کتاب خاموشی دریا

کتاب خاموشی دریا (Le Silence de la mer) اثر ورکور و ترجمه حسن شهید نورائی، یکی از شاخص‌ترین آثار ادبیات مقاومت فرانسه در دوران اشغال آلمان نازی است و داستانی از تقابل خاموشی و اشغال را روایت می‌کند. داستان در مورد افسری نازی است که در زمان اشغال فرانسه، تصمیم می‌گیرد در خانه‌ی پیرمردی اقامت کند. پیرمرد نمی‌تواند مانع حضور این افسر شود ولی تصمیم می‌گیرد در برابر این اشغالگر فقط سکوت کند. کتاب  در فضایی محدود و با تمرکز بر جزئیات رفتار و احساسات شخصیت‌ها، کشمکش درونی و بیرونی میان اشغالگر و اشغال‌شده را به تصویر می‌کشد. این رمان کوتاه را نشر فرمهر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خاموشی دریا

کتاب خاموشی دریا در سال ۱۹۴۱ نوشته شد و نخستین بار به‌ صورت مخفیانه در مجموعه‌ی «دفترچه‌های خاموشی» و در جریان نهضت مقاومت فرانسه منتشر شد. این کتاب در زمان اشغال فرانسه توسط آلمان نازی شکل گرفته و به‌سرعت به یکی از نمادهای ادبیات مقاومت بدل شد. نویسنده با نام مستعار ورکور (ژان بروله) اثر خود را در شرایطی منتشر کرد که سانسور و خطر جانی برای نویسندگان مقاومت وجود داشت.

داستان در یک روستای کوچک فرانسوی می‌گذرد و فضای بسته و ساکت خانه‌ای را به تصویر می‌کشد که افسر آلمانی در آن اقامت دارد. این اثر نه‌تنها به‌ عنوان یک داستان، بلکه به‌ مثابه‌ی سندی از مقاومت فرهنگی و معنوی مردم فرانسه در برابر اشغالگران شناخته می‌شود. 

خاموشی دریا پس از انتشار، با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد و به زبان‌های مختلف ترجمه گردید. چاپ اول این کتاب فقط چهارصد جلد بود ولی در کمتر از دو سال، به ده‌ها زبان ترجمه شد و میلیون‌ها جلد از آن به دست مردم سرتاسر دنیا رسید.

خلاصه داستان خاموشی دریا

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

داستان خاموشی دریا با ورود یک افسر جوان آلمانی به خانه‌ی پیرمردی فرانسوی و دختر برادرش آغاز می‌شود. افسر آلمانی که ورنر فون ابرناک نام دارد، مأموریت دارد در این خانه اقامت کند. پیرمرد و دختر برادرش تصمیم می‌گیرند در تمام مدت حضور افسر، هیچ سخنی با او نگویند و سکوت را به‌ عنوان شکل مقاومت خود برمی‌گزینند. 

افسر آلمانی با شور و علاقه درباره‌ی فرهنگ فرانسه، موسیقی و آرمان‌هایش صحبت می‌کند و تلاش دارد با ساکنان خانه ارتباط برقرار کند، اما با دیواری از خاموشی روبه‌رو می‌شود. او به‌تدریج احساسات خود را نسبت به دختر برادر پیرمرد و همچنین نسبت به فرانسه آشکار می‌کند و از امیدش به اتحاد دو ملت سخن می‌گوید. با این حال، پس از سفری کوتاه به پاریس و مواجهه با واقعیت‌های تلخ سیاست اشغالگران، افسر درمی‌یابد که آرمان‌هایش سرابی بیش نبوده و مأموریت واقعی ارتش آلمان نابودی روح فرانسه است.

