن مانند یس و عبس مطرح شده تا خواننده بیاموزد چگونه یک مساله را فصل‌فصل کند و دوباره به‌صورت یکپارچه ببیند. فصل نقد و تحلیل، مهارت طبقه‌بندی را از طریق گونه‌های عکاسی و سپس نمونه‌هایی از سوره واقعه و غاشیه آموزش داده و بعد مفهوم اثرگذاری و اثرپذیری را در زندگی و هنر با الهام از سوره ناس بررسی کرده است. در فصل شخصیت‌پردازی، کتاب از طراحی شناسنامه شخصیت، شناخت شبکه‌ی صفات و نسبت عمل و عاقبت سخن گفته و برای این کار به سوره‌هایی مانند قلم، کافرون و بروج رجوع کرده است. فصل موضوع اثر، بر شناخت عمیق موضوع از راه پژوهش، مشاهده و رجوع به قرآن (مثلاً سوره رعد، ضحی و انشراح) تاکید کرده و مفهوم شناخت موضوع از طریق مصادیق را با مثال‌هایی مانند زیبایی و موفقیت توضیح داده است. در فصل ساختار اثر، کتاب نشان داده که هر اثر هنری و هر داستان قرآنی ساختاری دارد و با تحلیل سوره فیل، خواننده را به کشف الگوهای تکرارشونده در تاریخ و زندگی روزمره دعوت کرده است. فصل خیال‌پردازی در پایان، مهارت تصویرسازی، تبدیل عکس به روایت، تصور حالت‌های متضاد در جهان، و تصویرسازی شنیده‌ها را با تمرین‌های متنوع و نمونه‌هایی از سوره‌های زلزال، ملک و ناس پرورش داده تا حلقه‌ی مشاهده، فهم، تحلیل و تخیل برای ایده‌پردازی کامل شود.

چرا باید کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی را بخوانیم؟

ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی مجموعه‌ای منسجم از مهارت‌هایی را کنار هم قرار داده که معمولاً هرکدام جداگانه آموزش داده می‌شوند: از مشاهده‌ی دقیق و عکاسی تا روایت، نقد، شخصیت‌پردازی، تشخیص موضوع، کشف ساختار و خیال‌پردازی. این کتاب نشان داده است که همه‌ی این مهارت‌ها حلقه‌های یک زنجیرند و بدون تقویت هم‌زمان آن‌ها، ایده‌پردازی در هنر و زندگی ناقص می‌ماند. ویژگی مهم دیگر آن پیوند مستمر با قرآن است؛ سوره‌ها نه‌تنها به‌عنوان متن دینی، بلکه به‌عنوان نمونه‌هایی برای مشاهده، طبقه‌بندی، روایت، شخصیت‌پردازی و کشف قوانین عالم خوانده شده‌اند. تمرین‌های کتاب نیز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که خواننده را از مطالعه‌ی صرف به عکاسی، نوشتن، تحلیل تجربه‌های شخصی و تدبر در سوره‌ها می‌کشانند و امکان می‌دهند مهارت‌ها در عمل شکل بگیرند. برای هنرمندان، دانشجویان هنر و علاقه‌مندان به کار خلاق، این کتاب می‌تواند پلی باشد میان زیست روزمره، متن قرآن و فرایند تولید ایده و اثر.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن ارتقای مشاهده برای ایده‌پردازی به هنرمندان جوان، دانشجویان رشته‌های هنر، فیلم، ادبیات و رسانه، مربیان فرهنگی و هنری، و نوجوانان و جوانانی پیشنهاد می‌شود که به تقویت نگاه، خلاقیت و ایده‌پردازی خود علاقه‌مند هستند و می‌خواهند این مسیر را در پیوند با قرآن و تمرین‌های عملی دنبال کنند.

بخشی از کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

«فرایند ایده پردازی از مشاهده شروع می‌شود. مشاهده از مختصات مساله، اجزای آن و محیط پیرامونی، شناخت دقیقی برای فرد ایجاد می‌کند و یا نیاز مشخصی برای او فهم می‌شود. با این شناخت است که انسان می‌تواند به خوبی برای رفع نیاز یا حل مساله و ایده پردازی در زمینه آن اقدام کند. پس از شناخت و طرح مساله و نیاز، زمان پاسخگویی و برطرف کردن نیاز است. اینجاست که انسان باید تفکر و تخیل خود را به کار گیرد تا بتواند با خلقی جدید یا ارائه راهکاری بدیع پاسخی مناسب به مساله و نیاز مورد نظر بدهد. محصول تفکر و تخیل شکل گیری ایده یا انگاره‌ای خلاقانه و جدید است که انسان می‌تواند با پرورش و عمل به آن راهکار یا اثری خلاقانه بر جای بگذارد. هر چه انسان تفکرش فعال‌تر باشد توان ایده پردازی او هم شکوفاتر می‌شود و هرچه انسان این توان را شکوفا کند توان تفکر او هم افزایش می‌یابد. تفکر عطیه‌ای الهی به انسان است که به واسطه آن می‌تواند نادیدنی‌ها را ببیند و مشاهده خود را از سطح محسوسات به سطح معقولات ارتقاء دهد. به واسطه این گوهر متمایز کننده انسان با سایر موجودات است که زندگی معنوی او رونق می‌یابد و مراحل و مراتب رشد را طی می‌کند. هر انسانی باید برای شکوفایی توان ایده پردازی خود عزم جدی داشته باشد. یکی از گروه‌هایی که به طور ویژه باید به فکر فعال سازی این توان در خود باشند هنرمندان هستند. خلق اثر هنری بدون ایده پردازی ممکن نیست. به همین جهت است که هنرمند باید توان تفکر بالایی داشته باشد. برای تولید اثر هنری مراحل مختلفی وجود دارد. بخش مهمی از این مراحل به خود هنرمند وابسته است. هر چه هنرمند فرایند تولید و ایده پردازی را بهتر بشناسد و در هر یک از بخش‌های این فرایند قدرتمندتر و توانمندتر شود به خلق اثری فاخر و مفید نزدیکتر می‌شود. فرایند ایده پردازی پنج مرحله دارد که عبارتند از مشاهده یا مواجهه با مسائل، شناخت دقیق مساله و نیاز مورد نظر و طرح آن، شناخت اهداف و کمال مطلوب، تخیل و تفکر برای یافتن پاسخ و ایده، ارزیابی، عمل و تولید اثری خلاقانه. هر یک از این مراحل نقشی اساسی و انکار نشدنی در فرایند ایده پردازی دارند و شکوفا نشدن هر بخش در فرد به معنی عدم پاسخگویی به مساله یا عدم خلق اثر هنری خواهد بود. به همین دلیل لازمه ایده پردازی، تقویت هر یک از مولفه‌های مطرح شده است. برای توانمند شدن در این فرایند لازم است مولفه‌های تفصیل داده شده به دقت مطالعه و تمرین شوند.»