بریده‌هایی از کتاب آن گاه که از فهم جهان در می مانیم

آنچه از دسترس فهم ما دور بود نه آینده بود نه گذشته؛ خودِ اکنون بود.

شوارتزشیلد فردای سالروز بیست‌وهشت‌سالگی‌اش جوان‌ترین استاد دانشگاه در سراسر آلمان شد. او را به مدیریت رصدخانه دانشگاه گوتینگن گماشتند، هرچند که حاضر نشد غسل تعمید و گرویدن به مسیحیت را که لازمه تصدی این مقام بود بپذیرد.

به نظر شوارتزشیلد، ترسناک‌ترین خاصیت این جرمِ دارای چگالی بی‌نهایت اعوجاجی نبود که در فضا ایجاد می‌کرد، یا تأثیرات عجیبی که در زمان می‌گذاشت: می‌گفت دهشت راستین این است که تکینگی نقطه کوری است که از بنیاد شناختنی نیست. نور هرگز نمی‌تواند از دام آن بگریزد، برای همین چشمان‌مان قادر به دیدنش نیست. ذهن‌مان هم قادر به فهم آن نیست، زیرا در تکینگی قوانین نسبیت عام به‌کل در هم می‌شکنند. فیزیک دیگر معنایی ندارد.

صبح روز ۳۱ اوت ۲۰۱۲، شینیچی مُچیزوکی، ریاضی‌دان ژاپنی، چهار مقاله در وبلاگ خود منتشر کرد. در این ششصد صفحه یکی از مهم‌ترین حدس‌ها در نظریه اعداد معروف به حدس a + b = c را اثبات کرده بود. تا به امروز، هیچ‌کس نتوانسته است آن را بفهمد.

اعضای سازمان نونهالان آلمان ــ بخشی از جوانان هیتلری شامل کودکان زیر ده سال، چون نوجوان‌ها داشتند در سنگرها می‌مردند ــ کپسول‌های سیانورِ چیده در سبدهای حصیری کوچک را مثل نذری در مراسم نماز به همه تعارف می‌کردند. گورینگ، گوبلز، بُرمان، و هیملر با همین کپسول‌ها خودکشی کردند، اما خیلی از رهبران نازی تصمیم گرفتند در همان لحظه‌ای که کپسول را گاز می‌زنند گلوله‌ای هم در مغز خود خالی کنند، مبادا کپسول‌ها دستکاری‌شده باشند و عمدا در آنها تقلب شده باشد تا نه به آن مرگ سریع بی‌درد که مطلوب‌شان بود، که با عذابی کند و طولانی که مستحقش بودند جان بدهند. هیتلر آن‌قدر مطمئن بود که مقدار سیانور کپسولش دستکاری شده که تصمیم گرفت تأثیرش را

مردی که کودهای نیتروژن امروزی را اختراع کرد ــ شیمیدانی آلمانی به نام فریتس هابر ــ نخستین کسی هم بود که سلاح کشتار جمعی یعنی گاز کلر را درست کرد که بر سنگرهای جنگ جهانی اول فرو نشست. گاز سبزرنگ او هزاران نفر را کشت و سبب شد که بی‌شمار سرباز، با سم جوشان در ریه‌هایشان، به گلوی خود چنگ بزنند و در استفراغ و خلط خود غرق شوند، در حالی که کود او، که از نیتروژن موجود در خود هوا آن را به دست می‌آورد، صدها میلیون نفر را از قحطی نجات داد و

آلن تورینگ، ریاضی‌دان نابغه و پدر ماشین‌های محاسبه‌گر و کامپیوتر، وقتی بر اثر عوارض جانبی اختگی با هورمون‌درمانی که دولت بریتانیا برای مجازات همجنس‌خواهی بر او تحمیل کرد پستان‌هایش بزرگ شد، با گاز زدن به سیبی که در آن سیانور تزریق کرده بود خود را کشت. گفته می‌شود این کار را کرد تا از صحنه‌ای از فیلم محبوبش سفیدبرفی تقلید کند که وقت کار معمولا این ابیاتِ آن را زمزمه می‌کرد: فروکن سیب را به معجون ناب / سرشته ز مرگ و سرشته ز خواب. اما سیب را هرگز آزمایش نکردند تا فرضیه خودکشی را تأیید کنند