چرا باید کتاب خاموشی دریا را بخوانیم؟

این کتاب با روایتی موجز و فضاپردازی خاص، تجربه‌ی مقاومت خاموش و بی‌کلام را در برابر سلطه و اشغال به تصویر می‌کشد. خاموشی دریا نه‌تنها داستانی درباره‌ی جنگ و اشغال است، بلکه به لایه‌های عمیق‌تری از انسانیت، غرور ملی و قدرت سکوت می‌پردازد. خواندن این اثر فرصتی است برای لمس ظرافت‌های روانی و اخلاقی انسان‌ها در شرایط دشوار و درک معنای مقاومت غیرمسلحانه.

خواندن کتاب خاموشی دریا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب خاموشی دریا به علاقه‌مندان به ادبیات جنگ، مقاومت و داستان‌های روان‌شناختی پیشنهاد می‌شود. همچنین کسانی که دغدغه‌ی شناخت تاریخ اروپا، روابط انسانی در شرایط بحرانی و قدرت زبان و سکوت را دارند، از مطالعه‌ی این رمان لذت خواهند برد.

درباره ورکور

ورکور (Vercors) (۱۹۰۲-۱۹۹۱)، نام مستعار ژان مارسل آدولف بروله (Jean Marcel Adolphe Bruller)، نویسنده، تصویرگر و از چهره‌های برجسته‌ی ادبیات مقاومت فرانسه بود. او در جریان اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم به جنبش مقاومت پیوست و با تأسیس انتشارات زیرزمینی «نیمه‌شب» به همراه پیر دولسکو و ایوون پاراف، نقش مهمی در انتشار آثار نویسندگان مخالف اشغال ایفا کرد. مشهورترین اثر او در این دوران، رمان کوتاه «خاموشی دریا» بود که به نمادی از مقاومت فرهنگی در برابر نیروهای نازی تبدیل شد؛ وی همچنین به پاس فعالیت‌های مبارزاتی خود نشان لژیون دونور و مدال مقاومت فرانسه را دریافت کرد، هرچند بعدها در اعتراض به سیاست‌های دولت فرانسه در قبال الجزایر، نشان لژیون دونور خود را پس فرستاد.

بخش عمده‌ی آثار داستانی ورکور در سال‌های پس از جنگ بر موضوعات فلسفی، علمی‌تخیلی و چیستی ماهیت انسان تمرکز دارد که رمان‌های «جانوران نامتعارف» و «سیلوا» از جمله‌ی این آثار به شمار می‌روند؛ رمان سیلوا روایتی سوررئال از تبدیل یک روباه به زن است. او در دهه‌ی پایانی زندگی خویش به نگارش آثار تاریخی روی آورد و در سال ۱۹۸۵ میلادی رمان «آن بولین» را منتشر کرد که روایتی از نقش سیاسی همسر دوم هنری هشتم ارائه می‌دهد.

درباره حسن شهید نورائی

حسن شهید نورائی (۱۳۳۰-۱۲۹۱)، حقوق‌دان، استاد دانشگاه و از چهره‌های برجسته‌ی روشنفکری ایران در دهه‌ی ۱۳۲۰ بود. او پس از دریافت مدرک دکترای خود در رشته‌ی حقوق از دانشگاه پاریس، به ایران بازگشت و به تدریس اقتصاد در دانشگاه تهران و فعالیت در وزارت اقتصاد پرداخت؛ وی در سال‌های پایانی عمر خود نیز به عنوان مستشار بازرگانی ایران در اروپا راهی پاریس شد. شهید نورایی به عنوان یکی از نزدیک‌ترین دوستان صادق هدایت شناخته می‌شود که نقش مهمی در انتشار آثار او در پاریس ایفا کرد. مجموعه‌ی مکاتبات هدایت با وی نیز بعدها در قالب کتاب «هشتادودو نامه از صادق هدایت به حسن شهیدنورایی» به چاپ رسید.

