کتاب کمدی الهی (برزخ)

"دوست بدار آن که را شرارت دیدی از او!"

بنی‌آدم، زاده شده برای پرواز به اوج‌ها

ایتالیای برده‌وَش، محنت‌سرای ویران! سفینهٔ بی‌ناخدا در سهمگین طوفان! زمانی بزرگ‌بانوی بلاد، اکنون تن‌فروش.

«زخم دیرین»: از ریخت افتادن روح در اثر نانجیبی جنسی. «زخم‌های» هفت گناه کبیره به شکل هفت گ (حرف اول واژهٔ گناه) بر پیشانی دانته نقش شدند (رجوع شود به برزخ، سرود نهم ـ ۱۱۲ و توضیحات مربوط).

ابنای بشر باید بسنده کنند به امر واقع؛ زیرا اگر مقدر بود بدانند همه چیز را، دیگر نیازی نبود فرزندی بزاید عذرا؛

روح بشر، که اندیشمند و «فرشته‌آسا» («جوهر» انسانی‌اش) است، می‌کوشد به نزد پروردگار بازگردد که از پیش او آمده. به عقیدهٔ دانته آن گونه که در رسالهٔ مهمانی نگاشته، این محبت، به دلیل ماهیت غریزی‌اش، نباید مورد ستایش یا نکوهش واقع شود. منظور از «آن دیگری» محبت عقلانی یا برگزیننده است، که در آن اختیار (ارادهٔ آزاد) و انتخاب نقش دارد (صرفاً انسان‌ها و فرشتگان از این مزیت برخوردارند) و از این رو درخور ستایش و نکوهش است. به عبارت دیگر، محبت عقلانی بر کشش و تمایلی آگاهانه اطلاق می‌شود که معطوف است به چیزی که در نتیجهٔ تجربه به عنوان نیکویی درک شده یا در ظاهر نیکویی می‌نماید. در هفت ایوان برزخ از محبت عقلانی (یا برگزینندهٔ) ناصواب منزه می‌شوند

در قرون وسطا چنین تصور می‌شد که سیارهٔ کیوان بر زمین سرما می‌دمد آنگاه که بر فراز افق پدیدار می‌شود. همچنین، مهتاب را نیز سرمابخش قلمداد می‌کردند.

به روایت دانته، ارسطو و افلاطون و دیگر فیلسوفان کافر (آنان که قبل از میلاد متولد شده و زیسته‌اند) در اعراف مکان دارند و امیدی نیست که تمنایشان برای فرو نشاندن عطش دانایی، در حضور ذات باریتعالی، حاصلی داشته باشد و تمنایشان برآورده نمی‌شود و جز ناکامی نصیبی نمی‌برند.

این سطور بر این معنا دلالت دارند که انسان باید به ادراک چیزها آن گونه که هستند (امر واقع) اکتفا کند و علت وجودی‌شان را تا جایی که به یقین می‌توان از آن‌ها استنتاج کرد بجوید و در پی علت‌العلل موجودیتشان که صرفاً در فهم پروردگار می‌گنجد نباشد، زیرا اگر دانش بشر تا آن حد بود که چیستی همه چیز، منجمله پروردگار، را دریابد دیگر ضرورتی به ظهور مسیح نبود، که ذات خداوند را تا جایی آشکار می‌سازد که دانستنش برای رستگاری انسان لازم است.

۵ ـ آفتاب نمادی است از رحمت روشنی‌بخش الهی، که غیبتش مانع از ارادهٔ روح می‌شود برای صعود در طریق تطهیر و تزکیه.

۴ ـ ارواحی که هنوز به درون برزخ راه نیافته‌اند کماکان در معرض وسوسهٔ گناه و هراس‌اند که مار و شب نماد آن‌ها به شمار می‌آیند، و به همین خاطر نیاز به پشتیبانی و یاری دارند که فرشتگان سبزبال نمادشان هستند.

به پیروی از آرای ارسطو، تصور معاصران دانته این بود که قابلیت تخیل قادر است «مادهٔ وهم» را، که صرفاً از حواس حاصل می‌شود، ذخیره کند و محفوظ دارد. در اینجا، به گفتهٔ برونو ناردی (از مفسران برجستهٔ کمدی الهی)، دانته (با پیروی از برخی تأویل‌های نوـ افلاطونی) این احتمال را مطرح می‌سازد که تخیل می‌تواند فی‌الواقع مستقیماً از جانب پروردگار («اراده‌ای که می‌راندش اینجا») برانگیخته شود.

هنگامی که در ۷۰ میلادی اورشلیم در محاصرهٔ لشکریان تیتوس، امپراتور رم، بود و ساکنان شهر با قحطی شدید مواجه بودند، زنی یهودی به نام میریام، از شدت گرسنگی پسر خودش را بلعید.