خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان

خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان نوشته‌ رضیه حکیمی با گویندگی نویسنده توسط نشر آوایم منتشر شده است. این خلاصه کتاب صوتی مجموعه‌ای از ۱۲ جلسه‌ی آموزشی است که بر پایه‌ی تجربه‌ی چندین‌ساله‌ی نویسنده در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و کار مستقیم با گروه‌های مختلف سنی کودک و نوجوان شکل گرفته است. مدرس در این دوره از پیش‌زمینه‌ی دانشگاهی خود در فلسفه‌ی غرب و سال‌ها اجرای کارگاه‌های فلسفه برای کودکان در مراکز فرهنگی و برخی مدارس استفاده کرده است تا یک مسیر منظم برای آشنایی اولیه‌ی والدین، معلمان و مربیان با فلسفه برای کودکان طراحی کند. شنونده در این اثر قدم‌به‌قدم با مفهوم فلسفه برای کودکان، تاریخچه‌ی شکل‌گیری آن در جهان، اهداف و کارکردهایش و سپس با مجموعه‌ای از تکنیک‌ها، بازی‌ها و تمرین‌های قابل‌اجرا در خانه و کلاس آشنا می‌شود. این دوره جایگزین دوره‌های تخصصی تربیت مربی نیست و بیشتر به‌عنوان یک راهنمای کاربردی برای کسانی تنظیم شده که می‌خواهند در ارتباط روزمره با کودکان و نوجوانان، فضای گفت‌وگو، پرسشگری و تفکر تحلیلی را تقویت کنند. این اثر با لحن گفت‌وگومحور و مثال‌های فراوان از موقعیت‌های واقعی کلاس و خانه، شنونده را همراه مدرس وارد فضای کارگاه‌های فلسفه برای کودکان می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از موقعیت‌های ساده‌ی روزمره، فرصت‌هایی برای پرورش تفکر ساخت.

درباره خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان

خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان با تمرکز بر تجربه‌ی عملی رضیه حکیمی به‌عنوان مربی فلسفه برای کودکان شکل گرفته است و از همان ابتدا روشن می‌کند که هدف اصلی آن، آشناکردن شنونده با برنامه‌ی جهانی فلسفه برای کودکان و فراهم‌کردن مجموعه‌ای از ایده‌ها و تمرین‌ها برای استفاده در خانه و مدرسه است. در جلسات آغازین، مدرس با طرح سؤال‌هایی مثل آیا تابه‌حال به فکرکردن فکر کرده‌اید؟ شنونده را وارد بحث می‌کند و توضیح می‌دهد که در کارگاه‌های فلسفه برای کودکان قرار نیست کودکان با تاریخ فلسفه یا نظریه‌های فیلسوفان آشنا شوند، بلکه قرار است چگونه فکرکردن را تمرین کنند. او مهارت‌هایی مثل پرسشگری، تحلیل، تفکیک مسائل، منتقد بودن، انتقادپذیری، تصمیم‌گیری، استدلال، گفت‌وگو و قضاوت را به‌عنوان هسته‌ی این برنامه معرفی کرده است.

خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان اثر رضیه حکیمی در ادامه، در چند جلسه به قصه‌ی پیدایش این برنامه در جهان می‌پردازد و از جان دیویی و مفهوم تعلیم‌وتربیت تأملی تا دغدغه‌های متیو لیپمن درباره‌ی ضعف استدلالی دانشجویانش را روایت می‌کند، روایتی که درنهایت به طراحی داستان‌ها و کتاب‌های راهنمای کارگاهی برای مدارس ابتدایی و متوسطه می‌رسد، سپس ساختار کارگاه‌های فلسفه برای کودکان، حلقه‌ی کندوکاو، نقش تسهیلگر، تفاوت این کارگاه‌ها با بحث آزاد و کتاب‌خوانی معمولی و اهمیت توجه به فرهنگ و بافت بومی توضیح داده شده است.

