کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی (جلد دوم)

کتاب جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی (جلد دوم) نوشته‌ی غلامرضا فدائی مجموعه‌ای از مقالات فلسفی و الهیاتی است که نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است. نویسنده در ادامه‌ی جلد اول، این‌بار با تمرکز بیشتر بر نسبت هستی، نفس، علم، دین و زندگی انسانی، دیدگاه‌های خود را در قالب جستارهای مستقل اما به‌هم‌پیوسته طرح کرده است. مباحثی مانند آفرینش انسان، راز برتری او، علیت، اسماء الهی، فرشتگان، شیطان، وحی، مرگ و معاد، علم، اخلاق، حجاب، عاشورا و حتی کرونا در این کتاب کنار هم قرار گرفته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی (جلد دوم)

کتاب جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی (جلد دوم) ادامه‌ی مسیری است که غلامرضا فدائی در جلد نخست آغاز کرده بود؛ مسیری که در آن تلاش کرده است نسبت هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روان‌شناسی را از زاویه‌ای شخصی و تحلیلی بازخوانی کند. نویسنده در مقدمه، فهرستی بلند از گزاره‌ها و نتایج فکری خود را در ۱۰۰ بند می‌آورد؛ از نفی ماهیت و علم حصولی تا تفسیر تازه‌ای از علیت، علم حضوری، نسبت عقل و نقل، و پیوند دانش و ارزش. این فهرست درواقع نقشه‌ی فکری کتاب است. کتاب جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی (جلد دوم) در سه بخش اصلی تنظیم شده است: هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و نقدها و بررسی‌ها و در مجموع ۲۴ مقاله و یک پیوست را دربر می‌گیرد. در بخش نخست، مقالاتی مانند «راز برتری انسان؟»، «داستان هبوط آدم و بازخوانی آن»، «از کن فیکون چه می‌دانیم؟»، «خلق و جعل»، «نقدی بر قانون جهان‌شمول علیت»، «اسماء الهی و تجلیات هستی‌شناختی آن در جهان و انسان»، «فرشتگان»، «شیطان»، «ایمان و ایقان»، «خدا، فیزیک و متافیزیک»، «هستی‌شناسی وحی» و «مرگ و معاد» قرار گرفته است. در ادامه‌ی کتاب جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی (جلد دوم) مباحثی مانند مراتب علم، نسبت آسمان‌ها و زمین، امکان یا عدم امکان «علم اسلامی»، نقد عالم مثال و خیال، بررسی دیدگاه علامه طباطبایی درباره‌ی علیت، پاسخ به خداناباوری راسل، نظریه‌ای تازه درباره‌ی قیام حسین بن علی، لزوم نگاه انتقادی در امور مذهبی، عفاف و حجاب، خصلت‌های ایرانیان، نقد تفسیری بر غزل مولانا، و تحلیل واقعه‌ی کرونا از منظر حکمت، تربیت و مدیریت طرح شده است. پیوست پایانی نیز فهرست‌واره‌ای از بیش از ۱۲۴ مسئله‌ی فلسفی و کلامی و پیشنهادهای نویسنده برای بازاندیشی در آن‌هاست.

خلاصه کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی (جلد دوم)

