کتاب عدالت ترمیمی

کتاب عدالت ترمیمی نوشته پونه طبیب زاده است و انتشارات امید کویر آن را منتشر کرده است. این کتاب به یکی از پرسش‌های مهم در جوامع پساکشمکش می‌پردازد: وقتی خشونت فروکش می‌کند، عدالت چگونه می‌تواند هم به رنج قربانیان پاسخ دهد و هم راهی برای بازسازی رابطه‌های اجتماعی باز کند؟ نویسنده باتکیه‌بر حقوق بین‌الملل، عدالت ترمیمی را نه فقط به‌عنوان شیوه‌ای برای جبران خسارت، بلکه به‌عنوان مسیری برای سازش، حاکمیت قانون و صلح پایدار بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عدالت ترمیمی

کتاب عدالت ترمیمی نوشته پونه طبیب زاده، نسبت میان عدالت ترمیمی و عدالت انتقالی را در بستر حقوق بین‌الملل بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این کتاب این است که جوامع آسیب‌دیده پس از دوره‌های خشونت، سرکوب یا درگیری گسترده چگونه می‌توانند هم به مطالبه‌ی عدالت پاسخ دهند و هم از بازتولید کینه و انتقام فاصله بگیرند. نویسنده از همان ابتدا نشان می‌دهد که بحث فقط بر سر مجازات نیست؛ موضوع، ترمیم خسارت، بازسازی پیوندهای اجتماعی، به‌رسمیت‌شناختن رنج قربانیان و فراهم‌کردن زمینه‌ای برای بازپذیری مرتکبان است. دیباچه‌ی رضا اسلامی نیز در اطلاعات کتاب آمده و جایگاه بحث را در فضای حقوقی روشن‌تر می‌کند.
کتاب عدالت ترمیمی در دو بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست به مبانی، مفهوم‌ها و شیوه‌های اجرای عدالت ترمیمی می‌پردازد و در فصل‌های آن از موضوعاتی مانند تحولات تاریخی و نظری عدالت ترمیمی، مفهوم و اهداف آن، میانجیگری، هم‌اندیشی، هیئت‌ها و محافل بزه‌دیدگان و مجرمان سخن رفته است. در ادامه، نسبت این الگو با عدالت کیفری و عدالت انتقالی بررسی می‌شود و سپس سه هدف کلان عدالت انتقالی یعنی سازش، حاکمیت قانون و صلح پایدار در کانون بحث قرار می‌گیرد. بخش دوم نگاه خود را به جامعه‌ی در حال گذار معطوف می‌کند و دو محور مهم را پیش می‌کشد: بازپذیری مرتکبان تخلفات حقوق بشری و حمایت از بزه‌دیدگان، از احترام و آگاه‌سازی تا جبران خسارت و پیگیری نتایج توافق‌ها.
نکته‌ی مهم در کتاب عدالت ترمیمی این است که نویسنده عدالت ترمیمی را تنها راه‌حل معرفی نمی‌کند، بلکه آن را سازوکاری انعطاف‌پذیر می‌داند که می‌تواند در کنار شیوه‌های دیگر به‌کار گرفته شود. به‌همین دلیل، متن فقط در سطح تعریف‌های نظری نمی‌ماند و به کمیسیون‌های حقیقت‌یاب، عدالت سنتی، نقش سازمان ملل و نمونه‌هایی از رویه‌ی کشورها هم می‌پردازد. حاصل این مسیر، تصویری از عدالتی است که می‌خواهد میان حقیقت، جبران، مسئولیت‌پذیری و بازسازی تعادل برقرار کند.

خلاصه کتاب عدالت ترمیمی

کتاب عدالت ترمیمی از این پرسش آغاز می‌کند که در جوامع پساکشمکش، اجرای عدالت چگونه می‌تواند هم پاسخ‌گوی قربانیان باشد و هم به بازسازی جامعه کمک کند. نویسنده ابتدا مبانی نظری و تاریخی عدالت ترمیمی را توضیح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد این الگو چگونه از مسیرهایی مانند میانجیگری، کمیسیون حقیقت‌یاب، سازش و جبران خسارت عمل می‌کند. بخش مهمی از کتاب به پیوند عدالت ترمیمی و عدالت انتقالی اختصاص دارد؛ جایی که سازش ملی، حاکمیت قانون و صلح پایدار به‌عنوان هدف‌های اصلی مطرح می‌شوند. در ادامه، اثر این فرایند بر دو گروه اصلی بررسی می‌شود: قربانیانی که به شناسایی، حمایت و جبران نیاز دارند و مرتکبانی که بازپذیری آن‌ها برای ثبات اجتماعی اهمیت پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب عدالت ترمیمی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عدالت ترمیمی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان عدالت ترمیمی و عدالت انتقالی را در چارچوب حقوق بین‌الملل توضیح می‌دهد.
• خواننده با مفاهیمی مانند سازش، جبران خسارت، بازپذیری مرتکبان و حمایت از قربانیان به‌صورت دقیق‌تر آشنا می‌شود.
• این کتاب نشان می‌دهد که پاسخ به نقض‌های شدید حقوق بشری فقط به مجازات محدود نمی‌شود.
• بخش‌بندی روشن کتاب کمک می‌کند مبانی نظری و نمونه‌های اجرایی در کنار هم دیده شوند.
• بحث درباره‌ی کمیسیون‌های حقیقت‌یاب، عدالت سنتی و نقش نهادهای بین‌المللی، دامنه‌ی موضوع را گسترده‌تر می‌کند.
• خواندن این کتاب برای فهم نسبت میان صلح پایدار، حاکمیت قانون و ترمیم روابط اجتماعی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عدالت ترمیمی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران حقوق که می‌خواهند درباره‌ی عدالت انتقالی و حقوق بین‌الملل شناخت دقیق‌تری به‌دست آورند.
• خوانندگانی که به مسئله‌ی جبران خسارت قربانیان و بازپذیری مرتکبان در جوامع پساکشمکش علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نقش کمیسیون‌های حقیقت‌یاب و سازوکارهای ترمیمی را بهتر بفهمند.
• کسانی که درباره‌ی نسبت میان عدالت، سازش ملی و صلح پایدار پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به مباحث حقوق بشری که می‌خواهند با یکی از الگوهای پاسخ‌گویی به تخلفات گسترده آشنا شوند.