کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی نوشته محمدجعفر مستشرق و مریم پسیان و اثری آموزشی است که نشر قرآن و اهل بیت نبوت (ع)، ناشر آثار مجمع مدارس دانشجویی قرآن و عترت (ع)، منتشر کرده است. این کتاب بر پایه‌ی کتاب تفکر مشاهده‌ای به قلم احمدرضا اخوت نوشته شده و بر مهارت مشاهده به‌عنوان نقطه‌ی آغاز فرایند ایده‌پردازی تمرکز کرده است. نویسندگان با تکیه‌ بر تجربه‌ی کار با نوجوانان، جوانان و هنرمندان نشان داده‌اند که چگونه می‌توان از یک نگاه ساده به محیط اطراف به ایده‌هایی برای خلق اثر هنری، حل مسئله و طراحی روایت رسید. پیوند مستمر مباحث با آیات و سوره‌های قرآن، ویژگی این کتاب است. کتاب حاضر به‌طور خاص برای کسانی نوشته شده است که می‌خواهند نگاه خود را از سطح دیدن ظاهری به سطح فهم، تحلیل و تخیل ارتقا دهند و از این مسیر به ایده‌های خلاقانه برسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی اثر محمدجعفر مستشرق و مریم پسیان

کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی از مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی نسبت مشاهده، تفکر و ایده‌پردازی آغاز می‌شود و سپس در هشت فصل مهارت‌های مختلف لازم برای این فرایند را آموزش می‌دهد. محمدجعفر مستشرق و مریم پسیان در مقدمه توضیح داده‌اند که ایده‌پردازی را در پنج مرحله می‌بینند؛ مشاهده و مواجهه با مسئله، شناخت دقیق مسئله و نیاز، شناخت اهداف و کمال مطلوب، تخیل و تفکر برای یافتن پاسخ و در نهایت ارزیابی و عمل. کتاب به‌صورت گام‌به‌گام طراحی شده است تا خواننده بتواند از مشاهده‌ی حسی و عینی شروع کند و به تحلیل، روایت، شخصیت‌پردازی، تشخیص موضوع، کشف ساختار و در نهایت خیال‌پردازی برسد.

در فصل نخست از کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی مثال‌هایی از عکاسی، گیاهان، پرندگان، ستارگان، محل زندگی و سوره‌های قرآن آورده شده است تا ببینیم که چگونه می‌توان نگاه روزمره را به نگاه دقیق و جست‌وجوگر تبدیل کرد. در ادامه مؤلفه‌های مشاهده مانند تعادل، جزئیات، شباهت و تفاوت، نظم، رنگ، موقعیت مکانی، زمان، تعداد و تکرار به‌صورت جداگانه توضیح داده شده‌اند. در فصل‌های بعدی هر مهارت در قالب فصلی مستقل پیگیری شده است.

فصل دوم از کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی به حرکت از کل به جزء و از جزء به کل در عکاسی، فیلم‌برداری و نوشتن می‌پردازد و مفهوم تفصیل را با مثال‌هایی از طبیعت، کاشی‌کاری، قالی‌بافی و سوره‌هایی مانند یس و عبس روشن می‌کند. فصل سوم با محور نقد و تحلیل، مهارت طبقه‌بندی را از طریق گونه‌های مختلف عکاسی و سپس نمونه‌هایی از سوره‌های واقعه و غاشیه آموزش داده و در ادامه به مفهوم اثرگذاری و اثرپذیری در هنر و زندگی و پیوند آن با سوره ناس پرداخته است. فصل چهارم به شخصیت‌پردازی اختصاص دارد و از طراحی شناسنامه‌ی شخصیت تا شبکه‌کردن صفات و نسبت عمل و عاقبت را توضیح داده و برای این منظور از سوره‌هایی مانند قلم، کافرون و بروج بهره گرفته است.