نخستین حمله با گاز در تاریخ بر سر نیروهای فرانسوی در خندق‌های نزدیک شهر کوچک ایپر در بلژیک نازل شد. صبح روز پنج‌شنبه ۲۲ آوریل ۱۹۱۵، وقتی سربازان از خواب بیدار شدند، ابر عظیم سبزفامی را دیدند که در دشت میان آنها و دشمن به سویشان می‌خزد. به ارتفاع دو تای قد آدم و به غلظت مه زمستانی از یک طرف افق تا به طرف دیگر، تا جایی که چشم می‌دید، کشیده شده بود. وقتی حرکت می‌کرد برگ درختان می‌پژمرد، پرنده‌ها می‌مردند و از آسمان فرو می‌افتادند؛ و بر چراگاه رنگ متالیک دل‌آزاری زده بود.

فرایند هابربُش مهم‌ترین کشف شیمیایی قرن بیستم است. این فرایند، با دو برابر کردن میزان نیتروژن قابل مصرف، زمینه‌ساز انفجار جمعیتی شد که شمار آدم‌ها را در کمتر از صد سال از ۱.۶ میلیارد به ۷ میلیارد نفر رساند.

شوارتزشیلد با صدایی لرزان پرسیده بود که اگر ماده مستعد خلق چنین هیولایی باشد، آیا می‌توان قائل به همبستگی میان آن با روان انسان شد؟ آیا تمرکز اراده انسان ــ فشرده‌شدن ذهن میلیون‌ها انسانِ در خدمت هدفی واحد در یک فضای روانی ــ می‌تواند چیزی قابل قیاس با تکینگی خلق کند؟ شوارتزشیلد تردیدی نداشت که چنین چیزی نه‌تنها ممکن است، که دارد در سرزمین پدری‌اش رخ می‌دهد.

شاخه جدید ریاضیات که شینیچی مچیزوکی آفریده بود تا این حدس را اثبات کند چنان غریب و انتزاعی و جلوتر از زمان خود بود که نظریه‌پردازی از دانشگاه ویسکانسین - مدیسن گفت که احساس می‌کند دارد مطلبی را که در آینده نوشته شده است می‌خواند: «کسانی که خبر دارم چیزی از این ماجرا دستگیرشان شده همگی آدم‌هایی کاملا معقول‌اند، اما بعدش دیگر قادر نیستند آن را به دیگران انتقال بدهند.»

از پنجره این دفتر، که مثل فضای داخل معبدها مرتب و منظم است، منظره کوه دایمونجی دیده می‌شود که سالی یک بار در زمان جشن اُ بُن راهب‌ها واژه‌نگار غول‌آسای 大 را که به شکل انسانی با دست‌های ازهم‌گشوده است آنجا می‌سوزانند، نشانه‌ای به معنای عظیم/ بلند/ غول‌آسا، که برای بیان بلندپروازی و اغراق افراطی به کار می‌رود، شبیه همان که مچیزوکی در نامگذاری شاخه جدید ریاضیات خود نشان داده است؛ بدون هیچ نشانی از تواضع یا طنز، آن را نظریه بینِ جهانی تایشمولر نامیده است.

چون هر معضلی روشن می‌شود اگر که از فاصله درست به آن نگاه شود.

گوته این اشعار را در سال ۱۸۱۹ با الهام از خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، عارف صوفی که به حافظ شناخته می‌شود، سروده بود. نابغه آلمانی این شاعر بزرگ ایرانی قرن هشتم را با ترجمه بدی که در کشور زادگاهش منتشر شده بود شناخته بود و به این باور رسیده بود که رسیدن این کتاب به دستش مشیت الهی بوده است.

روش‌های فیزیک کلاسیک را نمی‌توان برای توضیح جهان کوانتوم به کار برد. اتم که تیله شیشه‌ای نیست! الکترون که قطره آب نیست!