ارنست نولته

ارنست نولته (Ernst Nolte) متولد ۱۹۲۳، فیلسوف و تاریخ‌نگار آلمانی، در ویتن به دنیا آمد. او که به دلیل نقص مادرزادی از خدمت سربازی معاف شده بود، فلسفه خواند و در دانشگاه فرایبورگ شاگرد مارتین هایدگر بود. نولته در سال ۱۹۵۲ دکترای خود را با پایان‌نامه‌ای درباره «ازخودبیگانگی و دیالکتیک در ایده‌آلیسم آلمانی و اندیشه‌ٔ مارکس» دریافت کرد و پس از آن به تدریس و پژوهش در زمینه‌ٔ تاریخ جهان پرداخت. نولته بیش از یک دهه را صرف تلفیق مطالعات تاریخی و فلسفی خود کرد و در سال ۱۹۶۳ با انتشار کتاب «فاشیسم در زمانه‌‌ٔ خود» به شهرت رسید. این اثر بحث‌های زیادی را در محافل روشن‌فکری اروپا برانگیخت. او در ادامه به تحلیل عمیق‌تر فاشیسم پرداخت و کتاب‌هایی چون «فاشیسم: از موسولینی تا هیتلر» را منتشر کرد. نولته همچنین در آثاری مانند «آلمان و جنگ سرد» و «مارکسیسم، فاشیسم، جنگ سرد» به بررسی تأثیرات جنگ سرد بر تاریخ اروپا پرداخت. از دیگر آثار مهم او در اواخر قرن بیستم می‌توان به «جنگ داخلی اروپا از ۱۹۱۷ تا ۱۹۴۵» و «سایه‌ٔ همیشگی هیتلر» اشاره کرد. در دو دهه‌ٔ پایانی زندگی نیز، نولته همچنان فعال بود و کتاب‌هایی نظیر «اسلام‌گرایی: سومین جنبش مقاومت رادیکال» را به چاپ رساند.

از بهترین کتاب‌های نولته می‌توان به «فاشیسم در زمانه‌ٔ خود» اشاره کرد که در آن با رویکردی پدیدارشناسانه، به تبارشناسی نازیسم، فاشیسم و جنبش‌های رادیکال فرانسوی می‌پردازد و آن‌ها را واکنشی علیه مدرنیته می‌داند. «قرن بیستم: ایدئولوژی‌های خشونت» نیز از آثار مهم اوست که ریشه‌ها و پیوندهای نازیسم، فاشیسم و کمونیسم را تحلیل می‌کند. کتاب «اسلام‌گرایی: سومین جنبش مقاومت رادیکال» که در ۹۰سالگی او به نگارش درآمد، به بررسی جنبش‌های اسلامی معاصر می‌پردازد.

نولته به دلیل نظریات انتقادی‌اش نسبت به فاشیسم و کمونیسم، فیلسوفی جنجالی محسوب می‌شد و به او لقب «متخصص فاشیسم‌پژوهی» داده‌اند. او رویکردی تاریخی به پدیده‌های سیاسی داشت و دیدگاه‌هایش اغلب متأثر از سنت فلسفه‌ٔ آلمانی بود. نولته جوایز متعددی از جمله بنیاد «هانس مارتین شله‌یر» (۱۹۸۵)، جایزه‌ٔ «کنراد آدناوئر» (۲۰۰۰) و جایزه‌ٔ «افتخاری گرهارد لوئنتال» (۲۰۱۱) را دریافت کرد. در اواخر قرن بیستم، او بر سر مقاله‌ای که نازیسم و کمونیسم را برابر دانسته بود، با «یورگن هابرماس»، فیلسوف هم‌وطنش، وارد جدلی تاریخی شد که به «دعوای تاریخ‌نگاران» شهرت یافت. ارنست نولته در ۱۸ آگوست ۲۰۱۶، در ۹۳سالگی در برلین درگذشت.