فصل پنجم از کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازیْ موضوع اثر، فصل ششم ساختار اثر و فصل هفتم خیال‌پردازی را شرح داده‌اند. در این فصل‌ها مباحثی مانند شناخت موضوع از طریق پژوهش و مصادیق، بازنگری در تعاریف مرسوم با رجوع به سوره‌هایی چون مطففین و ضحی، کشف قوانین عالم در سوره‌هایی مانند انشراح و لیل، تحلیل ساختار در سوره‌ی فیل و تقویت تخیل از راه تصویرسازی، تصور حالت‌های متضاد و شنیده‌ها با الهام از سوره‌هایی مانند زلزال، ملک و ناس مطرح شده است. در سراسر کتاب تمرین‌های متعدد عملی برای عکاسی، نوشتن، مطالعه‌ی سوره‌ها و تحلیل تجربه‌های شخصی طراحی شده است تا خواننده بتواند مفاهیم را در زندگی و کار هنری به کار بگیرد.

خلاصه کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

هر ایده‌ی خلاقانه از یک مشاهده‌ی دقیق آغاز می‌شود. مشاهده در این کتاب فقط نگاه‌کردن به ظاهر اشیا نیست؛ بلکه شامل دیدن تعادل، جزئیات، شباهت‌ها و تفاوت‌ها، نظم، رنگ، موقعیت مکانی، زمان، تعداد و تکرار می‌شود. برای فعال‌کردن این نوع نگاه، تمرین‌هایی درباره‌ی عکاسی از گیاهان، پرندگان، ستارگان، محله‌ی زندگی و نیز توجه به سوره‌هایی مانند تین و ملک پیشنهاد شده است. در این تمرین‌ها خواننده تشویق شده است گیاهان دارویی، درختان همیشه‌سبز، پرندگان شهر، صورت‌های فلکی و جزئیات محله‌ی خود را شناسایی کند، از آن‌ها عکس بگیرد و ویژگی‌های بصری‌شان را یادداشت کند تا مشاهده از سطح کلی‌گویی به سطح توصیف دقیق برسد.

اثر در گام بعد به روایت موضوع می‌پردازد؛ یعنی اینکه چگونه می‌توان از یک منظره‌ی کلی به اجزای آن رفت و دوباره از اجزا به کلیت بازگشت. مثال‌های عکاسی طبیعت، فیلم‌برداری از محله و هنرهایی مانند کاشی‌کاری و قالی‌بافی برای توضیح حرکت کل به جزء و جزء به کل به‌کار رفته‌اند. سپس مفهوم تفصیل و اجمال در متن، فیلم و سوره‌های قرآن مانند یس و عبس مطرح شده است تا خواننده بیاموزد چگونه یک مسئله را فصل‌فصل کند و دوباره به‌صورت یکپارچه ببیند.

فصل نقد و تحلیل، مهارت طبقه‌بندی را از طریق گونه‌های عکاسی و سپس نمونه‌هایی از سوره‌ی واقعه و غاشیه آموزش داده و مفهوم اثرگذاری و اثرپذیری را در زندگی و هنر با الهام از سوره‌ی ناس بررسی کرده است. در فصل شخصیت‌پردازی از طراحی شناسنامه‌ی شخصیت، شناخت شبکه‌ی صفات و نسبت عمل و عاقبت سخن گفته شده و برای این کار به سوره‌هایی مانند قلم، کافرون و بروج رجوع شده است. فصل موضوع اثر نیز بر شناخت عمیق موضوع از راه پژوهش، مشاهده و رجوع به قرآن (مثلاً سوره‌ی رعد، ضحی و انشراح) تأکید کرده و مفهوم شناخت موضوع از طریق مصادیق را با مثال‌هایی مانند زیبایی و موفقیت توضیح داده است.

