کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران

کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران نوشته مهسا ویسی است. کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران به تاسیس و توسعه و اشتغال این رشته از سال ۱۳۱۴ تا ۱۳۹۶ می‌پردازد.

درباره کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران

کتابِ حاضر، محصول طرحی پژوهشی، در غالب طرح جامع اِعتلای علوم‌انسانی معطوف به پیشرفت کشور و کاربردی‌سازی علوم‌انسانی است، که پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی متولی آن است. این طرح جامع در صدد است: «علوم‌انسانی را از پراکنده‌گویی‌های بی‌روش و بدون مسئله‌شناسی رها سازد». این امر همان کاربردی‌سازی دانش انسانی در مختصات ملی است، که قرار است علوم‌انسانیِ کشور را به‌سمتی سوق دهد، که نسبت آن با صنعت و جامعه، مُسَجَل و مشخص باشد. از این منظر تعبیر راه‌گشایی و گِره‌گشایی از علوم‌انسانی را می‌توان به طرح اِعتلای علوم‌انسانی اِعطاء کرد. رشتهٔ باستان‌شناسی نیز از مُعضل علوم‌انسانی در کشور مستثنا نیست؛ عدم تعریف کاربردِ صحیح از آن، مشکلی است که گریبان‌گیر دانش‌آموختگان این رشته در زمینهٔ آموزش و مهارت و اشتغال آن‌ها شده است. لذا بررسی نسبت میان مهارت و تحصیل و اشتغال دانشجویان این رشته به‌مثابهِ ضرورت، مدّ‌نظر قرار گرفت. 

به‌طور کلی این اثر به بررسی انتقادی فرایند شکل‌گیری و تحول رشتهٔ باستان‌شناسی در بستر تاریخی ایرانِ معاصر و عمدتاً ناظر بر باستان‌شناسی از بُعد یک رشتهٔ دانشگاهی (آکادمیک) و از منظرِ جنبه‌های مهارتی و اشتغال‌آفرینی می‌پردازد.

خواندن کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به باستان‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشته باستان شناسی در ایران

باستان‌شناسی، مطالعهٔ رفتار بشر قدیم است بر پایهٔ یافته‌های موجود. این آثارِ به جا مانده به اَشکال مختلفی یافت می‌شود و تمامی این یافته‌ها، پرونده‌ای باستان‌شناختی را تشکیل می‌دهد؛ مجموعه‌هایی از گذشته متشکل از یافته‌های موجود در اثر رفتار انسان قدیم و بازسازی چنین رفتاری از چنین آثار ناقصی، به مهارت زیاد علمی و بینش و خلاقیت نیاز دارد (فاگان، ۱۳۹۶: ۳). به‌عبارتِ‌دیگر مطالعهٔ فعالیت‌های انسانی از طریق بازیابی و تجزیه‌وتحلیل فرهنگ مادی است و آن را می‌توان هم یک علمِ اجتماعی دانست و هم شاخه‌ای از علوم‌انسانی (Renfrew and Bahn, ۱۹۹۱: ۱۳).

از قرن پانزدهم در ایتالیا و قرون شانزدهم و هفدهم در کشورهای شمال غربی اروپا، انجمن‌های باستان‌دوستی بر پا شد. اشتیاق اروپاییانِ باستان‌دوست به مطالعهٔ گذشته با تَفَحُصات دریانوردانشان و استعمار بلاد دیگر قاره‌ها مصادف بود (Orme, ۱۹۸۱). برای نسل‌های متمادی باستان‌شناسی، پدیده‌ای در انحصار دانشمندان اروپایی و آمریکای شمالی به حساب می‌آمد. نخستین باستان‌شناسان اغلب مردان و زنانی غیرحرفه‌ای و با اهداف شخصی بودند. گسترش تحقیقات باستان‌شناختی در جهان از دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ آغاز شد؛ زمانی‌که دولت‌های استعمارگرِ بلژیک و فرانسه و بریتانیا در مستعمره‌هایشان، موزه و مؤسسات تحقیقاتی تأسیس کردند. در پایان دههٔ ۱۹۵۰ اغلب فعالیت‌های باستان‌شناسی، منطقه‌ای شد و در نقاط معدودی از جهان متمرکز گردید (فاگان، ۱۳۹۶: ۷). از اوایل قرن نوزدهم زیر بنای نظری باستان‌شناسی با سرعت بیشتری گسترش یافت و رفته‌رفته براساس مفاهیمی چون دورانِ پیش از تاریخ و مجموعه‌سازی وطبقه‌بندی شکل می‌گرفت. تا اواسط دههٔ ۱۹۲۰ زیر بنای مکتبی ریخته شد که امروزه تاریخ فرهنگی خوانده می‌شود. باستان‌شناسی از فرضیه‌پردازی و گردآوری آثار باستانی، بهِ تشریح و تحلیلِ منظمِ بقایای مادی تحول یافت و باستان‌شناسان به‌ارزش بالقوّهٔ برخی از آثار مادی پی بردند (Dark, ۱۹۹۵). آغاز تحولات جدی در اهداف و روش‌های باستان‌شناسی را می‌توان در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی جست‌وجو کرد.