کارنامه‌ی فکری و حرفه‌ای شهید نورائی بر حوزه‌هایی چون تحلیل‌های اقتصادی، ترویج اندیشه‌های نوگرایانه و حمایت از ادبیات آوانگارد متمرکز بود. او علاوه‌بر تألیف کتاب دانشگاهی «تاریخ عقاید اقتصادی»، در پایه‌گذاری و انتشار مجله‌ی ادبی سخن هم نقش زیادی داشت و در کنار صادق هدایت و بزرگ علوی به پرویز ناتل خانلری کمک کرد. شهید نورایی در دوره‌ی دوم نخست‌وزیری محمد ساعد مراغه‌ای به عنوان وزیر کار معرفی شده بود ولی این سمت را نپذیرفت و حاضر نشد به ایران بازگردد.

جوایز و افتخارات کتاب خاموشی دریا

• در لیست ۱۰۰ کتاب برتر قرن بیستم نشریه‌ی لوموند
• فروش بیش از ۶ میلیون جلد و ترجمه به بیش از ۵۰ زبان

اقتباس‌ها از کتاب خاموشی دریا

این داستان تا به حال چندین بار به شکل‌های مختلف مورد اقتباس قرار گرفته که مشهورترین آن‌ها، فیلم ژان پیر ملویل است. فیلم ملویل در سال ۱۹۴۹ ساخته شده و در آن هوارد ورنون و نیکول استفان نقش‌های اصلی را ایفا می‌کردند.

در سال ۱۳۵۸، بیژن مفید هم این داستان را دست‌مایه‌ی اقتباس قرار داد و نمایشی رادیویی بر اساس آن ساخت. در این نمایش، خود او، فهیمه راستکار و ناصر طهماسب حضور داشتند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب خاموشی دریا منتشر شده است؟

• کتاب سکوت دریا، ترجمه‌ی ژرژ پطروسی، نشر ماهی
• کتاب خاموشی دریا، ترجمه‌ی حسینعلی طباطبایی، نشر چشمه
• کتاب خاموشی دریا، ترجمه‌ی حسن شهیدنورائی، نشر وال
• و...

بخشی از کتاب خاموشی دریا

«صبح فردای آن روز هنگامی که در مطبخ مشغول چاشت خوردن بودیم، افسر آلمانی از اتاق خود نزد ما آمد. نمی‌دانم صدای ما را شنیده بود یا اتفاقا راه یکی از پلکان‌های آشپزخانه را عوضی گرفته بود. درهرحال، جلو آمد و در آستانهٔ در ایستاد. گفت: "شب خوبی گذراندم. امیدوارم شب شما هم خوش گذشته باشد." لبخندی زد و جایگاه وسیع ما را نگاهی کرد. چون هیزم کم داشتیم، و زغال از آن هم کمتر، پیش از فرارسیدن زمستان، من این مطبخ را قبلاً رنگ کرده بودم، و اثاث مختصر و مقداری ظرف مسی و چند بشقاب عتیقه به آنجا برده بودم تا در زمستان زندگانی محدود خود را آنجا بگذرانم. موقعی که افسر آلمانی این وضع را مشاهده می‌کرد، کنار لبش دندان‌های بسیار سفیدی می‌درخشید. دیدم چشمانش، چنان‌که من گمان می‌کردم، آبی نیست. بلکه طلایی است. بالاخره از آنجا عبور کرد، و دری را که به روی باغ باز می‌شد گشود. چند قدم برداشت. و بعد، برگشت و به تماشای خانهٔ دراز و کم‌ارتفاع ما که از داربستی پوشیده شده بود و شیروانی قهوه‌ای‌رنگی داشت، پرداخت. آن‌گاه لبخندش بازتر شد، و با دست خود عمارت عظیمی را که از لای درخت‌ها پیدا بود نشان داد و گفت: 

"کد خدای پیر شما به من گفته بود که در قصری منزل خواهم کرد. ولی به سربازانم تبریک خواهم گفت که اشتباه کرده‌اند. زیرا اینجا از آنچه ما تصور می‌کردیم خیلی زیباتر است."

بعد در را بست، و از پشت شیشه سلامی داد و رفت. 

شب در همان ساعتی که روز گذشته آمده بود برگشت.»