نویسنده در جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی (جلد دوم) از یک پیش‌فرض مرکزی حرکت می‌کند: ادراک و علم، ریشه در حضور عینی و فعل نفس دارد و بسیاری از تقسیم‌بندی‌های رایج فلسفی مانند علم حضوری و حصولی، اصالت ماهیت، و تکیه‌ی افراطی بر علیت نیازمند بازنگری است. او علم را مساوق خلق می‌داند و بر فعال‌بودن نفس، تقدم ادراک عینی بر ذهنی، و نقش اراده و نیاز در شکل‌گیری علم و عمل تأکید کرده است. در سطح الهیاتی، کتاب به آفرینش انسان، راز برتری او بر فرشتگان، داستان هبوط، معنای کن فیکون، نسبت خلق و جعل، جایگاه اسماء الهی، چیستی فرشتگان و شیطان، ایمان و یقین، وحی، مرگ و معاد و مراتب علم می‌پردازد. در سطح انسانی و اجتماعی، نویسنده به قیام حسین بن علی به‌عنوان دفاع از کرامت انسان، ضرورت نگاه انتقادی در دین، عفاف و حجاب، خصلت‌های ایرانیان، نسبت علم و دین، و تجربه‌ی کرونا به‌عنوان میدان آزمون تربیت، مدیریت و بازگشت به تفکر می‌پردازد و در پایان، مجموعه‌ای از گره‌های فلسفی و کلامی را فهرست و برای آن‌ها پیشنهادهایی ارائه می‌کند.

چرا باید کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب برای خواننده تصویری یکپارچه از پیوند هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، دین، اخلاق و زندگی روزمره ترسیم کرده است. جستارها از دل آیات قرآن، سنت فلسفی و تجربه‌های معاصر، پرسش‌های قدیمی مانند علیت، علم، وحی، معاد و شر را دوباره صورت‌بندی می‌کنند و در کنار آن به موضوعاتی ملموس مثل عاشورا، حجاب، توسعه‌ی ایرانی و کرونا می‌پردازند. ترکیب بحث نظری و مثال‌های عینی، امکان تأمل دوباره بر باورهای رایج را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه‌ی اسلامی، الهیات، کلام و تفسیر قرآن پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی آفرینش، علم، علیت، وحی، معاد، نسبت دین و اخلاق، یا تحلیل دینی رخدادهای اجتماعی معاصر هستند می‌تواند تصویری متفاوت و بحث‌برانگیز ارائه کند.

بخشی از کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی (جلد دوم)

«مباحث دینی و فلسفی با همهٔ فراز و فرودش چیزی نیست که کسی از آن غافل باشد یا بتواند خود را به غفلت بزند. سرانجام روزی باید همهٔ مسائل را در ذهن خود مرور کند و پاسخ لازم را دریابد. هر چه زودتر این کار را انجام دهد بهتر است. این مباحث و نوع نگاه به آن باید عقلانی باشد و نفس انسان را ورای تعبّد اقناع کند. کسانی هستند که مباحث کلامی و فلسفی را از باب تعبّد می‌پذیرند. این افراد مفتون شخصیت بعضی دیگر می‌شوند که چون فلان شخص گفته است پس قطعاً همان‌طور است درحالی‌که این چنین نیست. هر انسانی باید نسبت به آنچه اعتقاد دارد، قاطع و راسخ باشد. رفتار نادرست دینداران و آرای اهل فلسفه هرگز حجت نیست و نباید موجب اقبال یا ادبار انسان‌های هوشمند باشد. این مجموعه در دنبالهٔ مباحث کتاب قبلی (۱۳۹۵)، همان مسائل مبتلابه که برای هرکس بارها و بارها گفته یا مرور شده است را بیان و احیاناً برداشت‌هایی را در حول و حوش آن مطرح می‌کند. این کتاب در سه بخش (هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و نقدها و بررسی‌ها) تنظیم شده و شامل ۲۴ مقاله و یک پیوست است. نویسنده در مقالهٔ اول یعنی «راز برتری انسان؟» بیان می‌دارد که سیاق آیاتی که دربارهٔ آفرینش آدم در قرآن آمده، نشانگر این است که خدا موجودی را با ویژگی‌های اخلاقی خاصی آفریده که می‌تواند جانشین وی در زمین باشد. داشتن این صفات که گاه به‌ظاهر متضاد می‌نماید، از آدم موجودی توانمند ساخته که فرشتگان با آن‌همه قداستی که دارند از انجام آن عاجزند و تنها وقتی از ویژگی‌های او اطلاع یافتند از اظهارنظر خود پشیمان شدند.»