در بخش‌های میانی، کتاب به‌صورت منظم به موضوعاتی مثل انواع سؤال‌ها، تفاوت سؤال‌های باز و بسته، خطر واکنش‌های ناآگاهانه‌ی والدین به پرسش‌های بزرگ کودکان و ضرورت پرورش درک مفهومی می‌پردازد. در جلسات پایانی، چند بازی و فعالیت مشخص مانند اگر… آنگاه…، خوشبختانه/متأسفانه، اوستا میگه و یک فعالیت حلقه‌ی پرسش معرفی شده که هرکدام همراه با اهداف شناختی و تربیتی، شیوه‌ی اجرا و پیشنهادهایی برای تبدیل آن‌ها به موقعیت‌های گفت‌وگوی عمیق‌تر با کودکان و نوجوانان توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان

رضیه حکیمی در خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان، از یک نقطه‌ی ساده شروع می‌کند: اینکه فلسفه برای کودکان یعنی فکرکردن درباره‌ی خودِ فکرکردن. او توضیح می‌دهد که در کارگاه‌های فلسفه برای کودکان، کودک و نوجوان وارد کارگاه فکرورزی و فکرپروری می‌شود، جایی که با تشکیل حلقه‌ی کندوکاو و انجام تمرین‌ها و فعالیت‌های ویژه، به‌تدریج کیفیت تفکر، تحلیل و گفت‌وگو در او تقویت می‌شود.

مدرس در همان ابتدا دو سوءتفاهم رایج را روشن می‌کند: نخست اینکه فلسفه برای کودکان به‌ معنای آموزش تاریخ فلسفه یا نظریه‌های پیچیده نیست و دوم اینکه هرچند این برنامه ریشه در کار متفکران غربی دارد، اما باتکیه‌بر عقل، تفکر انتقادی و توجه تسهیلگر به بایدها و نبایدهای فرهنگی، می‌تواند با فرهنگ دینی و بومی سازگار شود. این اثر در بخش‌های بعدی، به معرفی حوزه‌های اصلی فلسفه مثل متافیزیک، معرفت‌شناسی، اخلاق، فلسفه‌ی اجتماعی، زیبایی‌شناسی و منطق می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان بدون استفاده از اصطلاحات سنگین، این حوزه‌ها را در قالب سؤال‌هایی نزدیک به زندگی روزمره‌ی کودکان مطرح کرد، سؤال‌هایی از جنس آیا باید با همسایه‌ها ارتباط داشته باشیم؟ چه چیزهایی در زندگی ارزشمندند؟ چطور می‌شود به دیگران اعتماد کرد؟ یا چه زمانی باید خودمان باشیم؟

حکیمی تأکید کرده است که کودکان حتی در سنین پایین، میل طبیعی به طرح چنین پرسش‌هایی دارند و نقش والد و مربی این است که به‌جای خاموش‌کردن این میل، آن را هدایت کند. بخش مهمی از کتاب به موضوع سؤال اختصاص دارد. نویسنده ابتدا به تفاوت جمله و سؤال می‌پردازد و با مثال‌ها و بازی‌های ساده (مثل ساختن سؤال برای پاسخ‌های آماده روی کاغذ) کمک می‌کند که شنونده بتواند این تفاوت را برای کودکان توضیح دهد، سپس انواع سؤال‌ها، از جمله سؤال‌های روندی و سؤال‌های باز و بسته، معرفی می‌شوند و نشان داده می‌شود که چگونه می‌توان ذهن کودک را به‌سمت سؤال‌های بزرگ‌تر و قشنگ‌تر هدایت کرد.

در این میان، به خطاهای رایج والدین در واکنش به پرسش‌های عمیق کودکان اشاره شده است، واکنش‌هایی مثل ذوق‌زدگی اغراق‌آمیز یا شوخی‌گرفتن سؤال که زنجیره‌ی کنجکاوی و تفکر را در همان لحظه قطع می‌کند. در ادامه‌، مدرس به حواشی مهم کارگاه‌های فلسفه برای کودکان می‌پردازد: از خطر ساده‌انگاری و برگزاری کارگاه صرفاً با خواندن چند کتاب راهنما تا ضرورت گذراندن دوره‌های آموزشی و کسب مهارت‌های تسهیلگری. او توضیح می‌دهد که کارگاه فلسفه برای کودکان، کارگاهی فکری و حساس است و تسهیلگر باید هم از نظر دانشی و هم از نظر مهارتی آماده باشد، سپس به مسئله‌ی درک مفهومی می‌رسد و نشان می‌دهد که چگونه کودکان ممکن است از یک واژه یا مفهوم، برداشت‌های متفاوتی داشته باشند و چرا لازم است فرصت موشکافی و گفت‌وگو درباره‌ی مفاهیم فراهم شود تا هم‌فهمی و عمق در فعالیت‌ها شکل بگیرد.