در فصل ساختار اثر می‌بینیم که هر اثر هنری و هر داستان قرآنی ساختاری دارد و با تحلیل سوره‌ی فیل، خواننده به کشف الگوهای تکرارشونده در تاریخ و زندگی روزمره دعوت می‌شود. فصل خیال‌پردازی در پایان، مهارت تصویرسازی، تبدیل عکس به روایت، تصور حالت‌های متضاد در جهان و تصویرسازی شنیده‌ها را با تمرین‌های متنوع و نمونه‌هایی از سوره‌های زلزال، ملک و ناس پرورش داده است تا حلقه‌ی مشاهده، فهم، تحلیل و تخیل برای ایده‌پردازی کامل شود.

چرا باید کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی را بخوانیم؟

کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی مجموعه‌ای منسجم از مهارت‌هایی را کنار هم قرار داده است که معمولاً جداگانه آموزش داده می‌شوند؛ از مشاهده‌ی دقیق و عکاسی تا روایت، نقد، شخصیت‌پردازی، تشخیص موضوع، کشف ساختار و خیال‌پردازی. این کتاب نشان داده است که همه‌ی این مهارت‌ها حلقه‌های یک زنجیرند و بدون تقویت همزمان آن‌ها، ایده‌پردازی در هنر و زندگی ناقص می‌ماند. ویژگی این کتاب پیوند مستمر با قرآن است. سوره‌ها نه‌تنها به‌عنوان متن دینی، بلکه به‌عنوان نمونه‌هایی برای مشاهده، طبقه‌بندی، روایت، شخصیت‌پردازی و کشف قوانین عالم نوشته شده‌اند. تمرین‌های کتاب نیز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که خواننده را از مطالعه‌ی صرف به عکاسی، نوشتن، تحلیل تجربه‌های شخصی و تدبر در سوره‌ها می‌کشانند و امکان می‌دهند مهارت‌ها در عمل شکل بگیرد.

خواندن کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به هنرمندان جوان، دانشجویان رشته‌های هنر، فیلم، ادبیات و رسانه، مربیان فرهنگی و هنری و نوجوانان و جوانانی پیشنهاد می‌شود که به تقویت مهارت مشاهده، خلاقیت و ایده‌پردازی خود علاقه‌مند هستند و می‌خواهند این مسیر را در پیوند با قرآن و تمرین‌های عملی دنبال کنند.

بخشی از کتاب ارتقای مشاهده برای ایده پردازی

«فصل هفتم: خیال‌پردازی

خیال‌پردازی یکی از مهم‌ترین عناصر در خلق آثار هنریست. هر چه این توان در هنرمند قوی‌تر باشد امکان خلق اثر هنری و بدیع بودن آن بالاتر می‌رود. خیال‌پردازی توانیست که بدون آن تقویت مشاهده کارایی نخواهد داشت. فعال کردن توان ایده‌پردازی برای حل مساله یا توان تولید اثر نیاز به فعال شدن توان تخیل و تصور دارد تا بتوان از ورودی‌های مشاهده به یک ایده و انگاره رسید و اثری را حول آن شکل داد.

تخیل در مرحله پرورش ایده نیز کارایی دارد و شاید بتوان گفت پرورش ایده مهمترین خروجی یک خیال‌پردازی هنرمندانه است به گونه‌ای که بدون آن هیچ شاهکار هنری خلق نخواهد شد.

مهارت تصویرسازی و زنده دیدن تصاویر

در مورد گونه عکس‌های مستند به تفصیل صحبت شد. عکس مستند یکی از انواع گونه‌های عکاسی و شکل قدرتمندی از داستان‌سرایی بصری است که رویدادهای زندگی واقعی، مسائل اجتماعی و لحظات تاریخی را به تصویر می‌کشد. عکس مستند لحظه‌ای از یک زندگی در جریان را از حرکت می‌اندازد و آن را ثبت می‌کند. اما اینکه چه اتفاقی قبل لحظه ثبت عکس افتاده و چه اتفاقی بعد آن رخ داده مشخص نیست.»