بخش پایانی اثر به معرفی چند بازی و فعالیت اختصاص دارد که هرکدام با جزئیات اجرا و اهدافشان توضیح داده شده‌اند. بازی اگر… آنگاه… برای تمرین کشف پیامدها، روابط علّی و انسجام فکری معرفی شده و چند روش مختلف اجرای آن (از نوشتن ادامه‌ی جمله تا جورکردن کارت‌های اگر و آنگاه و ساختن زنجیره‌های طولانی) شرح داده شده است. بازی خوشبختانه/متأسفانه به شنونده کمک می‌کند تا فضایی بسازد که در آن کودکان یاد بگیرند به هر اتفاق از دو زاویه‌ی مثبت و منفی نگاه کنند و پیامدهای مختلف را بسنجند.

بازی اوستا میگه نیز به‌عنوان نمونه‌ای از بازی‌های حرکتی روزمره بازخوانی شده و نشان داده شده که چگونه می‌توان از آن برای گفت‌وگو درباره‌ی دقت، گوش‌دادن، فریب‌خوردن و سوءتفاهم در ارتباطات استفاده کرد. در پایان، یک فعالیت ساده‌ی حلقه‌ی پرسش پیشنهاد شده است که در آن هر نفر یک سؤال بزرگ می‌نویسد، برگه‌ها در حلقه می‌چرخد و مجموعه‌ای از پرسش‌ها شکل می‌گیرد تا مبنای گفت‌وگوهای بعدی قرار بگیرد.

چرا باید خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان را بشنویم؟

خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان برای شنونده‌ای طراحی شده که می‌خواهد بدون ورود به متون تخصصی پیچیده، با فلسفه برای کودکان آشنا شود و بداند در عمل چه اتفاقی در این کارگاه‌ها می‌افتد. این خلاصه کتاب صوتی به‌جای تکیه‌بر نظریه‌های انتزاعی، از تجربه‌ی واقعی کلاس‌ها، واکنش‌های کودکان و پرسش‌های والدین و مربیان مثال می‌آورد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در دل موقعیت‌های روزمره، فرصت‌های تفکر ایجاد کرد.

شنونده در طول دوره با مفاهیم کلیدی مثل حلقه‌ی کندوکاو، نقش تسهیلگر، انواع سؤال‌ها و اهمیت درک مفهومی آشنا می‌شود و می‌بیند که فلسفه برای کودکان چگونه می‌تواند مهارت‌هایی مثل پرسشگری، استدلال، گفت‌وگو و اعتمادبه‌نفس فکری را در کودکان تقویت کند. ویژگی دیگر کتاب این است که در کنار توضیح مبانی، مجموعه‌ای از بازی‌ها و تمرین‌های مشخص ارائه داده است که قابل‌اجرا در خانه و کلاس هستند.

شنونده بعد از پایان دوره، نه‌تنها تصویری روشن از فلسفه برای کودکان به‌ دست می‌آورد، بلکه چندین ایده‌ی عملی در اختیار دارد که می‌تواند بلافاصله در تعامل با کودکان و نوجوانان به کار بگیرد. این اثر همچنین به دغدغه‌های رایج درباره‌ی این برنامه پاسخ داده است، از نگرانی نسبت به ریشه‌های غربی آن تا ترس از نامتناسب‌بودن با فرهنگ دینی. مدرس باتکیه‌بر تجربه‌ی میدانی و تأکید بر نقش عقل و تفکر انتقادی، نشان داده است که چگونه می‌توان این برنامه را در چارچوب فرهنگی بومی به‌ کار گرفت.

شنیدن خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن خلاصه کتاب صوتی دوره آموزشی فلسفه برای کودکان به والدینی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی پرورش تفکر، پرسشگری و گفت‌وگو در فرزندانشان را دارند و می‌خواهند بدانند در خانه چگونه می‌توان این فضا را ایجاد کرد. این اثر به معلمان و مربیان کودک و نوجوان نیز توصیه می‌شود که به‌دنبال آشنایی منظم با فلسفه برای کودکان و یادگرفتن بازی‌ها و فعالیت‌هایی هستند که بتوانند در کلاس یا کارگاه‌های خود اجرا کنند؛ همچنین دانشجویان و علاقه‌مندان به حوزه‌های تعلیم‌وتربیت، مشاوره و کار با کودک می‌توانند از این اثر بهره ببرند.